TR
EN
Direksiyon Boşluğu ve Nedenleri Nelerdir?
Direksiyon boşluğu, direksiyon simidi hareket ettirildiğinde ön tekerleklerin hemen tepki vermemesi ve direksiyon simidinin belirli bir miktar hareketinin tekerleklere aktarılmaması durumudur.
Başka bir ifadeyle direksiyonu sağa veya sola çevirdiğinizde, direksiyon simidinde bir miktar hareket olmasına rağmen aracın yönünde belirgin bir değişiklik meydana gelmiyorsa direksiyon sisteminde boşluk olabilir.
Direksiyon sisteminde çok küçük miktarda hareket bazı araçlarda normal kabul edilebilir. Ancak boşluk belirgin hale geldiyse, zaman içinde arttıysa veya araçta sağa-sola gezinme, vuruntu ve kararsızlık gibi belirtiler ortaya çıktıysa mutlaka kontrol edilmelidir.
Çünkü direksiyon sistemi doğrudan aracın yönlendirilmesini sağlar ve burada oluşan aşırı boşluk güvenlik açısından önemlidir.
Direksiyon Boşluğu Nasıl Anlaşılır?
Direksiyon boşluğunun en belirgin belirtisi, direksiyon simidinin merkez konumunun etrafında gereğinden fazla hareket etmesidir.
Araç düz bir zeminde ilerlerken direksiyonu hafifçe sağa ve sola hareket ettirdiğinizde, direksiyon simidi hareket ettiği halde aracın yönü hemen değişmiyorsa sistemde boşluk bulunabilir.
Bunun yanında şu belirtiler de görülebilir:
-
Direksiyonun gevşek veya süngerimsi hissedilmesi
-
Aracın yolda sağa sola gezinmesi
-
Direksiyonun sürekli düzeltilmesi gerekmesi
-
Direksiyon hareketlerine aracın geç tepki vermesi
-
Bozuk yollarda ön taraftan vuruntu gelmesi
-
Direksiyon çevrilirken tıkırtı veya boşluk hissedilmesi
-
Ön lastiklerde düzensiz aşınma
-
Direksiyonun merkez konumunun değişmesi
-
Araç yüksek hızda kararsız hissettirmesi
-
Çukur ve kasislerde direksiyonun hareket etmesi
Bu belirtilerin tamamının aynı anda ortaya çıkması gerekmez. Direksiyon boşluğunun kaynağına göre belirtiler değişebilir.
Direksiyon Boşluğu Ne Kadar Olmalıdır?
Direksiyon boşluğu için bütün araçlarda geçerli tek bir ölçü vermek doğru değildir.
Çünkü direksiyon sistemlerinin yapısı araçtan araca değişir. Eski tip mekanik direksiyon sistemleri ile modern elektrikli direksiyon sistemlerinin çalışma prensipleri aynı değildir.
Ayrıca üreticiler kendi araçları için farklı toleranslar belirleyebilir.
Bu nedenle internette bulunan genel bir "direksiyon şu kadar santimetre oynuyorsa normaldir" bilgisini her araç için kullanmak doğru olmaz.
En doğru yöntem, aracın üretici tarafından belirtilen teknik değerlerini esas almaktır.
Özellikle daha önce olmayan bir direksiyon boşluğu sonradan ortaya çıktıysa, miktarı küçük olsa bile kontrol edilmesi gerekir.
Direksiyon Boşluğunun En Yaygın Nedenleri Nelerdir?
Direksiyon boşluğu tek bir parçadan kaynaklanmaz.
Direksiyon simidinden ön tekerleklere kadar uzanan sistem içerisinde çok sayıda hareketli bağlantı bulunur.
Boşluğun kaynağı şu parçalardan biri olabilir:
-
Rot başı
-
İç rot
-
Direksiyon kutusu
-
Direksiyon kremayeri
-
Direksiyon mili
-
Direksiyon mafsalları
-
Direksiyon kolon bağlantıları
-
Rotil
-
Salıncak burçları
-
Direksiyon kutusu bağlantıları
-
Porya ve tekerlek rulmanı
-
Süspansiyon parçaları
-
Gevşemiş bağlantı elemanları
-
Yanlış veya bozuk ön düzen ayarı
Bu nedenle direksiyon boşluğu görüldüğünde doğrudan tek bir parçanın değiştirilmesi doğru değildir.
