TR
EN
Motor Neden Hararet Yapar?
Motor harareti, motorun çalışma sıcaklığının normal seviyenin üzerine çıkması ve soğutma sisteminin oluşan ısıyı yeterince uzaklaştıramaması durumudur.
Motor çalışırken yanma sırasında çok yüksek sıcaklıklar oluşur. Soğutma sistemi bu ısının bir bölümünü sürekli olarak motordan alır ve radyatör aracılığıyla atmosfere aktarır.
Bu sistemlerden herhangi birinde problem oluştuğunda motor sıcaklığı yükselmeye başlayabilir.
Hararetin nedeni her zaman sadece su eksiltmek değildir. Termostat, radyatör, fan, devirdaim pompası, soğutma suyu kapağı, hava yapması, conta problemi ve hatta yanlış soğutma sıvısı kullanımı da hararete neden olabilir.
Motorun Normal Çalışma Sıcaklığı Nedir?
Motorun ideal çalışma sıcaklığı motora göre değişir. Modern benzinli ve dizel motorların çoğu normal çalışma sırasında yaklaşık 90°C civarında çalışır, ancak gerçek değer motor tasarımına göre daha düşük veya daha yüksek olabilir.
Gösterge panelindeki sıcaklık ibresinin orta seviyede olması da her araçta aynı gerçek sıcaklığı ifade etmez. Bazı üreticiler göstergeyi belirli bir sıcaklık aralığında sabit bir konumda tutacak şekilde kalibre eder.
Bu nedenle hararet değerlendirmesinde yalnızca göstergeye değil, gerektiğinde ECU tarafından görülen gerçek soğutma suyu sıcaklığına da bakılmalıdır.
Soğutma Suyunun Eksilmesi
Motorun hararet yapmasının en yaygın nedenlerinden biri soğutma sıvısının yetersiz olmasıdır.
Soğutma sisteminde yeterli sıvı bulunmadığında motorun ürettiği ısı gerektiği gibi taşınamaz.
Soğutma sıvısı şu noktalardan kaçabilir:
-
Radyatör
-
Radyatör hortumları
-
Su pompası
-
Termostat gövdesi
-
Genleşme tankı
-
Genleşme tankı kapağı
-
Kalorifer hortumları
-
Motor bağlantıları
-
Silindir kapağı contası
Araç sürekli olarak soğutma sıvısı eksiltiyorsa sadece sıvı eklemek sorunu çözmez. Kaçağın nereden kaynaklandığı bulunmalıdır.
Radyatörün Tıkalı Olması
Radyatörün görevi motor soğutma sıvısındaki ısıyı havaya aktarmaktır.
Radyatörün iç kanalları tortu, pas veya kir nedeniyle kısmen tıkanırsa soğutma sıvısının dolaşımı ve ısı transferi azalabilir.
Dış yüzey de:
-
Çamur
-
Toz
-
Böcek kalıntıları
-
Yaprak
-
Yol kiri
nedeniyle tıkanabilir.
Özellikle klima kondenseri radyatörün önünde bulunuyorsa iki parçanın arasındaki kir birikimi hava akışını ciddi şekilde azaltabilir.
Radyatör Fanının Çalışmaması
Radyatör fanı özellikle araç düşük hızda veya dururken çok önemlidir.
Araç hareket halindeyken radyatöre doğal hava akışı ulaşabilir. Ancak trafikte veya rölantide bu hava akışı azalır ve fan devreye girerek gerekli hava akışını sağlar.
Fan çalışmıyorsa özellikle:
-
Trafikte
-
Rölantide
-
Sıcak havalarda
-
Klima açıkken
-
Düşük hızlarda
motor sıcaklığı yükselmeye başlayabilir.
Fan arızasının nedenleri arasında:
-
Fan motoru
-
Sigorta
-
Röle
-
Fan kontrol modülü
-
Kablo
-
Soket
-
ECU kontrolü
-
Sıcaklık sensörü
bulunabilir.
