Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Modern motorlarda ECU’nun doðru yakýt miktarýný belirleyebilmesi ve motorun çalýþma koþullarýný doðru þekilde deðerlendirebilmesi için birçok farklý sensörden gelen veriye ihtiyacý vardýr. Bu sensörlerden biri de bazý araçlarda gaz kelebeði bölgesinde bulunan sýcaklýk sensörüdür.

Ancak burada önemli bir noktaya dikkat etmek gerekir. “Gaz kelebeði sýcaklýk sensörü” adý, tüm araçlarda bulunan standart ve baðýmsýz bir sensörü ifade etmez. Araç üreticisine ve motor yönetim sistemine göre sýcaklýk bilgisi farklý bir sensörden alýnabilir.

Bazý sistemlerde hava sýcaklýðý sensörü gaz kelebeðine yakýn konumlandýrýlýr veya gaz kelebeði gövdesine entegre edilir. Bazý araçlarda ise emme havasý sýcaklýðý, ayrý bir IAT (Intake Air Temperature) sensörü veya MAP sensörü içerisindeki sýcaklýk elemaný tarafýndan ölçülür.

Bu nedenle bir araçta “gaz kelebeði sýcaklýk sensörü arýzasý” tespit edildiðinde, öncelikle üreticinin kullandýðý sistemin hangi sensör üzerinden çalýþtýðýnýn belirlenmesi gerekir.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü Ne Ýþe Yarar?

Gaz kelebeði bölgesindeki veya emme sistemindeki sýcaklýk sensörünün temel görevi, motora giren havanýn sýcaklýðýný ölçmektir.

Havanýn sýcaklýðý deðiþtikçe yoðunluðu da deðiþir.

Soðuk hava daha yoðundur ve ayný hacimde daha fazla oksijen molekülü içerir. Sýcak hava ise daha az yoðundur.

Motor ECU’su bu bilgiyi diðer sensörlerden gelen verilerle birlikte deðerlendirerek motorun çalýþma koþullarýný belirler.

Örneðin ECU;

• Hava sýcaklýðýný,

• Emme manifoldu basýncýný,

• Motor devrini,

• Gaz kelebeði konumunu,

• Motor soðutma suyu sýcaklýðýný,

• Oksijen sensörü verilerini,

• Yakýt düzeltmelerini

birlikte deðerlendirerek uygun yakýt enjeksiyonunu ve motor kontrol stratejisini belirleyebilir.

Dolayýsýyla sýcaklýk sensöründen gelen bilgi tek baþýna yakýt miktarýný belirlemez. ECU bu veriyi diðer sensörlerle birlikte kullanýr.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü Nasýl Çalýþýr?

Bu tür sýcaklýk ölçümlerinde genellikle NTC tipi termistör kullanýlýr.

NTC, “Negative Temperature Coefficient” anlamýna gelir.

NTC sensörlerde sýcaklýk arttýkça elektriksel direnç azalýr. Sýcaklýk düþtükçe direnç yükselir.

ECU sensöre bir referans gerilimi ve ölçüm devresi üzerinden baðlanýr. Sensörün direncindeki deðiþiklik, ECU tarafýndan bir voltaj deðiþimi olarak algýlanýr.

ECU bu voltajý kullanarak sýcaklýðýn yaklaþýk olarak ne olduðunu hesaplar.

Örneðin sensörün elektrik devresinde açýk devre oluþursa ECU gerçek dýþý derecede düþük bir sýcaklýk algýlayabilir. Sensör sinyalinin þasiye kýsa devre olmasý gibi bir durumda ise ECU aþýrý yüksek sýcaklýk algýlayabilir.

Ancak hangi voltaj deðerinin hangi sýcaklýða karþýlýk geldiði araçtan araca deðiþir. Bu nedenle internette bulunan genel voltaj deðerleriyle kesin teþhis yapmak doðru deðildir.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü ile Gaz Kelebeði Konum Sensörü Ayný Þey Deðildir

Bu iki sensörün isimleri birbirine karýþtýrýlabilir ancak görevleri tamamen farklýdýr.

Gaz kelebeði konum sensörü (TPS), gaz kelebeðinin ne kadar açýk olduðunu ECU’ya bildirir.

Sýcaklýk sensörü ise havanýn veya ilgili bölgedeki sýcaklýðýn ölçülmesini saðlar.

Örneðin TPS;

“Gaz kelebeði yaklaþýk yüzde 35 açýk.”

þeklinde bir bilgi saðlarken, sýcaklýk sensörü;

“Emme havasý yaklaþýk þu sýcaklýkta.”

þeklinde bilgi saðlar.

Elektronik gaz kelebeði sistemlerinde bu iki bilgi motor kontrolü açýsýndan birbirinden tamamen farklý amaçlarla kullanýlýr.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü Arýzalanýrsa Ne Olur?

Sensörün arýzalanmasý durumunda ECU motora giren havanýn sýcaklýðý hakkýnda yanlýþ bilgi alabilir.

