TR
EN
Gaz Kelebeği Konum Sensörü Arızasının 5 Belirtisi
Gaz kelebeği konum sensörü, motorun ne kadar gaz istendiğini belirlemek için gaz kelebeğinin açısını izleyen önemli bir sensördür. İngilizcede genellikle Throttle Position Sensor (TPS) olarak adlandırılır.
TPS'den gelen bilgi motor kontrol ünitesi tarafından yakıt püskürtme, ateşleme zamanlaması, rölanti kontrolü, otomatik şanzıman vites geçişleri ve bazı motor koruma stratejilerinde kullanılabilir.
Sensörün kendisinde meydana gelen arızalar kadar, sensöre giden kablolardaki kopukluklar, soket problemleri, besleme veya şase sorunları da benzer belirtilere neden olabilir. Bu nedenle TPS ile ilgili bir hata kodu görüldüğünde sensörü doğrudan değiştirmek her zaman doğru yaklaşım değildir.
Gaz Kelebeği Konum Sensörü Ne İşe Yarar?
Gaz pedalına bastığınızda gaz kelebeği açılır ve motora giren hava miktarı değişir.
Motor kontrol ünitesi gaz kelebeğinin hangi konumda olduğunu bilmek zorundadır. TPS bu konum bilgisini ECU'ya iletir.
Modern araçlarda sistem biraz daha karmaşık olabilir. Özellikle elektronik gaz kelebeğine sahip araçlarda gaz pedalı da ayrı konum sensörleri içerir. ECU, gaz pedalı konumu ile gaz kelebeğinin gerçek konumunu karşılaştırabilir.
Bu nedenle gaz kelebeği konum sensörü ile gaz pedalı konum sensörü aynı parça değildir.
Gaz Kelebeği Konum Sensörü Arızasının Belirtileri
TPS arızası tek bir belirtiyle kendini göstermeyebilir. Arızanın türüne göre araçta farklı davranışlar ortaya çıkabilir.
Gaza Basınca Tepki Vermeme
En dikkat çekici belirtilerden biri gaz pedalına basıldığında motorun beklenen tepkiyi vermemesidir.
Araç gaz pedalına basılmasına rağmen hızlanmayabilir veya gaz tepkisi gecikebilir.
Özellikle sensör sinyalinde ani kopmalar veya yanlış konum bilgisi varsa ECU güvenlik amacıyla motorun gaz tepkisini sınırlayabilir.
Gaz Kelebeğinde Dalgalı Çalışma
TPS sinyali düzgün ve sürekli değişmek yerine anlık olarak sıçrıyorsa motor kontrol ünitesi gaz kelebeğinin konumunu yanlış algılayabilir.
Bunun sonucunda:
-
Devir dalgalanması
-
Gaz tepkisinde düzensizlik
-
Hızlanırken silkeleme
-
Sabit hızda kararsız çalışma
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Rölantide Düzensizlik
Gaz kelebeği tamamen kapalıya yakın konumdayken ECU'nun doğru konum bilgisini alması gerekir.
TPS yanlış değer gönderiyorsa ECU rölanti kontrolünü doğru şekilde gerçekleştiremeyebilir.
Bunun sonucunda motor rölantide normalden yüksek veya düşük çalışabilir ve devir sürekli değişebilir.
Ancak düzensiz rölanti tek başına TPS arızasını kanıtlamaz. Kirli gaz kelebeği, vakum kaçağı, PCV sistemi, MAF/MAP sensörü veya yakıt sistemi de aynı problemi oluşturabilir.
Ani Hızlanmada Tekleme ve Silkeleme
TPS'nin özellikle belirli gaz kelebeği açılarına geldiğinde sinyal kaybetmesi, hızlanma sırasında tekleme veya silkeleme oluşturabilir.
Örneğin araç düşük gazda normal çalışırken gaz pedalına daha fazla basıldığında problem ortaya çıkabilir.
Bu tip arızalar bazen sensörün tamamının bozuk olmasından değil, sensör içindeki aşınmış bir bölgeden kaynaklanabilir.
Motorun Koruma Moduna Geçmesi
Gaz kelebeği konumuyla ilgili sinyal güvenilir değilse ECU motoru korumak amacıyla gaz tepkisini sınırlayabilir.
Araçta:
-
Güç kaybı
-
Gaz pedalına sınırlı tepki
-
Belirli bir devir seviyesinin üzerine çıkamama
-
Elektronik gaz kelebeği uyarısı
-
Motor arıza lambası
gibi belirtiler görülebilir.