Termostatın Kapalı Kalması
Termostat, motorun çalışma sıcaklığını kontrol eden önemli bir parçadır.
Motor soğukken termostatın kapalı kalması motorun daha hızlı çalışma sıcaklığına ulaşmasına yardımcı olur. Motor yeterince ısındığında termostat açılır ve soğutma sıvısının radyatörden geçmesine izin verir.
Termostat kapalı kalırsa sıcak sıvı radyatöre yeterince ulaşamayabilir.
Bunun sonucunda motor kısa sürede hararet yapabilir.
Tipik belirtilerden bazıları:
-
Motor sıcaklığının hızlı yükselmesi
-
Radyatör hortumlarında anormal sıcaklık farkı
-
Radyatörün yeterince ısınmaması
-
Hararet göstergesinin yükselmesi
Termostatın Açık Kalması da Problem Olabilir
Termostatın açık kalması genellikle doğrudan hararet yapmaktan ziyade motorun normal çalışma sıcaklığına ulaşmasını zorlaştırır.
Bunun sonucunda:
-
Motor geç ısınabilir.
-
Yakıt tüketimi artabilir.
-
Kalorifer performansı düşebilir.
-
Motor verimi etkilenebilir.
Dolayısıyla termostatın hem kapalı kalması hem de açık kalması farklı problemlere yol açabilir.
Devirdaim Su Pompasının Arızalanması
Su pompası, soğutma sıvısının motor ile radyatör arasında dolaşmasını sağlar.
Pompa yeterli debiyi oluşturamazsa motor içerisindeki ısı radyatöre etkili şekilde taşınamaz.
Su pompası problemleri şu nedenlerden kaynaklanabilir:
-
Rulman aşınması
-
Pervane hasarı
-
Pervanenin dönmemesi
-
Mil problemi
-
Sızıntı
-
Kayış veya tahrik sistemi problemi
Özellikle bazı modern motorlarda su pompasının çalışma sistemi klasik mekanik pompalardan farklı olabilir. Bu nedenle teşhis motorun tasarımına göre yapılmalıdır.
Soğutma Sisteminde Hava Olması
Soğutma sistemine hava girmesi de hararete neden olabilir.
Sistemde hava bulunduğunda soğutma sıvısının dolaşımı bozulabilir ve bazı bölgelerde yeterli ısı transferi gerçekleşmeyebilir.
Hava oluşmasının nedenleri arasında:
-
Soğutma sıvısının tamamen boşaltılması
-
Yanlış doldurma
-
Bir kaçak
-
Radyatör veya hortum değişimi
-
Su pompası problemi
-
Silindir kapağı contası problemi
bulunabilir.
Bu nedenle soğutma sistemi üzerinde işlem yapıldıktan sonra sistemin üretici prosedürüne göre havasının alınması önemlidir.
Soğutma Suyu Kapağı Arızası
Genleşme tankı veya radyatör kapağı sadece bir kapak değildir.
Soğutma sistemi belirli bir basınç altında çalışır. Kapak bu basıncın kontrol edilmesine yardımcı olur.
Kapak basıncı doğru şekilde tutamazsa:
-
Soğutma sıvısı erken kaynayabilir.
-
Sıvı dışarı atılabilir.
-
Sistem hava yapabilir.
-
Soğutma performansı düşebilir.
Bu nedenle açıklanamayan sıvı kayıplarında kapağın durumu da değerlendirilmelidir.
Silindir Kapağı Contasının Arızalanması
Silindir kapağı contası problemi motor hararetinin hem nedeni hem de sonucu olabilir.
Conta hasar gördüğünde yanma odasındaki yüksek basınç soğutma sistemine kaçabilir.
Bunun sonucunda:
-
Soğutma sisteminde aşırı basınç
-
Sürekli su eksiltme
-
Genleşme tankında kabarcıklar
-
Beyaz egzoz dumanı
-
Motor yağında emülsiyon benzeri görüntü
-
Hararet
-
Zor çalışma
-
Performans kaybı
görülebilir.
