Stop Etme Sorunlarý ve Arýza Nedenleri

Motorun sürekli stop etmesi, özellikle sorunun ne zaman ortaya çýkacaðý tahmin edilemiyorsa oldukça can sýkýcý bir durumdur. Motor; ilk çalýþtýrmadan hemen sonra, rölantide beklerken, klima açýldýðýnda, hýzlanma sýrasýnda veya sürüþ esnasýnda aniden durabilir.

Motorun çalýþmaya devam edebilmesi için hava, yakýt, ateþleme, doðru sensör sinyalleri, yeterli elektrik beslemesi ve uygun mekanik çalýþma koþullarý gerekir. Bu sistemlerden herhangi birinde meydana gelen problem motorun stop etmesine neden olabilir.

Soðuk motorda meydana gelen stop etme sorunlarý ise ayrýca deðerlendirilmelidir. Çünkü motor ilk çalýþtýrýldýðýnda yakýt karýþýmý, rölanti havasý ve ateþleme stratejileri motor çalýþma sýcaklýðýna göre farklýdýr.

Motor Soðukken Çalýþtýktan Hemen Sonra Stop Ediyor

Motorun çalýþtýktan birkaç saniye sonra stop etmesi genellikle hava-yakýt karýþýmýnýn veya rölanti kontrolünün doðru þekilde yapýlamadýðýný gösterir.

Soðuk motor, çalýþma sýcaklýðýna ulaþmýþ motora göre farklý bir yakýt ve hava kontrolüne ihtiyaç duyar. ECU yanlýþ sensör bilgisi alýyorsa veya motor yeterli rölanti havasýný alamýyorsa motor çalýþabilir ancak çalýþmasýný sürdüremeyebilir.

Bu durumda aþaðýdaki noktalar kontrol edilmelidir.

Motor Hava Kaçaklarý

Emme sistemindeki hava kaçaklarý motorun özellikle rölantide düzensiz çalýþmasýna ve stop etmesine neden olabilir.

Kontrol edilmesi gereken yerler arasýnda:

• Hava emiþ hortumlarý

• PCV hortumlarý ve valfi

• Fren servosu hortumu

• Emme manifoldu contalarý

• Gaz kelebeði contasý

• Vakum hortumlarý

• Çatlak veya kýrýk emme manifoldu

bulunur.

MAF sensörlü motorlarda, MAF sensöründen sonra sisteme giren ölçülmemiþ hava özellikle önemlidir. Çünkü ECU motora giren havanýn tamamýný ölçemediði için yakýt miktarýný doðru hesaplayamayabilir.

Zor bulunan kaçaklarda duman testi oldukça faydalý bir teþhis yöntemidir.

Kirli veya Arýzalý MAF Sensörü

MAF sensörü, motora giren hava miktarýný ölçer. ECU bu bilgiyi yakýt miktarýný ve diðer motor kontrol parametrelerini belirlemek için kullanýr.

Kirlenmiþ veya arýzalanmaya baþlayan bir MAF sensörü yanlýþ hava miktarý bildirebilir. Bunun sonucunda motor fazla fakir veya fazla zengin çalýþabilir.

Belirtiler arasýnda:

• Ýlk çalýþtýrmada stop etme

• Düzensiz rölanti

• Tekleme

• Gaz tepkisinde gecikme

• Hýzlanmada isteksizlik

• Yakýt tüketiminde artýþ

bulunabilir.

Ancak stop etme sorunu görüldüðünde MAF sensörünü doðrudan deðiþtirmek doðru deðildir. Sensörün canlý verileri, beslemesi, þasesi, sinyal kablosu ve baðlantýlarý kontrol edilmelidir.

Temizlenmesi uygun olan MAF sensörlerinde üreticinin önerdiði yöntem ve uygun MAF sensör temizleyicisi kullanýlmalýdýr. Hassas ölçüm elemanýna dokunulmamalý ve agresif solventler kullanýlmamalýdýr.

Kirli veya Arýzalý Gaz Kelebeði

Modern enjeksiyonlu araçlarda rölanti kontrolü çoðunlukla elektronik gaz kelebeði üzerinden yapýlýr.