Bunun sonucunda ECU bazý çalýþma koþullarýnda yakýt karýþýmýný ve motor kontrol stratejisini olmasý gerektiði þekilde ayarlayamayabilir.

Arýzanýn etkisi sensörün tamamen bozulmasýna, yanlýþ deðer üretmesine veya problemin kablo ve soket kaynaklý olmasýna göre deðiþir.

Bazý araçlarda arýza oldukça belirgin olabilirken bazý araçlarda sürücü neredeyse hiçbir belirti fark etmeyebilir.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü Arýza Belirtileri

1. Motor arýza lambasýnýn yanmasý

Sensör tarafýndan gönderilen deðer ECU'nun beklediði aralýðýn dýþýna çýkarsa Check Engine veya motor arýza lambasý yanabilir.

Özellikle sýcaklýk deðeri fiziksel olarak mümkün olmayan bir seviyede görünüyorsa ECU sensör devresinde problem olduðunu tespit edebilir.

2. Rölantide düzensizlik

Yanlýþ sýcaklýk bilgisi bazý motorlarda hava-yakýt kontrolünü etkileyebilir.

Bunun sonucunda özellikle soðuk çalýþtýrma veya belirli sýcaklýk koþullarýnda rölantide düzensizlik görülebilir.

Ancak düzensiz rölantinin tek nedeni sýcaklýk sensörü deðildir.

Vakum kaçaklarý, kirli gaz kelebeði, MAF sensörü, MAP sensörü, ateþleme sistemi, yakýt sistemi ve baþka birçok problem benzer belirtiye yol açabilir.

3. Gaz tepkisinde düzensizlik

Motor yönetim sistemi yanlýþ sýcaklýk bilgisi alýyorsa bazý koþullarda gaz pedalýna verilen tepki beklenenden farklý olabilir.

Özellikle sensör verisinin aniden deðiþmesi veya aralýklý olarak kopmasý durumunda sürücü;

• Gaz yememe,

• Hýzlanmada isteksizlik,

• Tekleme hissi,

• Gaz tepkisinde gecikme

gibi þikayetler yaþayabilir.

Fakat bu belirtiler doðrudan sýcaklýk sensörünün bozuk olduðunu kanýtlamaz.

4. Yakýt tüketiminde artýþ

Yanlýþ sýcaklýk verisi motor ECU'sunun yakýt hesaplamalarýný etkileyebilir.

Bazý arýza senaryolarýnda ECU, motorun veya emme havasýnýn gerçekte olduðundan daha soðuk olduðunu algýlayabilir ve yakýt kontrolünü buna göre deðiþtirebilir.

Bu durum yakýt tüketiminin artmasýna katkýda bulunabilir.

Ancak tek baþýna artan yakýt tüketimini sýcaklýk sensörüne baðlamak doðru deðildir.

5. Soðuk çalýþtýrmada sorun

Sýcaklýk bilgisi özellikle soðuk çalýþtýrma sýrasýnda önemlidir.

ECU motorun ve emme havasýnýn sýcaklýðý hakkýnda yanlýþ bilgi alýrsa ilk çalýþtýrma sýrasýnda kullanýlan yakýt ve rölanti kontrol stratejisi etkilenebilir.

Bunun sonucunda bazý araçlarda;

• Geç çalýþma,

• Ýlk çalýþtýrmada düzensiz çalýþma,

• Çalýþtýktan sonra stop etme,

• Ýlk dakikalarda dalgalý rölanti

gibi sorunlar ortaya çýkabilir.

6. Performans düþüþü

Yanlýþ sýcaklýk bilgisi motor kontrol stratejisini etkileyebilir.

Bunun sonucunda bazý çalýþma koþullarýnda motorun performansý düþebilir.

Ancak belirgin güç kaybý yaþanýyorsa yalnýzca sýcaklýk sensörüne odaklanmak yerine hava ölçüm sistemi, yakýt sistemi, ateþleme, turbo sistemi ve elektronik gaz kelebeði de kontrol edilmelidir.

7. Emisyon deðerlerinde bozulma

Motorun hava-yakýt karýþýmýnýn doðru þekilde yönetilebilmesi için sýcaklýk verisi önemlidir.

Sensör yanlýþ bilgi gönderiyorsa yakýt karýþýmý ve yanma koþullarý etkilenebilir. Bu da egzoz emisyonlarýnýn artmasýna neden olabilir.

Bazý araçlarda uzun süreli yanlýþ sýcaklýk bilgisi yakýt düzeltmelerinin deðiþmesine ve buna baðlý arýza kodlarýnýn oluþmasýna da yol açabilir.

Sensör Arýzasý Her Zaman Belirti Verir mi?

Hayýr.

Bu oldukça önemli bir noktadýr.

Sýcaklýk sensörü tamamen devre dýþý kalmýþsa ECU arýzayý daha kolay algýlayabilir. Ancak sensör sadece biraz yanlýþ ölçüm yapýyorsa sistemin kendi teþhis mantýðý arýzayý hemen belirlemeyebilir.