Ancak yağ kapağında beyazımsı bir tortu görülmesi tek başına silindir kapağı contasının kesin olarak arızalı olduğu anlamına gelmez. Kısa mesafeli kullanım ve yoğuşma da benzer görüntü oluşturabilir.
Conta teşhisi uygun testlerle doğrulanmalıdır.
Yanlış veya Uygunsuz Soğutma Sıvısı
Motor soğutma sisteminde yalnızca su kullanmak her koşulda doğru değildir.
Uygun antifriz/soğutma sıvısı:
-
Donma koruması
-
Kaynama noktasının yükseltilmesi
-
Korozyon koruması
-
Soğutma sistemi parçalarının korunması
açısından önemlidir.
Ancak farklı soğutma sıvılarının rastgele karıştırılması da doğru değildir. Üreticinin belirlediği spesifikasyona uygun ürün kullanılmalıdır.
Radyatör Hortumlarında Problem
Soğutma hortumları zamanla:
-
Sertleşebilir
-
Çatlayabilir
-
Şişebilir
-
İçten bozulabilir
-
Bağlantı noktalarından kaçırabilir
Bazı durumlarda hortumun iç yapısındaki bozulma sıvı akışını da etkileyebilir.
Hortumlarda özellikle aşırı şişme veya anormal sertlik görülüyorsa sistem basıncı ve motorun yanma gazlarının soğutma sistemine girip girmediği araştırılmalıdır.
Radyatör Kapağının veya Genleşme Tankının Kaçırması
Soğutma sistemi basınç altında çalıştığı için küçük bir kaçak bile zaman içerisinde ciddi sıvı kaybına dönüşebilir.
Bazı kaçaklar motor soğukken fark edilmeyebilir. Motor ısındığında ve sistem basıncı yükseldiğinde kaçak belirginleşebilir.
Bu nedenle yalnızca gözle kontrol yapmak yeterli olmayabilir.
Klima Sistemi Motoru Hararet Ettirir mi?
Klima sistemi tek başına sağlıklı bir motorda normal şartlarda hararete neden olmamalıdır.
Ancak klima kondenseri ve radyatörün ön kısmındaki hava akışı yetersizse veya radyatör fanı düzgün çalışmıyorsa klima kullanımı motor sıcaklığını artırabilir.
Özellikle:
-
Klima açıldığında fanın devreye girmemesi
-
Trafikte klima ile birlikte sıcaklığın yükselmesi
-
Yüksek dış ortam sıcaklığı
fan ve hava akışı sisteminin kontrol edilmesini gerektirir.
Fan Sadece Klima Açıkken Çalışıyorsa Normal mi?
Bazı araçlarda fan kontrol stratejisi klima sisteminin çalışma durumuna göre değişir.
Bazı araçlarda klima açıldığında fanın belirli bir kademede devreye girmesi normaldir. Ancak fanın motor sıcaklığı yükseldiğinde hiç çalışmaması normal değildir.
Fan kontrol sistemi araçtan araca değişebileceği için tek başına "fan şu sıcaklıkta mutlaka çalışmalıdır" şeklinde evrensel bir değer vermek doğru değildir.
Motor Neden Özellikle Trafikte Hararet Yapar?
Bu oldukça önemli bir belirtidir.
Araç yolda yüksek hızda normal sıcaklıkta kalıyor ancak trafikte hararet yapıyorsa şu sistemler özellikle kontrol edilmelidir:
-
Radyatör fanı
-
Fan kontrol sistemi
-
Radyatör hava akışı
-
Radyatörün durumu
-
Soğutma sıvısı seviyesi
-
Termostat
-
Su pompası
Çünkü araç hareket halindeyken doğal hava akışı yeterli olabilirken, durduğunda soğutma büyük ölçüde fana bağlı hale gelir.
Motor Neden Yokuşta Hararet Yapar?
Yokuş çıkarken motor daha yüksek yük altında çalışır ve daha fazla ısı üretir.
Eğer soğutma sistemi sınırda çalışıyorsa bu durum yokuşta kendini gösterebilir.