Rot Başında Boşluk Olması
Direksiyon boşluğunun yaygın nedenlerinden biri rot başı aşınmasıdır.
Rot başı, direksiyon sistemindeki hareketi tekerleklerin yönlendirilmesini sağlayan parçaya aktarır.
İçerisindeki mafsal zamanla aşındığında bağlantıda boşluk oluşabilir.
Bu durumda direksiyon simidinde boşluk hissedilebilir ve özellikle bozuk yollarda ön taraftan vuruntu veya tıkırtı gelebilir.
Aşınmış rot başı şu belirtilere neden olabilir:
-
Direksiyonun gevşemesi
-
Aracın yolda gezinmesi
-
Direksiyon tepkisinin gecikmesi
-
Ön lastiklerde düzensiz aşınma
-
Bozuk yollarda ses
-
Ön tekerlekte anormal hareket
Rot başındaki aşınma belirginse sadece direksiyon hissi değil, aracın ön düzen geometrisi de etkilenebilir.
İç Rot Boşluğu
Direksiyon boşluğunun kaynağı her zaman dış rot başı değildir.
İç rot, direksiyon kremayeri ile dış rot başı arasında bulunur ve burada oluşan aşınma da direksiyon sisteminde boşluk meydana getirebilir.
İç rot boşluğu bazen dış rot başına göre daha zor fark edilir.
Direksiyon hareket ettirildiğinde ön tekerleklerin tepki vermesinde gecikme, ön taraftan gelen sesler ve aracın yolda kararsız olması iç rot aşınmasının belirtileri arasında olabilir.
Bu nedenle dış rot başı sağlam görünüyor diye direksiyon bağlantılarının tamamının sağlam olduğu düşünülmemelidir.
Direksiyon Kremayerinde Boşluk
Modern araçların önemli bir bölümünde kremayer ve pinyon tipi direksiyon sistemi kullanılır.
Direksiyon simidini çevirdiğinizde direksiyon mili pinyonu döndürür ve pinyon, kremayeri sağa veya sola hareket ettirerek ön tekerleklerin yönünü değiştirir.
Bu mekanizma içerisinde zamanla aşınma meydana gelirse fazla mekanik boşluk oluşabilir.
Direksiyon kremayerindeki aşınma şu belirtilere neden olabilir:
-
Direksiyon simidinde belirgin boşluk
-
Direksiyonun merkezinde gevşeklik
-
Direksiyon çevrilirken vuruntu
-
Ön taraftan mekanik ses
-
Direksiyon tepkilerinde gecikme
-
Aracın düz yolda kararsız olması
Ancak direksiyon boşluğu görüldüğünde hemen kremayerin arızalı olduğu sonucuna varılmamalıdır.
Çünkü aynı belirtiler rotlar, rotiller, direksiyon mili veya kremayer bağlantılarından da kaynaklanabilir.
Direksiyon Kutusu Bağlantılarında Gevşeklik
Direksiyon kutusu veya direksiyon kremayeri aracın gövdesine ya da alt şasisine sağlam şekilde bağlanmalıdır.
Bağlantı noktalarında gevşeme veya burçlarda aşınma meydana gelirse, direksiyon simidi çevrildiğinde direksiyon kutusunun kendisi hareket edebilir.
Bu hareket sürücü tarafından direksiyon boşluğu şeklinde hissedilebilir.
Bu nedenle direksiyon sisteminde boşluk tespit edildiğinde sadece mekanizmanın içi değil, direksiyon kutusunun araca bağlandığı noktalar da kontrol edilmelidir.
Direksiyon Mili ve Mafsallarında Boşluk
Direksiyon simidi ile direksiyon kutusu arasında direksiyon mili bulunur.
Aracın tasarımına bağlı olarak bu sistem içerisinde mafsallar, ara miller, bağlantılar ve çeşitli yataklama elemanları bulunabilir.
Bu parçalardan herhangi birinde aşınma veya gevşeklik oluşursa direksiyon simidinin hareketi direksiyon kutusuna tam olarak aktarılamayabilir.
Sonuç olarak direksiyon boşluğu ortaya çıkabilir.