Bazı araçlarda bu durum limp mode veya reduced power mode olarak adlandırılır.
Yakıt Tüketiminde Artış
TPS'den gelen yanlış bilgiler motor yönetiminin yakıt ve hava hesaplamalarını etkileyebilir.
Bu nedenle bazı durumlarda yakıt tüketimi artabilir.
Ancak yakıt tüketimindeki artışın tek başına TPS arızası olarak değerlendirilmesi doğru değildir. Lambda sensörü, MAF, MAP, enjektörler, termostat ve motor çalışma sıcaklığı gibi birçok faktör yakıt tüketimini etkiler.
Motor Arıza Lambası
TPS veya elektronik gaz kelebeği sistemiyle ilgili bir problem olduğunda motor arıza lambası yanabilir.
Araçtan araca değişmekle birlikte gaz kelebeği konumu, gaz kelebeği kontrol devresi veya pedal konumu ile ilgili çeşitli OBD-II hata kodları kaydedilebilir.
Örneğin bazı araçlarda P0120, P0121, P0122, P0123 veya P0124 gibi TPS ile ilişkili kodlar görülebilir.
Fakat hata kodunun açıklaması “Throttle Position Sensor” şeklinde olsa bile sensörün kesin olarak bozuk olduğu anlamına gelmez.
Gaz Kelebeği Sensörü Arızası Nasıl Anlaşılır?
En doğru yöntem canlı verileri ve sensör sinyalini kontrol etmektir.
Bir OBD cihazıyla gaz kelebeği konumu ve varsa gaz pedalı konumu izlenebilir.
Gaz pedalı veya gaz kelebeği yavaşça hareket ettirilirken sensör değerinin de düzgün ve kesintisiz şekilde değişmesi beklenir.
Değerlerde:
-
Ani sıçramalar
-
Anlık sıfıra düşmeler
-
Mantıksız değerler
-
Sinyalin belirli bir noktada kesilmesi
-
Gaz açısıyla uyumsuz değişimler
görülmesi TPS veya ilgili devrede bir problem olduğunu düşündürebilir.
TPS Sensörü Multimetre ile Test Edilir mi?
Bazı TPS sistemleri multimetre ile kontrol edilebilir.
Sensörün besleme voltajı, şase bağlantısı ve sinyal voltajı üretici teknik verileriyle karşılaştırılabilir.
Sensör mekanik olarak hareket ettirilirken sinyalin düzgün şekilde değişmesi gerekir.
Örneğin analog tip bir TPS'de sinyalin gaz kelebeği hareketi boyunca düzgün ve kesintisiz değişmesi beklenir. Ancak belirli voltaj değerleri araçtan araca değiştiği için internette bulunan genel voltaj değerleriyle kesin teşhis koymak doğru değildir.
Elektronik gaz kelebeği sistemlerinde ise farklı sensör yapıları ve çift kanallı konum sinyalleri kullanılabilir.
Gaz Kelebeği Konum Sensörü mü, Gaz Kelebeği mi Arızalı?
Bu iki durum birbirine karıştırılabilir.
Bazı araçlarda TPS, gaz kelebeği gövdesinin üzerine entegre edilmiştir. Bazı sistemlerde ise gaz kelebeği elektronik motoru ve konum sensörleri aynı gövde içerisinde bulunur.
Dolayısıyla arıza:
-
TPS sensöründen
-
Gaz kelebeği motorundan
-
Gaz kelebeği mekanizmasından
-
Gaz kelebeği soketinden
-
Kablo tesisatından
-
Besleme hattından
-
Şase bağlantısından
-
ECU kontrol devresinden
kaynaklanabilir.
Bu nedenle sadece hata koduna bakarak komple gaz kelebeği değiştirmek gereksiz masrafa neden olabilir.
Gaz Pedalı Sensörü ile TPS Aynı Şey mi?
Hayır.
Gaz pedalı sensörü sürücünün pedala ne kadar bastığını ECU'ya bildirir.
TPS ise gaz kelebeğinin gerçek konumunu bildirir.
Elektronik gaz kelebeği sistemlerinde ECU bu iki bilgiyi karşılaştırarak sistemin doğru çalışıp çalışmadığını kontrol edebilir.
Örneğin sürücü gaz pedalına basıyor ancak gaz kelebeği beklenen şekilde açılmıyorsa ECU bir tutarsızlık algılayabilir.