Olası nedenler:
-
Radyatörün verimsiz olması
-
Fan problemleri
-
Su pompası problemi
-
Termostat problemi
-
Düşük soğutma sıvısı
-
Soğutma sisteminde hava
-
Motorun aşırı yük altında çalışması
-
Silindir kapağı contası problemi
Yokuşta hararet özellikle tekrarlanıyorsa neden araştırılmalıdır.
Motor Hararet Yaptığında Ne Yapılmalı?
Hararet göstergesi tehlikeli seviyeye çıkıyorsa veya kırmızı sıcaklık uyarısı yanıyorsa motor zorlanmaya devam edilmemelidir.
Güvenli bir yerde durmak ve motorun soğumasını beklemek gerekir.
Sıcak motorun radyatör veya genleşme tankı kapağı hemen açılmamalıdır.
Soğutma sistemi basınç altında olabilir ve sıcak sıvı ciddi yanıklara neden olabilir.
Motor tamamen soğuduktan sonra soğutma sıvısı seviyesi kontrol edilebilir.
Hararetin nedeni bulunmadan sadece su veya antifriz ekleyerek aracı kullanmaya devam etmek doğru değildir.
Hararet Yapan Araç Kullanılmaya Devam Edilirse Ne Olur?
Aşırı sıcaklık motorun önemli parçalarına zarar verebilir.
Olası sonuçlar arasında:
-
Silindir kapağının eğilmesi
-
Silindir kapağı contasının yanması
-
Motor yağının özelliklerini kaybetmesi
-
Piston ve segman hasarı
-
Supap problemleri
-
Turbo hasarı
-
Motorun tamamen hasar görmesi
bulunabilir.
Bu nedenle hararet uyarısı görmezden gelinmemelidir.
Motor Hararetinin Nedeni Nasıl Bulunur?
Doğru teşhis sistematik yapılmalıdır.
İlk olarak:
Soğutma sıvısı seviyesi ve kaçaklar kontrol edilir.
Ardından:
-
Radyatör
-
Fan
-
Termostat
-
Su pompası
-
Hortumlar
-
Genleşme tankı ve kapağı
-
Soğutma sıvısının durumu
-
Sistemde hava olup olmadığı
-
Motor sıcaklık sensörü
-
ECU canlı verileri
incelenebilir.
Silindir kapağı contası şüphesi varsa uygun basınç, yanma gazı veya başka üreticiye uygun testlerle doğrulama yapılmalıdır.
Hararet Problemi Her Zaman Su Eksiltmekten Kaynaklanmaz
Bu konu özellikle önemlidir.
Araç hiç su eksiltmiyor gibi görünmesine rağmen hararet yapabilir.
Örneğin:
-
Fan çalışmıyorsa
-
Termostat kapalı kalıyorsa
-
Su pompası yeterli dolaşım sağlamıyorsa
-
Radyatör tıkalıysa
-
Sistemde hava varsa
-
Sensör veya fan kontrol sisteminde problem varsa
soğutma sıvısı seviyesi normal olsa bile motor aşırı ısınabilir.
Bu nedenle yalnızca genleşme tankına bakarak teşhis koymak yeterli değildir.
Hararet Konusunda En Önemli Nokta
Motor hararetinin temel nedeni, üretilen ısının soğutma sistemi tarafından yeterince uzaklaştırılamamasıdır. Bunun nedeni soğutma sıvısı eksikliği olabileceği gibi termostat, radyatör, fan, su pompası, kapak, hava, hortumlar veya silindir kapağı contası gibi birçok farklı problem olabilir.
Özellikle araç trafikte, yokuşta veya klima açıkken hararet yapıyorsa arızanın hangi koşulda ortaya çıktığı önemli bir teşhis ipucudur.
Hararet göstergesi kırmızı bölgeye çıkıyor veya sıcaklık uyarısı yanıyorsa aracı kullanmaya devam etmek yerine motoru güvenli şekilde durdurmak ve soğutma sistemi arızasının kaynağını tespit ettirmek en doğru yaklaşımdır.