Gaz kelebeði plakasý çevresinde karbon ve kir birikmesi, gaz kelebeði kapalý konumdayken motora giren hava miktarýný azaltabilir. Bu durum özellikle soðuk çalýþtýrmadan sonra motorun rölantiyi koruyamamasýna neden olabilir.

Elektronik gaz kelebeðindeki mekanik veya elektronik bir arýza da:

• Düþük rölanti

• Dalgalý rölanti

• Gaz tepkisinde gecikme

• Güç kaybý

• Stop etme

• Gaz kelebeðiyle ilgili arýza kodlarý

oluþturabilir.

Bazý araçlarda gaz kelebeði temizlendikten veya deðiþtirildikten sonra rölanti/gaz kelebeði adaptasyonu yapýlmasý gerekir. Bunun gerekip gerekmediði araç ve motor yönetim sistemine baðlýdýr.

Rölanti Hava Kontrol Sistemi Arýzasý

Daha eski enjeksiyonlu motorlarýn bir bölümünde gaz kelebeðinden ayrý bir Idle Air Control (IAC) valfi bulunur.

Bu valf, gaz kelebeði kapalýyken motora giden hava miktarýný düzenleyerek rölanti devrinin korunmasýna yardýmcý olur.

IAC valfinin kirlenmesi veya arýzalanmasý durumunda motor çalýþtýktan sonra gaz pedalý býrakýldýðýnda yeterli havayý alamayabilir ve stop edebilir.

Yeni nesil araçlarýn önemli bir bölümünde ayrý bir IAC valfi bulunmaz. Rölanti kontrolü elektronik gaz kelebeðinin içerisinde gerçekleþtirilir. Bu nedenle önce aracýn hangi sistemi kullandýðý belirlenmelidir.

Arýzalý Motor Soðutma Suyu Sýcaklýk Sensörü

Motor soðutma suyu sýcaklýk sensörü, motorun sýcaklýðýný ECU'ya bildirir.

Bu bilgi özellikle soðuk çalýþtýrma sýrasýnda önemlidir.

Sensör motoru olduðundan daha sýcak gösterirse ECU soðuk motor için gerekli yakýt zenginleþtirmesini yapmayabilir. Bu durum ilk çalýþtýrmada zorlanmaya, düzensiz çalýþmaya ve stop etmeye neden olabilir.

Sensörün arýzalý olduðu düþünülüyorsa canlý verilerden motor sýcaklýðý kontrol edilmelidir. Sensörü yalnýzca stop etme þikâyeti nedeniyle doðrudan deðiþtirmek yerine üretici deðerlerine göre test etmek daha doðru olur.

Arýzalý Hava Sýcaklýk Sensörü

IAT sensörü, motora giren havanýn sýcaklýðýný ölçer.

Havanýn yoðunluðu sýcaklýða göre deðiþtiði için ECU, yakýt hesaplamalarýnda bu bilgiden yararlanýr.

Yanlýþ sýcaklýk bilgisi:

• Hatalý yakýt karýþýmýna

• Soðuk çalýþtýrma problemlerine

• Düzensiz rölantiye

• Gaz tepkisinde bozulmaya

• Stop etmeye

neden olabilir.

Bazý araçlarda IAT sensörü ayrý bir parça deðildir ve MAF veya MAP sensörüyle ayný gövde içerisinde bulunabilir.

Arýzalý MAP Sensörü

MAP sensörü, emme manifoldundaki mutlak basýncý ölçerek ECU'nun motor yükünü hesaplamasýna yardýmcý olur.

ECU, MAP bilgisini yakýt enjeksiyonu ve ateþleme zamanlamasý gibi birçok hesaplamada kullanabilir.

MAP sensörü, sensör baðlantýsý, vakum hattý veya elektrik tesisatýnda sorun varsa ECU motor yükünü yanlýþ hesaplayabilir.

Bunun sonucunda motor fazla zengin veya fakir çalýþabilir ve özellikle rölantide stop edebilir.

MAP sensörünün referans voltajý, þasesi, sinyal voltajý ve canlý veri deðiþimi kontrol edilmelidir.

