Şanzıman Neden Ses Yapar? Şanzıman Sesi Nasıl Kesilir?
Şanzımandan gelen sesler, aracın hareket halinde ürettiği diğer mekanik seslerden farklı olarak genellikle belirli bir parçadaki aşınma, yağlama problemi veya mekanik boşluk hakkında önemli ipuçları verir. Özellikle vites değiştirirken, gaz verirken, gazı bırakırken veya araç boştayken duyulan seslerin karakteri arızanın kaynağını anlamada oldukça önemlidir.
Bazı şanzıman sesleri yalnızca yağ seviyesinin düşük olmasından kaynaklanırken, bazıları rulman, dişli, senkromeç, diferansiyel veya yataklama parçalarındaki aşınmanın habercisi olabilir. Bu nedenle şanzımandan gelen sesi sadece yağ değiştirerek kesmeye çalışmak her zaman doğru değildir.
Şanzıman Neden Ses Yapar?
Şanzımanın ses yapmasının birçok farklı nedeni olabilir. Sesin ne zaman ortaya çıktığı, hangi viteste duyulduğu ve gaz pedalına verilen tepki teşhis açısından önemlidir.
En yaygın nedenler şunlardır:
-
Şanzıman yağının azalması
-
Yanlış veya uygun olmayan şanzıman yağı kullanılması
-
Şanzıman yağının özelliğini kaybetmesi
-
Rulmanların aşınması
-
Dişlilerde aşınma veya hasar
-
Senkromeçlerin aşınması
-
Şanzıman millerinde boşluk oluşması
-
Diferansiyel rulmanlarının aşınması
-
Vites çatallarında veya bağlantılarında problem
-
Debriyaj sistemindeki problemler
-
Şanzıman takozlarının yıpranması
-
Diferansiyel dişlilerinde aşınma
-
Daha önce hatalı yapılmış şanzıman onarımı
Sesin kaynağını doğru belirlemek için sadece “şanzımandan ses geliyor” demek yeterli değildir. Sesin hangi şartlarda oluştuğu daha değerlidir.
Şanzıman Yağı Azsa Ses Yapar mı?
Evet. Şanzıman sesinin en kolay kontrol edilmesi gereken nedenlerinden biri yağ seviyesidir.
Şanzıman içerisindeki dişliler ve rulmanlar belirli bir yağlama seviyesine ihtiyaç duyar. Yağ seviyesi düştüğünde metal parçalar arasındaki yağ filmi yeterince oluşamaz. Bunun sonucunda sürtünme ve çalışma sıcaklığı artar.
Bu durumda özellikle hareket halindeyken uğultu, vınlama veya mekanik sürtünme sesi ortaya çıkabilir.
Yağ seviyesinin çok düşük olması ise yalnızca ses problemine değil, ciddi mekanik hasara da neden olabilir. Uzun süre yağsız veya yetersiz yağla çalışan bir şanzımanda dişliler ve rulmanlar zarar görebilir.
Bu nedenle şanzımandan yeni bir ses gelmeye başladıysa ilk kontrollerden biri yağ seviyesi ve yağ kaçakları olmalıdır.
Şanzıman Yağı Eskirse Ses Yapar mı?
Şanzıman yağı zamanla özelliklerini kaybedebilir. Özellikle yüksek kilometreli araçlarda yağın viskozitesi, katkı maddeleri ve koruyucu özellikleri ilk günkü seviyesinde olmayabilir.
Aşınan dişlilerden ve rulmanlardan kopan çok küçük metal parçacıkları da yağın içerisinde dolaşabilir.
Bu nedenle uygun üretici spesifikasyonundaki yağın kullanılması önemlidir.
Ancak burada önemli bir nokta vardır: Yağ değişimi mekanik olarak aşınmış bir rulmanı veya hasarlı dişliyi onarmaz.
Yeni yağ kullanıldığında ses azalabilir ancak kısa süre sonra tekrar ortaya çıkabilir. Bu durumda yağ sadece problemi geçici olarak maskelemiş olabilir.
Rulman Arızası Şanzımandan Uğultu Yapar mı?
Şanzımanlarda bulunan rulmanlar, millerin düzgün ve düşük sürtünmeyle dönmesini sağlar. Rulmanlardan biri aşındığında şanzımandan sürekli bir uğultu veya vınlama sesi gelebilir.