Özellikle direksiyon simidini sağa ve sola küçük hareketlerle oynattığınızda tıkırtı veya mekanik boşluk hissediliyorsa direksiyon mili ve bağlantılarının kontrol edilmesi gerekir.
Rotil Aşınması Direksiyon Boşluğu Yapar mı?
Evet, aşınmış bir rotil direksiyon sisteminin hassasiyetini olumsuz etkileyebilir.
Rotil, süspansiyon ve direksiyon hareketlerinin birbirine uyumlu şekilde gerçekleşmesini sağlayan önemli bir mafsal noktasıdır.
Aşındığında tekerlekte istenmeyen hareket oluşabilir.
Bu durum:
-
Direksiyonun gevşek hissedilmesine
-
Ön taraftan vuruntu gelmesine
-
Tekerleğin geometrisinin değişmesine
-
Lastiklerin düzensiz aşınmasına
-
Aracın yol tutuşunun bozulmasına
neden olabilir.
Rotil aşınması sadece konfor problemi olarak görülmemelidir. İleri seviyedeki aşınmalar ciddi güvenlik riski oluşturabilir.
Salıncak Burçları Direksiyon Boşluğuna Neden Olur mu?
Salıncak burçları doğrudan direksiyon mekanizmasının parçası olmasa da direksiyon hissini önemli ölçüde etkileyebilir.
Burçlar aşındığında veya yırtıldığında salıncağın normalden fazla hareket etmesine izin verebilir.
Bu hareket sırasında ön tekerleğin hizası değişebilir.
Özellikle frenleme, hızlanma veya bozuk yollarda araçta kararsızlık meydana gelebilir.
Sürücü bunu direksiyon boşluğu veya aracın direksiyona geç cevap vermesi şeklinde hissedebilir.
Tekerlek Rulmanı Direksiyon Boşluğu Yapar mı?
Aşırı aşınmış bir tekerlek rulmanı veya porya sistemi de ön tekerlekte istenmeyen hareket oluşturabilir.
Rulman arızalarında genellikle uğultu veya dönmeye bağlı sesler ön plana çıkar. Ancak ileri seviyedeki boşluk, tekerleğin konumunu ve direksiyon hissini de etkileyebilir.
Bu nedenle direksiyon boşluğu araştırılırken ön tekerlek rulmanları da gerektiğinde kontrol edilmelidir.
Rot Ayarı Bozuksa Direksiyonda Boşluk Olur mu?
Rot ayarı bozukluğu ile mekanik direksiyon boşluğu aynı şey değildir.
Yanlış rot ayarı, aracın düz gitmesini zorlaştırabilir ve direksiyonun merkezde tutulmasını güçleştirebilir.
Ancak rot ayarının bozuk olması tek başına direksiyon mekanizmasında mekanik boşluk oluşturmaz.
Örneğin rot başında veya iç rotta fiziksel boşluk varsa, sadece rot ayarı yaptırmak sorunu çözmez.
Önce mekanik boşlukların giderilmesi, daha sonra gerekli durumlarda rot ayarının yapılması gerekir.
Lastikler Direksiyonun Boşmuş Gibi Hissedilmesine Neden Olabilir mi?
Evet.
Direksiyon sisteminde herhangi bir mekanik boşluk bulunmasa bile lastiklerle ilgili problemler aracın direksiyon tepkilerini değiştirebilir.
Özellikle:
-
Düşük lastik basıncı
-
Yanlış lastik basıncı
-
Aşınmış lastikler
-
Düzensiz aşınma
-
Farklı lastik özellikleri
-
Hasarlı jantlar
aracın direksiyon tepkisini etkileyebilir.
Bu nedenle direksiyonla ilgili bir şikâyette sadece mekanik parçalar değil, lastikler ve jantlar da değerlendirilmelidir.
Hidrolik Direksiyon Arızası Direksiyon Boşluğu Yapar mı?
Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşan arızalar çoğunlukla direksiyonun ağırlaşması, direksiyon desteğinin azalması veya düzensiz destek gibi belirtilere neden olur.
Mekanik direksiyon boşluğu ise genellikle parçalar arasındaki fiziksel hareketten kaynaklanır.