Düþük Motor Kompresyonu

Stop etme probleminin kaynaðý her zaman elektronik sistemler deðildir. Motorun mekanik durumu da kontrol edilmelidir.

Aþýnmýþ piston segmanlarý, silindir aþýnmasý, supap problemleri, yanlýþ supap zamanlamasý veya silindir kapak contasý sorunlarý kompresyonun düþmesine neden olabilir.

Düþük kompresyon þu belirtilere yol açabilir:

• Zor çalýþma

• Düzensiz rölanti

• Tekleme

• Güç kaybý

• Stop etme

• Bazý durumlarda yað tüketimi

Kompresyon testi motorun mekanik durumunu deðerlendirmeye yardýmcý olur. Daha ayrýntýlý teþhis gerektiðinde kaçak testi yapýlabilir.

Aþýnmýþ veya Kirlenmiþ Bujiler

Ateþleme sistemi, motor stop etme sorunlarýnýn önemli nedenlerinden biridir.

Soðuk motor, zayýf bir ateþlemeye karþý daha hassas olabilir. Aþýnmýþ, kirlenmiþ, hasarlý veya yanlýþ aralýða sahip bujiler yanmanýn düzgün gerçekleþmesini engelleyebilir.

Bu durumda motor tekleyebilir ve özellikle rölantide çalýþmasýný sürdüremeyerek stop edebilir.

Bujilerin yanýnda:

• Ateþleme bobinleri

• Bobin soketleri

• Buji kablolarý

• Bobin beslemesi

• Þase baðlantýlarý

da kontrol edilmelidir.

Buji deðiþim aralýðý her araç için ayný deðildir. Kullanýlan bujinin tipi ve üreticinin bakým programý dikkate alýnmalýdýr.

Kalitesiz veya Kirlenmiþ Yakýt

Stop etme problemi yakýt alýndýktan kýsa süre sonra baþladýysa yakýt da þüpheliler arasýnda deðerlendirilmelidir.

Su karýþmasý, yanlýþ yakýt, ciddi yakýt kontaminasyonu veya uygun olmayan yakýt özellikleri yanma kalitesini bozabilir.

Özellikle sorun belirli bir yakýt alýmýndan hemen sonra baþladýysa yakýt sistemi kontrol edilmelidir.

Yakýtýn ciddi þekilde kirlenmiþ olduðundan þüpheleniliyorsa, depodaki yakýtýn boþaltýlmasý ve sistemin kontrol edilmesi gerekebilir. Sorunu çözmek için kirlenmiþ yakýtý tamamen bitirmeyi beklemek her zaman doðru deðildir.

Trafik Iþýklarýnda Rölantide Motor Stop Ediyor

Trafik ýþýðýnda veya dur-kalk sýrasýnda motorun stop etmesi çoðunlukla rölanti kontrolü, hava-yakýt karýþýmý, ateþleme veya elektrik sistemiyle ilgilidir.

Motor gaz kelebeði kapandýðýnda gerekli rölanti devrini koruyamýyorsa stop edebilir.

Klima kompresörü, alternatör, soðutma faný ve diðer elektrikli sistemlerin oluþturduðu yük de problemi daha belirgin hale getirebilir.

Arýzalý veya Sýkýþan Klima Kompresörü

Klima kompresörü çalýþýrken motora ek mekanik yük bindirir.

Normal çalýþan bir motor yönetim sistemi bu yükü algýlayarak gaz kelebeði ve rölanti kontrolünü buna göre düzenler.

Ancak kompresörün iç mekanizmasýnda aþýnma, yaðlama problemi veya sýkýþma varsa motora normalden çok daha fazla yük bindirebilir.

Motor yalnýzca klima açýldýðýnda stop ediyorsa klima sistemi ve kompresör mutlaka kontrol edilmelidir.

Bununla birlikte bu durum otomatik olarak klima kompresörünün arýzalý olduðu anlamýna gelmez. Rölanti kontrol sistemi de klima yükü devreye girdiðinde yetersiz kalýyor olabilir.

Aþýrý Alternatör veya Elektrik Yükü

Alternatör çalýþýrken motordan mekanik güç alýr.