Rulman sesinin önemli özelliklerinden biri, motor devrinden ziyade araç hızına ve şanzıman içerisindeki milin dönüş hızına bağlı olarak değişebilmesidir.
Örneğin araç hızlandıkça sesin giderek yükselmesi ve gaz pedalından bağımsız şekilde devam etmesi rulman veya dişli kaynaklı bir probleme işaret edebilir.
Bazı durumlarda rulman sesi belirli bir viteste daha belirgin hale gelir.
Prizdirek Bilyası Şanzımandan Ses Yapar mı?
Evet. Manuel şanzımanlarda giriş mili rulmanı veya halk arasında kullanılan adıyla prizdirek bilyası, belirgin bir uğultu veya rulman sesi oluşturabilir.
Özellikle araç boştayken debriyaj pedalı bırakılmış durumda şanzımandan bir ses gelmesi ve debriyaj pedalına basıldığında sesin değişmesi önemli bir ipucudur.
Ancak burada sesin debriyaja basınca artması veya azalması tek başına hangi rulmanın arızalı olduğunu kesin olarak göstermez. Debriyaj sistemi, giriş mili ve diğer dönen parçalar birlikte değerlendirilmelidir.
Debriyaja Basınca Şanzıman Sesi Kesiliyorsa Ne Anlama Gelir?
Manuel araçlarda şanzıman boştayken bir uğultu duyuluyor ve debriyaja basıldığında bu ses azalıyor veya tamamen kayboluyorsa giriş mili ve ilgili rulmanlar kontrol edilmelidir.
Debriyaja basıldığında motor ile şanzıman arasındaki güç aktarımı değiştiği için bazı dönen parçaların çalışma koşulu da değişir.
Bu nedenle:
Boşta ses var → debriyaja basınca ses azalıyor
şeklindeki bir durum, şanzıman giriş tarafındaki rulmanlar açısından önemli bir teşhis ipucudur.
Fakat kesin teşhis için şanzımanın çalışma sesi deneyimli bir teknisyen tarafından dinlenmelidir.
Vites Değiştirirken Gelen Sesin Sebebi Nedir?
Vites değiştirirken gelen ses, sürekli oluşan şanzıman uğultusundan farklı değerlendirilmelidir.
Özellikle vites geçişi sırasında “çıtırtı”, “tırıltı” veya dişli sürtmesi gibi bir ses duyuluyorsa şu parçalar kontrol edilmelidir:
-
Senkromeçler
-
Debriyaj sistemi
-
Vites halatları veya bağlantıları
-
Debriyaj hidrolik sistemi
-
Vites çatalları
-
Dişliler
Debriyaj tam olarak ayırmıyorsa vites değiştirme sırasında dişliler arasında istenmeyen sürtünme meydana gelebilir.
Bu durumda sorun doğrudan şanzımanın içerisindeki dişlilerden kaynaklanmayabilir.
Sadece Belirli Viteste Ses Geliyorsa
Şanzımandan yalnızca bir viteste ses gelmesi önemli bir ayrıntıdır.
Örneğin diğer viteslerde sorun yokken sadece 3. viteste belirgin bir uğultu veya sürtme sesi varsa ilgili vites dişlisi, senkromeç veya o dişliyle bağlantılı parçalar incelenmelidir.
Bir dişlinin aşınması, yalnızca o dişlinin kullanıldığı çalışma koşullarında daha belirgin hale gelebilir.
Bu nedenle “şanzıman ses yapıyor” yerine “3. viteste gaz verirken uğultu yapıyor” gibi daha ayrıntılı bir tarif teşhis açısından çok daha değerlidir.
Gaz Verince Şanzıman Sesi Artıyorsa
Gaz pedalına basıldığında şanzımandan gelen uğultu artıyorsa yük altında çalışan dişliler ve rulmanlar özellikle değerlendirilmelidir.
Motor torku şanzımana aktarıldığında dişlilerin üzerindeki yük artar. Aşınmış bir dişli veya rulman bu durumda daha belirgin ses çıkarabilir.