Örneğin rot başında boşluk varsa, hidrolik pompanın sağlam olması bu mekanik boşluğu ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle direksiyon desteği problemi ile direksiyon mekanizmasındaki boşluk birbirinden ayrılmalıdır.
Elektrikli Direksiyonda Boşluk Olur mu?
Elektrikli direksiyon sistemlerinde de sürücü tarafından boşluk olarak algılanabilecek problemler ortaya çıkabilir.
Ancak burada mekanik ve elektronik problemleri birbirinden ayırmak gerekir.
Elektrikli direksiyon sistemi; elektrik motoru, direksiyon kremayeri, direksiyon mili, sensörler ve elektronik kontrol birimleri gibi çeşitli bileşenlerden oluşabilir.
Bir EPS arızası direksiyon desteğinin azalmasına veya düzensizleşmesine neden olabilir.
Fakat direksiyon simidinde gerçek bir mekanik boşluk varsa bunun kaynağı yine direksiyon mekanizmasındaki fiziksel aşınma veya bağlantı problemi olabilir.
Direksiyon Boşluğu Neden Zamanla Artar?
Direksiyon sistemindeki parçalar kullanım sırasında sürekli mekanik yüklere maruz kalır.
Çukurlar, kasisler, kaldırım darbeleri, bozuk yollar ve sürekli direksiyon hareketleri bu parçalar üzerinde yük oluşturur.
Mafsal, burç, rulman ve bağlantı noktalarında zamanla aşınma meydana gelebilir.
Aşınma arttıkça parçalar arasındaki tolerans büyür.
Başlangıçta sürücünün fark edemeyeceği kadar küçük olan boşluk zamanla belirgin hale gelebilir.
Bu nedenle direksiyonun eskisine göre daha gevşek hissedilmesi dikkate alınması gereken bir değişikliktir.
Direksiyon Boşluğu Tehlikeli midir?
Aşırı direksiyon boşluğu tehlikeli olabilir.
Direksiyon simidi hareket ettiği halde ön tekerlekler yeterince hızlı tepki vermiyorsa, sürücünün aracı istediği çizgide tutması zorlaşabilir.
Bu durum özellikle yüksek hızlarda daha önemli hale gelir.
Risk şu durumlarda daha da artabilir:
-
Yüksek hızda sürüş
-
Ani şerit değiştirme
-
Acil manevralar
-
Islak veya kaygan zemin
-
Bozuk yollar
-
Ani frenleme
-
Virajlı yollar
Direksiyon boşluğu aniden ortaya çıktıysa veya kısa sürede belirgin şekilde arttıysa araç mümkün olduğunca kullanılmadan kontrol ettirilmelidir.
Direksiyon Boşluğu Nasıl Kontrol Edilir?
Direksiyon boşluğunun teşhisinde amaç sadece "boşluk var mı?" sorusunu cevaplamak değildir.
Asıl amaç, boşluğun hangi parçadan kaynaklandığını bulmaktır.
Kontrol sırasında genel olarak şu parçalar incelenir:
Direksiyon simidi ve direksiyon mili
Direksiyon simidi küçük hareketlerle çevrilirken hareketin direksiyon mekanizmasına nasıl aktarıldığı gözlemlenir.
Rot başları ve iç rotlar
Mafsal noktalarında anormal hareket olup olmadığı kontrol edilir.
Direksiyon kremayeri veya direksiyon kutusu
Mekanizmanın kendisinde aşırı boşluk ve bağlantı problemi araştırılır.
Direksiyon kutusu bağlantıları
Kutunun gövdeye veya alt şasiye sabitlenme noktaları kontrol edilir.
Rotiller ve süspansiyon
Ön takımda direksiyon hassasiyetini etkileyebilecek boşluklar araştırılır.
Tekerlek rulmanları
Porya ve rulmanlarda anormal hareket olup olmadığı kontrol edilir.
Lastik ve jantlar
Lastik basıncı, aşınma ve jant durumu değerlendirilir.
Direksiyon Boşluğu Nasıl Giderilir?
Onarım tamamen boşluğun kaynağına bağlıdır.
Örneğin sorun rot başından kaynaklanıyorsa rot başı değiştirilir.
İç rot aşınmışsa iç rot yenilenir.
Direksiyon kremayerinde aşınma varsa aracın tasarımına ve üretici prosedürüne göre ayar, onarım veya komple değişim gerekebilir.