Normal koþullarda araç yönetim sistemi bu yükü karþýlayacak þekilde çalýþýr. Ancak alternatörün iç arýzasý, rulman problemi, elektriksel kýsa devre veya þarj sistemi sorunu anormal bir yük oluþturabilir.

Zayýf akü de elektrik sisteminde sorunlara neden olabilir ancak yalnýzca akünün boþ olmasý alternatörün mutlaka motoru stop ettireceði anlamýna gelmez.

Akü ve þarj sistemi birlikte test edilmelidir.

Düþük sistem voltajý; ateþleme bobinlerinin, enjektörlerin, sensörlerin, aktüatörlerin ve elektronik kontrol ünitelerinin düzgün çalýþmasýný etkileyebilir.

Modern araçlarda akýllý þarj sistemi kullanýlabildiði için þarj voltajý için her araçta geçerli tek bir deðer bulunmaz.

Motor Sürüþ Esnasýnda Stop Ediyor

Sürüþ sýrasýnda motorun aniden stop etmesi daha ciddi bir problemdir. Motor durduðunda direksiyon ve fren destek sistemlerinin çalýþma þekli deðiþebilir ve aracýn kontrolü zorlaþabilir.

Bu nedenle sürüþ sýrasýnda tekrarlayan stop etme sorunu mümkün olan en kýsa sürede teþhis edilmelidir.

Bu tür problemlerde önemli þüphelilerden biri krank mili konum sensörüdür.

Arýzalý Krank Mili Konum Sensörü

Krank mili konum sensörü, ECU'ya krank milinin konumu ve motor devri hakkýnda bilgi verir.

Sensör sinyali aniden kaybolursa ECU motorun hangi konumda olduðunu ve ateþleme ile enjeksiyonu ne zaman gerçekleþtirmesi gerektiðini doðru þekilde belirleyemeyebilir.

Bunun sonucunda motor aniden stop edebilir.

Bazý krank sensörü arýzalarýnda motor soðuduðunda tekrar çalýþabilir. Bu nedenle araç servise götürüldüðünde arýza ortadan kalkmýþ olabilir.

Arýza sýrasýnda canlý verilerin kaydedilmesi oldukça deðerlidir. Motor çalýþýrken ECU tarafýndan görülen RPM deðeri aniden sýfýra düþüyorsa krank sensörü, tesisatý ve sinyal devresi ayrýntýlý þekilde incelenmelidir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Arýzasý

Eksantrik mili konum sensörü de motorun çalýþma zamanlamasý açýsýndan önemlidir.

Bazý motorlarda eksantrik sensörü arýzalandýðýnda motor çalýþmaya devam edebilir ancak zor çalýþýr, güç kaybeder, düzensiz çalýþýr veya stop edebilir. Bazý motorlar ise krank sensöründen gelen bilgilerle sýnýrlý þekilde çalýþmaya devam edebilir.

Bu nedenle eksantrik sensörü arýzasýnýn etkisi motor tasarýmýna göre deðiþir.

Ateþleme Bobini veya Ateþleme Sistemi Arýzasý

Arýzalý bir ateþleme bobini ciddi teklemeye neden olabilir. Motorun tasarýmýna ve arýzanýn seviyesine baðlý olarak bu durum stop etmeye kadar ilerleyebilir.

Ancak buji kablosunu veya bujiyi söküp bujiyi motor bloðuna dayayarak kývýlcým kontrolü yapmak modern araçlarda önerilen bir yöntem deðildir.

Yüksek ateþleme voltajý elektrik çarpmasý riski oluþturabilir. Ayrýca yanlýþ test yöntemi ateþleme sistemindeki elektronik parçalara zarar verebilir ve yakýt buharlarýnýn bulunduðu ortamda kývýlcým oluþturmak tehlikelidir.

Bunun yerine uygun kývýlcým test cihazlarý, teþhis cihazý ve üreticinin önerdiði test prosedürleri kullanýlmalýdýr.

Yakýt Basýncý Problemleri

Motorun ateþlemesi mevcut olduðu halde stop etmesi durumunda yakýt sistemi de kontrol edilmelidir.