Buna karşılık gaz kesildiğinde sesin karakterinin değişmesi, bazı durumlarda dişli yüzeyleri veya rulmanlarla ilgili mekanik boşlukları düşündürebilir.
Gazı Bırakınca Şanzıman Sesi Geliyorsa
Gaz pedalından ayağı çektiğinizde ortaya çıkan uğultu veya uğultunun belirgin şekilde değişmesi de önemlidir.
Gaz verirken dişliler bir yönde yük altındayken, gaz kesildiğinde yük yönü değişir. Aşınmış dişliler veya rulmanlar bu yük değişiminde farklı sesler çıkarabilir.
Özellikle:
-
Gaz verirken sessiz
-
Gazı bırakınca uğultu
-
Tekrar gaz verince sesin değişmesi
gibi bir durum varsa şanzıman ve diferansiyel bölümü dikkatli şekilde incelenmelidir.
Diferansiyel Arızası Şanzıman Sesi Gibi Duyulabilir
Önden çekişli birçok araçta diferansiyel şanzıman gövdesinin içerisinde bulunur. Bu nedenle diferansiyelden gelen ses ile şanzıman dişlilerinden gelen sesi ayırt etmek her zaman kolay değildir.
Diferansiyel rulmanları veya dişlileri aşındığında araç hızına bağlı uğultu oluşabilir.
Virajlarda sesin değişmesi de diferansiyel veya tekerlek tarafındaki rulmanların değerlendirilmesini gerektirebilir.
Bu yüzden şanzımandan geldiği düşünülen her sesin doğrudan şanzıman dişlilerine ait olduğu düşünülmemelidir.
Şanzıman Takozu Ses Yapabilir mi?
Şanzıman takozunun görevi yalnızca şanzımanı taşımak değildir. Aynı zamanda motor ve şanzımanın oluşturduğu titreşimleri ve hareketleri kontrol altında tutar.
Takoz yıprandığında:
-
Kalkışta vuruntu
-
Vites değişiminde darbe
-
Gaz verip bırakırken tok ses
-
Motor ve şanzıman hareketinde artış
-
Titreşim
görülebilir.
Bu ses bazen şanzıman içerisinden gelen mekanik bir arıza gibi algılanabilir.
Bu nedenle özellikle “tak tuk” veya vuruntu şeklindeki seslerde şanzıman takozları da kontrol edilmelidir.
Şanzıman Sesi Nasıl Kesilir?
Şanzıman sesini kesmenin doğru yolu, önce sesin nedenini bulmaktır.
Eğer problem düşük yağ seviyesiyse uygun yağ seviyesine getirilmesi sesi ortadan kaldırabilir.
Yağ özelliğini kaybetmişse üreticinin belirlediği spesifikasyona uygun yeni yağ kullanılabilir.
Ancak rulman, dişli veya diferansiyel hasarı varsa yalnızca yağ değişimi yeterli olmayacaktır.
Bu durumda ilgili parçanın sökülerek kontrol edilmesi ve gerekiyorsa değiştirilmesi gerekir.
Şanzıman Sesini Kesmek İçin Yağ Katkısı Kullanılır mı?
Piyasada şanzıman sesini azaltmayı veya aşınmayı gizlemeyi vaat eden çeşitli katkı ürünleri bulunur.
Ancak bunlar mekanik olarak aşınmış bir rulmanı veya hasarlı dişliyi onarmaz.
Bazı ürünler sesin geçici olarak azalmasına neden olabilir. Bu durum arızanın düzeldiği anlamına gelmez.
Daha da önemlisi, her şanzıman üreticisinin yağ ve katkı maddeleri konusunda farklı gereksinimleri olabilir. Üreticinin onaylamadığı bir katkının kullanılması senkromeçlerin veya yağlama sisteminin çalışma karakterini olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle ses yapan şanzımanda rastgele katkı kullanmak yerine önce mekanik problemin belirlenmesi daha doğru yaklaşımdır.
Şanzıman Sesi Nasıl Teşhis Edilir?
İyi bir teşhis, sesin sadece dinlenmesinden ibaret değildir. Sesin hangi koşulda ortaya çıktığı belirlenmelidir.
Şu sorular teşhis için oldukça değerlidir:
-
Araç dururken ses geliyor mu?
-
Motor çalışırken boştayken ses var mı?