Bu nedenle bazı gaz kelebeği arızalarında problem doğrudan TPS'de değil, gaz pedalı sensörü, kablo tesisatı veya elektronik gaz kelebeği kontrol sisteminde olabilir.
TPS Arızasına Benzer Sorunlar
Gaz kelebeği konum sensörü arızasına benzeyen birçok problem vardır.
Bunlar arasında:
-
Kirli gaz kelebeği
-
Gaz kelebeği motoru arızası
-
Gaz pedalı konum sensörü
-
MAF sensörü
-
MAP sensörü
-
Vakum kaçağı
-
Emme manifoldu hava kaçağı
-
Yakıt basıncı problemi
-
Enjektör arızası
-
Kablo veya soket problemi
-
ECU besleme veya şase problemi
-
Elektronik gaz kelebeği adaptasyon problemi
bulunabilir.
Özellikle modern araçlarda elektronik gaz kelebeği sistemi birden fazla sensör ve kontrol devresiyle birlikte çalıştığı için parçaları rastgele değiştirmek yerine sistemin tamamını değerlendirmek gerekir.
Gaz Kelebeği Temizlendikten Sonra Adaptasyon Gerekir mi?
Bazı araçlarda gaz kelebeği temizlendikten, söküldükten veya değiştirildikten sonra throttle body adaptation / relearn işlemi gerekebilir.
Bunun gerekip gerekmediği araç ve motor yönetim sistemine bağlıdır.
Adaptasyon yapılması gereken bir araçta işlem gerçekleştirilmezse rölanti düzensizliği, gaz tepkisinde sorun veya arıza lambası gibi belirtiler görülebilir.
Bu nedenle gaz kelebeği temizliği sonrasında ortaya çıkan yeni bir sorun varsa yalnızca TPS'yi suçlamak yerine gaz kelebeğinin montajı, soketi, kabloları, mekanik hareketi ve gerekli adaptasyon prosedürü kontrol edilmelidir.
Gaz Kelebeği Konum Sensörü Arızasında Araç Kullanılır mı?
Sorunun seviyesine bağlıdır.
Araç normal şekilde çalışıyor ancak motor arıza lambası yanıyorsa en kısa sürede teşhis yapılması gerekir.
Ancak araç gaz pedalına cevap vermiyor, aniden güç kaybediyor, koruma moduna geçiyor veya trafikte güvenli şekilde hızlanamıyorsa kullanmaya devam etmek riskli olabilir.
Özellikle sollama veya yoğun trafikte gaz tepkisinin aniden kaybolması güvenlik açısından ciddi bir problem oluşturabilir.
Gaz Kelebeği Konum Sensörü Arızasında Ne Yapılmalı?
En doğru teşhis sırası genel olarak şu şekilde olmalıdır:
-
OBD hata kodlarını okuyun.
-
Freeze frame verilerini inceleyin.
-
Gaz kelebeği ve gaz pedalı konum sensörlerinin canlı verilerini kontrol edin.
-
Sensör sinyalinde kesinti veya anormal sıçrama olup olmadığını kontrol edin.
-
Soket ve kablo tesisatını inceleyin.
-
Besleme ve şase bağlantılarını ölçün.
-
Gaz kelebeğinin mekanik olarak düzgün hareket ettiğini kontrol edin.
-
Gerekliyse gaz kelebeği adaptasyonunu gerçekleştirin.
-
Diğer motor sensörlerini ve yakıt sistemini değerlendirin.
-
Ancak test sonuçları doğrultusunda sensör veya gaz kelebeği değişimine karar verin.
Gaz Kelebeği Konum Sensörü Arızasının Önemli Belirtileri
Özet olarak TPS arızasında görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:
-
Gaza basınca geç veya düzensiz tepki
-
Ani hızlanmada tekleme
-
Rölantide dalgalanma
-
Motorun sarsıntılı çalışması
-
Güç kaybı
-
Koruma moduna geçme
-
Belirli devirlerde gaz tepkisinin kesilmesi
-
Yakıt tüketiminde artış
-
Motor arıza lambasının yanması
-
Gaz kelebeği veya pedal konumuyla ilgili OBD hata kodları
-
Gaz kelebeği konum bilgisinde ani sıçramalar veya kesilmeler
Gaz kelebeği konum sensörü önemli bir parça olsa da, bu belirtilerin hiçbiri tek başına sensörün kesin olarak arızalı olduğunu göstermez. Özellikle elektronik gaz kelebeğine sahip modern araçlarda TPS, gaz pedalı sensörü, gaz kelebeği motoru, kablo tesisatı ve ECU arasındaki ilişkinin birlikte test edilmesi gerekir.