Olasý nedenler arasýnda:

• Zayýf yakýt pompasý

• Yakýt pompasý kontrol modülü arýzasý

• Týkalý yakýt filtresi veya süzgeç

• Yakýt basýnç regülatörü arýzasý

• Yakýt pompasý tesisatýnda sorun

• Pompa besleme voltajýnýn düþük olmasý

• Yakýt basýnç sensörü arýzasý

• Direkt enjeksiyonlu motorlarda yüksek basýnç yakýt sistemi arýzalarý

bulunabilir.

Kontak açýldýðýnda yakýt pompasýnýn sesini duymak yalnýzca bir ipucu saðlayabilir. Pompa sesi duyulmamasý tek baþýna pompanýn arýzalý olduðunu kanýtlamaz. Ayný þekilde pompa sesinin duyulmasý da yeterli yakýt basýncý oluþturduðu anlamýna gelmez.

Yakýt basýncý ve gerektiðinde yakýt debisi üretici teknik deðerlerine göre ölçülmelidir.

Yakýt Pompasý Rölesi ve Sigorta Problemleri

Yakýt pompasýnýn çalýþmamasý her zaman pompanýn kendisinden kaynaklanmaz.

Þunlar da pompaya giden elektriði kesebilir:

• Atmýþ sigorta

• Arýzalý röle

• Kablo kopukluðu

• Kötü þase

• Soket problemi

• Yakýt pompasý kontrol modülü

• ECU tarafýndan verilen kontrol sinyalindeki problem

Pompanýn sürüþ sýrasýnda elektrik beslemesini kaybetmesi motorun aniden stop etmesine neden olabilir.

Özellikle aralýklý meydana gelen röle ve kablo problemlerinde araç tekrar çalýþtýðýnda arýza ortadan kalkabilir.

Bu nedenle doðrudan yakýt pompasý deðiþtirmek yerine arýza sýrasýnda pompaya ulaþan voltajýn kontrol edilmesi daha doðru bir yaklaþýmdýr.

ECU Güç ve Röle Problemleri

Motor ECU'sunun çalýþabilmesi için kararlý bir besleme voltajý ve saðlam þase baðlantýsý gerekir.

ECU beslemesi anlýk olarak kesilirse yakýt enjeksiyonu, ateþleme kontrolü veya diðer motor yönetim fonksiyonlarý devre dýþý kalabilir ve motor aniden stop edebilir.

Olasý nedenler:

• ECU güç rölesi

• Akü baðlantýlarý

• Motor þasesi

• Gövde þasesi

• Hasarlý kablo

• Kontak anahtarý

• Sigorta ve sigorta kutusu baðlantýlarý

• Soketlerde oksitlenme

olabilir.

Röleyi test etmeden doðrudan deðiþtirmek yerine rölenin giriþ-çýkýþ voltajlarý, kontrol devresi ve yük tarafý ölçülmelidir.

Düþük veya Kararsýz Sistem Voltajý

Elektrik sistemindeki problemler, özellikle aralýklý stop etme sorunlarýnýn teþhisini zorlaþtýrabilir.

Akü voltajýnýn veya ECU besleme voltajýnýn aþýrý düþmesi elektronik kontrol ünitelerinin ve aktüatörlerin düzgün çalýþmasýný engelleyebilir. Aþýrý yüksek voltaj da elektronik bileþenlere zarar verebilir ve farklý arýza kodlarýnýn oluþmasýna neden olabilir.

Burada sabit bir voltaj sýnýrýný bütün araçlar için kullanmak doðru deðildir. ECU'nun ve diðer modüllerin üretici tarafýndan belirlenen çalýþma aralýðý dikkate alýnmalýdýr.

Aralýklý stop etme problemlerinde voltajýn arýza sýrasýnda kayýt altýna alýnmasý çok deðerlidir.

Kontak Anahtarý Problemleri

Eskimiþ veya arýzalanmaya baþlayan kontak anahtarý, motor yönetim sistemine giden elektrik beslemesini anlýk olarak kesebilir.

Sürüþ sýrasýnda kontak anahtarýndaki elektriksel temas kaybolursa ECU, ateþleme veya yakýt sistemi gibi kritik devrelerin enerjisini kaybedebilir.

Bu durum motorun herhangi bir mekanik belirti göstermeden aniden stop etmesine neden olabilir.