Diğer olası onarımlar şunlardır:
-
Direksiyon mili mafsalının değiştirilmesi
-
Direksiyon kutusu bağlantılarının onarılması
-
Aşınmış rotilin değiştirilmesi
-
Salıncak burçlarının değiştirilmesi
-
Tekerlek rulmanının değiştirilmesi
-
Hasarlı süspansiyon parçalarının yenilenmesi
-
Gerekli mekanik onarımlardan sonra rot ayarı yapılması
Burada önemli olan, sadece boşluğu azaltmak amacıyla rastgele bir ayar yapılmamasıdır.
Direksiyon sistemi üreticinin belirlediği teknik değerlere göre kontrol ve onarım edilmelidir.
Direksiyon Boşluğu Varsa Direksiyon Kutusu Değişmeli mi?
Hayır.
Direksiyon boşluğu tespit edilmesi, otomatik olarak direksiyon kutusunun değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Örneğin boşluğun nedeni:
-
Rot başı
-
İç rot
-
Direksiyon mili
-
Direksiyon kutusu bağlantısı
-
Rotil
-
Salıncak burcu
-
Tekerlek rulmanı
olabilir.
Direksiyon kutusunu değiştirmeden önce boşluğun kaynağı kesin olarak belirlenmelidir.
Aksi halde sağlam bir direksiyon kutusu gereksiz yere değiştirilebilir ve gerçek problem devam edebilir.
Direksiyon Boşluğu Sonrası Rot Ayarı Gerekir mi?
Her durumda gerekmez, ancak direksiyon veya ön takım parçalarına müdahale edildiyse rot ayarının kontrol edilmesi çoğu zaman önemlidir.
Örneğin rot başı veya iç rot değiştirildiğinde tekerlek geometrisi etkilenebilir.
Bu nedenle mekanik arıza giderildikten sonra üretici prosedürüne uygun şekilde ön düzen ve rot ayarının kontrol edilmesi gerekebilir.
Ancak rot ayarı, mekanik boşluğu olan bir parçanın yerine geçmez.
Önce boşluk giderilmeli, ardından gerekli ayar yapılmalıdır.
Direksiyon Boşluğu Hangi Durumlarda Acil Kontrol Gerektirir?
Şu durumlardan biri varsa direksiyon sistemi gecikmeden kontrol edilmelidir:
-
Direksiyon aniden gevşediyse
-
Direksiyon simidinde belirgin boşluk oluştuysa
-
Araç yolda sağa sola geziniyorsa
-
Ön taraftan güçlü vuruntu geliyorsa
-
Direksiyon hareketlerine araç geç tepki veriyorsa
-
Ön lastikler düzensiz aşınıyorsa
-
Direksiyon simidi merkezden çıkmışsa
-
Çukur veya kasislerde direksiyon hareket ediyorsa
-
Araç yüksek hızda kararsız hale geldiyse
Özellikle direksiyon boşluğuna vuruntu, anormal tekerlek hareketi veya araçta ciddi yön kararsızlığı eşlik ediyorsa araç kullanılmaya devam edilmeden profesyonel olarak kontrol edilmelidir.
Sonuç
Direksiyon boşluğu başlı başına bir arıza teşhisi değil, bir belirtidir.
Boşluğun kaynağı rot başı veya iç rot gibi basit bir bağlantı elemanı olabileceği gibi direksiyon kremayeri, direksiyon mili, direksiyon kutusu bağlantıları, rotil, salıncak burçları veya tekerlek rulmanı gibi farklı parçalar da olabilir.
Bu nedenle direksiyon simidinde boşluk hissedildiğinde doğrudan direksiyon kutusunu değiştirmek doğru yaklaşım değildir.
Öncelikle direksiyon simidinden ön tekerleklere kadar olan sistem kontrol edilmeli ve boşluğun tam olarak hangi noktadan kaynaklandığı belirlenmelidir.
Direksiyon sisteminde belirgin veya giderek artan bir boşluk varsa konu ertelenmemelidir. Çünkü direksiyon mekanizmasındaki aşırı boşluk yalnızca sürüş konforunu değil, aracın yönlendirme hassasiyetini ve güvenliğini de doğrudan etkileyebilir.