Doğru teşhis yapıldığında yalnızca arızalı parçayı değiştirmek mümkün olur ve gereksiz yere komple gaz kelebeği veya başka pahalı parçaların değiştirilmesinin önüne geçilebilir.
Arda
20-11-2022 | KırşehirBende de var Albeam'da 1.2 16 valf gaz yememe 4-5 saniye sonra aniden yiyor patlatma bazen tekleme ve çekiş düşüklüğü.
Mustafa
07-03-2022 | AnkaraGaz kelebek sensörü ile ilgili yazınız çok aydınlatıcı olmuş. Çok teşekkür ederim. Allah size bol ve bereketli kazançlar ve hayırlı işler, hayırlı müşteriler versin inşaallah.
Adem
05-02-2022 | Gaziantepİyi günler arkadaşlar aracım 2001 model Opel Astra 1.6 NB CD paketi aracımda çok yüksek derecede çalışıyor ve neden olabilir yardımcı olursanız sevinirim.
Ahmet
19-01-2022 | GümüşhaneFiat albea 1.4 benzin sarsıntılı çalışma, rölantide patlamalı çalışma, gaza bastığımda ani yavaşlama, tekrar hızlanıp yavaşlama, 2. viteste 15 gazla giderken teklemeler, map sensörünü değiştim, bujiler vs çözemedik. Var mı başına gelen canım yandı?
Hakan Akan
01-12-2021 | AnkaraSelamün aleyküm Opel Combo 1.4 benzinli aracım var. LPG'de sorun yok ama benzinde gaz yemiyor, stop ediyor, bazen gidiyor, bazen zor çalışıyor. Benzin pompası, benzin filtresi, enjeksiyon değişti ama sorunu çözemedik. Başına gelen var mı?
Adil
13-10-2021 | MersinAracım Chevrolet Aveo 2012 model aracım 60-70 km hıza ulaştığında aniden hızı düşüyor gaz yemiyor biraz gittiği zaman kendiliğinden düzeliyor tekrardan öyle oluyor.
Kadir
19-07-2021 | Siirt2001 model Cliom var araç hızlı giderken stop lambası ve hararet lambası yanıyor ve arabayı ilkindiyor ayrıca da elektriksel olarak arıza yaptırıyor otogaz sisteminde tuşa elektrik gelmiyor gazı devre dışı bırakıyor ayrıca da teyp araba çalışmazken ses veriyor aracı çalıştiıdığında sesi kesiyor gaz kelebeği ve sensörden mi sorun?
Serkan
25-06-2021 | İstanbulİyi akşamlar bende 2013 model i20 otomatik benzinli araç yolda giderken aniden gazı kesiyor ve 40 km altına düşüyor. Pedala ne kadar basarsam basayım araba hızlanmıyor bilgisayara bağlattım gaz kelebeği konum sensörü arızası çıkıyor gaz kelebeğini değiştirsem sorun düzelir mi?
Mehmet
01-06-2021 | İstanbulAli senin araç sorunu benzin geri dönüş valfi
İlhan
13-08-2020 | İstanbulGaz kelebeği temizliği için İstanbul Topkapı'da TİM 1 de Necati ustayı bulun kesinlikle sorununuzu halledecektir.
Ali
08-06-2020 | AnkaraS.a bmw 316i 2001 e46 kada m43 motor var. Araç ilk çalıştırmada gaza hafif dokunmazsam çalışmıyor. Hava akış değişti, orijinal buji değişti. ateşleme bobini değişti, oksijen sensörleri değişti iki adet orjinal ama yinede çalışmıyor sıcakken çalışıyor.
Erdi
22-05-2020 | AnkaraSa aracım Opel astra f araba sonradan hızlanıyor gaza basıyom gitmiyor basılı tuttuğumda sonradan hızlanıyor sebebi nedir acaba?
Mehmet Can
22-05-2020 | İzmirBenim aracım 2005 Toyota Avensis aracımda rölanti dalgalanması var sorun neden olabilir?