Stop sýrasýnda gösterge panelindeki ýþýklarýn da anlýk olarak sönmesi veya yeniden baþlamasý kontak anahtarý ve ana besleme devreleri açýsýndan önemli bir ipucu olabilir.

Motor Stop Etme Sorunu Nasýl Teþhis Edilir?

Motorun neden stop ettiðini bulmak için rastgele parça deðiþtirmek yerine öncelikle motorun tam olarak hangi koþulda stop ettiði belirlenmelidir.

Örneðin:

• Yalnýzca motor soðukken mi stop ediyor?

• Sadece rölantide mi meydana geliyor?

• Klima açýldýðýnda mý stop ediyor?

• Hýzlanýrken mi meydana geliyor?

• Belirli bir devirde mi ortaya çýkýyor?

• Motor hemen tekrar çalýþýyor mu?

• Birkaç dakika bekledikten sonra mý çalýþýyor?

• Stop sýrasýnda güvenlik lambasý yanýyor mu?

• Devir göstergesi aniden sýfýra mý düþüyor?

• Arýza kodu kaydediliyor mu?

Bu sorular teþhis yönünü ciddi þekilde deðiþtirir.

Daha sonra arýza tespit cihazýyla canlý veriler incelenmelidir.

Önemli veriler arasýnda:

• Motor devri

• Motor soðutma suyu sýcaklýðý

• Emme havasý sýcaklýðý

• MAF veya MAP deðeri

• Gaz kelebeði konumu

• Yakýt düzeltmeleri

• Yakýt basýncý

• Ateþleme verileri

• Sistem voltajý

• Krank/eksantrik senkronizasyonu

• ECU iletiþim durumu

bulunabilir.

Aralýklý problemlerde araç yeniden çalýþtýktan sonra yapýlan basit bir tarama yetersiz kalabilir. Sorunun meydana geldiði anda verileri kaydetmek çok daha deðerli olabilir.

Arýza Kodunu Görmek, Parçanýn Arýzalý Olduðu Anlamýna Gelmez

Motor stop ettiðinde ECU'nun kaydettiði arýza kodlarý önemli ipuçlarý verir ancak kodun adý doðrudan deðiþtirilecek parçayý göstermez.

Örneðin krank sensörüyle ilgili bir arýza kodu; sensörün kendisinden, kablolardan, soketten, besleme hattýndan veya bazý durumlarda motorun mekanik zamanlamasýndan kaynaklanabilir.

Benzer þekilde yakýt basýncýyla ilgili bir kod görüldüðünde doðrudan yakýt pompasý deðiþtirmek doðru deðildir.

Özellikle anlýk stop etme problemlerinde kýsa süreli bir elektrik beslemesi veya þase kaybý birden fazla ECU arýza kodunun oluþmasýna neden olabilir.

Motorun Stop Etmesinin Gerçek Nedeni Nasýl Bulunur?

Motorun stop etmesi; basit bir vakum kaçaðýndan kirli gaz kelebeðine, zayýf bir ateþleme sisteminden yakýt basýncý problemine kadar çok farklý nedenlerden kaynaklanabilir.

Bazen sorun krank mili konum sensörü, ECU beslemesi, CAN Bus iletiþimi veya motorun mekanik durumuyla ilgili daha karmaþýk bir problem olabilir.

Bu nedenle en önemli teþhis ipucu motorun tam olarak ne zaman ve hangi koþulda stop ettiði bilgisidir.

Soðuk çalýþtýrmadan hemen sonra stop eden bir motor ile yalnýzca klima açýldýðýnda stop eden veya sürüþ sýrasýnda aniden duran bir motorun teþhis yöntemi ayný deðildir.

En doðru yaklaþým; sorunu güvenli þekilde yeniden oluþturmak, arýza anýndaki canlý verileri kaydetmek, ilgili kontrol ünitelerini taramak ve hava, yakýt, ateþleme, sensör, mekanik ve elektrik sistemlerini sistematik þekilde test etmektir. Böylece gereksiz parça deðiþiminin önüne geçilir ve motorun gerçekten neden stop ettiði çok daha kolay bulunabilir.