-
Debriyaja basınca ses değişiyor mu?
-
Hangi viteste ses daha fazla?
-
Gaz verirken mi, gaz keserken mi artıyor?
-
Araç hızlandıkça ses artıyor mu?
-
Motor devri yükseldiğinde ses değişiyor mu?
-
Virajlarda ses değişiyor mu?
-
Soğukta mı, sıcakken mi daha fazla?
-
Vites değiştirirken sürtme sesi geliyor mu?
Bu bilgiler kullanılarak sesin motor, debriyaj, şanzıman, diferansiyel veya tekerlek tarafında olup olmadığı daha kolay anlaşılabilir.
Şanzıman Yağı Değiştirilmeden Önce Nelere Bakılmalı?
Yağ değişiminden önce mevcut yağın durumu ve şanzımanın genel durumu kontrol edilmelidir.
Özellikle yağda metal parçacıkları veya anormal miktarda metal tozu görülmesi önemli bir uyarıdır.
Şanzıman yağında ciddi metal birikimi varsa yalnızca yeni yağ koymak sorunu çözmeyebilir. İçeride devam eden bir aşınma söz konusu olabilir.
Ayrıca şanzımanın dış kısmında yağ kaçağı olup olmadığı da kontrol edilmelidir. Keçeler, contalar ve bağlantı noktalarındaki kaçaklar zaman içerisinde yağ seviyesinin düşmesine neden olabilir.
Şanzıman Sesi Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?
Her şanzıman sesi hemen büyük bir arıza anlamına gelmez. Ancak ses giderek artıyorsa veya başka belirtilerle birlikte ortaya çıkıyorsa geciktirilmemelidir.
Özellikle şu durumlarda şanzıman kontrol edilmelidir:
-
Uğultu giderek artıyorsa
-
Belirli bir viteste çok yüksek ses varsa
-
Vitesler zor geçmeye başladıysa
-
Vites değiştirirken dişli sürtme sesi varsa
-
Şanzıman yağında metal parçacıkları görülüyorsa
-
Yağ kaçağı varsa
-
Gaz verip bırakırken ciddi vuruntu oluşuyorsa
-
Araç hareket halindeyken titreşim artıyorsa
-
Şanzımandan anormal tıkırtı veya metalik ses geliyorsa
Özellikle yüksek sesli metalik bir çalışma veya ani başlayan ciddi uğultu, şanzıman kullanılmaya devam edilmeden önce kontrol edilmesi gereken bir durumdur.
Şanzıman Sesini Kesmenin En Doğru Yolu
Şanzıman sesini kalıcı olarak kesmenin yolu sesi bastırmak değil, kaynağını ortadan kaldırmaktır.
Öncelikle şanzıman yağ seviyesi ve kaçaklar kontrol edilmeli, ardından kullanılan yağın doğru spesifikasyonda olup olmadığı değerlendirilmelidir. Sorun devam ediyorsa rulmanlar, dişliler, senkromeçler, diferansiyel ve şanzıman milleri incelenmelidir.
Bazı sesler basit bir yağ veya takoz problemi olabilirken, bazıları şanzımanın açılmasını ve aşınmış parçaların değiştirilmesini gerektirebilir.
Bu nedenle şanzımandan gelen uğultu veya sürtme sesini uzun süre “normal şanzıman sesi” olarak kabul etmek doğru değildir. Sesin ne zaman ortaya çıktığı ve hangi şartlarda değiştiği, arızanın kaynağını belirlemede en önemli ipuçlarından biridir.
Serkan Taşdemir
21-10-2020 | AnkaraBüyük ihtimalle defransiyelden şaft mafsalı olsa çukurdan geçerken tak tak diye vurur şanzuman dişliside olabilir bu 3 konu değerlendirilecek ama araç seyir halindeyken bazen sanki bi şey aracı tutuyor gitmiyor gibiyse defransiyel kesin.
Nihay
13-09-2020 | AdanaAracım 2000 devirden sonra her gaza bastığımda ötüyor. Ayağımı gazdan çektiğimde ses kesiliyor. Arkaya gittiğimde ses daha çok belirgin oluyor. Ustalar sorunu bulamıyor. Aracım 2017 model Toyota Corolla Life model. Sorun ne olabilir?