Bedrettin Gürol
22-05-2020 | KocaeliAracım 1999 1.8 t passat motorda silkeleme ve titreme var bazen zamansız stop etme sorunu var ustama götürdüğümde cihaza bağlayıp gaz kelebek ve hava akış metre olduğunu söyledi gaz kelebeği temizletmek istiyorum sağlıklımı bu konuda yorumlarınızı bekliyorum.
Ercan Er
22-05-2020 | KaramanHüseyin Kayanın yorumunda yazan her şey bende de oluyor. Çare bulamadık. Sebep ne olabilir ki?
Hortumcu
26-11-2019 | MuşAkın bey yaşadığınız sorun bendede var sorun giderildi mi acaba bende yararlansam.
Yılmaz
28-10-2019 | AmasyaAracım 2002 Clio 1.4 8 valf olup aracımda Atiker sıralı sistem lpg takılıdır. Aracımı sabah ilk çalıştırdığımda boşta iken benzinden gaza geçişten bir kaç saniye sonra stop ediyor. Ayrıca 3 ten 2 ye vites küçülttüğümde, tümseklerde yavaşladığımda, ışıklarda durduğunda veya yokuşlarda giderken sağa dönüşlerde aracım stop ediyor. Sabah motor soğuk iken hemen hemen hep yapıyor ama gün içinde sürdüğümde motor sıcak iken genelde yapmıyor. Bu sebepten araç sürmekten soğudum. Çözüm olarak kelebek temizliği, rölanti motoru değişimi, rölanti ayarı, tüp ayarı vb gibi bir çok işlem yaptırdım ama sonuç alamadım. Yardımcı olabilirseniz çok sevinirim.
Hüseyin Kaya
21-08-2019 | GaziantepArkadaşlar 2 aydır sanayideyim benim megan1 1.6 16valf araç gaza basınca tekliyor. Üst kapak dediler yapıldı, bobinler dendi yenisi alındı, tüp beyni dediler yenisi takıldı arıza halen devam ediyor. Beyin dendi beyinci kontrol etti arıza yok dedi. Araba tüpte yapıyor benzinde yapmıyor ne olabilir?
Akın
02-08-2019 | AntalyaSelamun aleyküm aracım 2001 clio 1.6 16 valf araç benzinde ilk çalışmada boğulma var daha sonra gaza geçerken tekleme yapıyor gaza yüklendiğinde teklemesi geçiyor birde 100 km hızla giderken kırmızı ışığa gelmeden boşa alınca araç stop ediyor krank sensörü değişti hararet müşürü değişti rolanti valfi değişti map sensörü değişti yardımınıza ihtiyacım var.
Paşa
13-07-2019 | MuşBoğaz kelebeği arızalı denilip sensör devre dışı bırakıldı. Araç çalıştı şimdi motor işareti yanıyor nasıl tamir ettirebilirim?
Ersen
13-07-2019 | İstanbul2011 1.4 Symbol LPG li aracımı çalıştırdığım anda hareket ettiğimde kavşak veya ışığa geldiğimde vitesi boşa aldığım zaman stop ediyor. Marşa bastığımda tekrar çalıştırıp yola devam ediyor motor ısınana kadar devam ediyor. Motor ısınınca sorun olmuyor nedeni nedir acaba?
Özcan
12-07-2019 | Trabzon2008 era 1.4 benzinli seyir halinde boğulma var benzinde de tüpte de aynı boğulma ve koku yapıyor ama dip gaz vurduğumda araç bi anda toparlıyor ne olabilir?
Hakan
17-06-2019 | İstanbulBelli bir hızdan sonra arabanız gaz yemiyorsa ve esr asr yanıyorsa ds5 sahibi arkadaş direksiyon açı sensörüne de bir baktır. Esp sensörü
İlyas Göçmen
03-06-2019 | BalıkesirKelebekte olabilir aynı sorun bendede var çözemiyorlar bir sürü sensör değişti. Bendede ds5 var 90 dan sonra düz yolda esr asr yanıyor hız yapmıyor.
Ramazan Sercan
22-03-2019 | İstanbulBenim 2008 doblom var sollamaya çıktıgımda motor ışıgı yanıyor araç 80-90 geçmiyor gaza ne kadar bassamda gitmiyor motorda birçok parçayı değiştirdim ama arızayı bulamadık her tamirci farklı birşey söylüyor pompa turbo beyin diyorlar hepsi yapıldı gaz pedalında sensör varmış ondan olabilirmi bana yardımcı olun lütfen bunun için 6 bin tl para harcadım ustalar bulamıyor...