Örneðin gerçek hava sýcaklýðý ile ECU'nun gördüðü sýcaklýk arasýnda küçük fakat sürekli bir fark olabilir.

Bu durumda araç çalýþmaya devam edebilir ancak yakýt tüketimi, yakýt düzeltmeleri veya motorun belirli çalýþma koþullarýndaki davranýþý deðiþebilir.

Bu nedenle yalnýzca arýza lambasýna bakarak sensörün saðlýklý olup olmadýðýna karar vermek doðru deðildir.

Arýzalý Sensör Nasýl Anlaþýlýr?

En doðru yöntemlerden biri teþhis cihazýyla canlý verilerin incelenmesidir.

OBD cihazý üzerinden ECU'nun gördüðü sýcaklýk deðeri kontrol edilebilir.

Araç uzun süre çalýþmamýþ ve motor tamamen soðumuþsa, emme havasý sýcaklýðýnýn ortam sýcaklýðýna makul ölçüde yakýn olmasý beklenir.

Örneðin araç gece boyunca park edilmiþse ve dýþ ortam yaklaþýk 20°C ise sensörün ECU'ya 20°C'ye yakýn bir deðer bildirmesi mantýklýdýr.

Ancak bu deðer motorun konumuna, sensörün bulunduðu yere ve aracýn çalýþma koþullarýna göre deðiþebilir.

Motor ýsýndýðýnda da sýcaklýk deðerinin deðiþimi izlenmelidir.

Asýl önemli olan yalnýzca tek bir sýcaklýk deðeri deðil, sensörün sýcaklýk deðiþimine verdiði tepkidir.

Multimetre ile Sýcaklýk Sensörü Kontrolü

Sensörün elektriksel yapýsý uygunsa multimetre ile de kontrol yapýlabilir.

Sensör söküldükten sonra direnç ölçümü yapýlabilir ve elde edilen deðer üreticinin teknik verileriyle karþýlaþtýrýlabilir.

NTC sensörlerde genel olarak;

• Sýcaklýk yükseldikçe direnç azalýr.

• Sýcaklýk düþtükçe direnç artar.

Ancak belirli bir sýcaklýkta olmasý gereken direnç deðeri her sensörde ayný deðildir.

Bu nedenle “20°C'de mutlaka þu kadar ohm olmalýdýr” þeklindeki genel bilgilerle parça deðiþtirmek doðru bir teþhis yöntemi deðildir.

Üreticinin servis verilerindeki direnç-sýcaklýk tablosu kullanýlmalýdýr.

Kablo ve Soketler Mutlaka Kontrol Edilmeli

Sensör arýzasý sanýlan birçok problem aslýnda sensörün kendisinden kaynaklanmayabilir.

Özellikle motor bölgesinde;

• Soket oksitlenmesi,

• Gevþek pin,

• Kýrýlmýþ kablo,

• Kablo izolasyonunun zarar görmesi,

• Þasiye kýsa devre,

• Referans gerilimi problemi,

• Sensör þasesinde direnç oluþmasý

gibi sorunlar yanlýþ sýcaklýk verisine neden olabilir.

Bu nedenle teþhis sýrasýnda yalnýzca sensörü deðiþtirmek yerine sensör devresinin tamamý kontrol edilmelidir.

Gaz Kelebeði Kirliyse Sýcaklýk Sensörü Arýzalý Sanýlabilir mi?

Evet, bazý durumlarda dolaylý olarak benzer þikayetler ortaya çýkabilir.

Kirli bir gaz kelebeði, emme sistemindeki hava akýþýný ve rölanti davranýþýný deðiþtirebilir.

Bunun sonucunda sürücüde sýcaklýk sensörü, MAP sensörü, MAF sensörü veya TPS ile ilgili bir problem olduðu izlenimi oluþabilir.

Ancak gaz kelebeðinin kirli olmasý, sýcaklýk sensörünün mutlaka arýzalý olduðu anlamýna gelmez.

Öncelikle sensör verisi ve ilgili hava akýþ sistemi ayrý ayrý deðerlendirilmelidir.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü ile IAT Sensörü Ayný mý?

Bu sorunun cevabý araca göre deðiþebilir.

IAT, “Intake Air Temperature” yani “Emme Havasý Sýcaklýðý” anlamýna gelir.

IAT sensörünün görevi motora giren havanýn sýcaklýðýný ölçmektir.

Bazý araçlarda IAT sensörü ayrý bir parçadýr.

Bazý araçlarda MAP sensörüne entegre edilmiþtir.

Bazý motorlarda ise MAF sensörü içerisinde hava sýcaklýðý ölçümü yapýlabilir.

Bazý özel tasarýmlarda sýcaklýk ölçümü gaz kelebeði bölgesine yakýn konumlandýrýlabilir.

Bu nedenle parça satýn alýrken yalnýzca “gaz kelebeði sýcaklýk sensörü” þeklindeki genel bir ifadeye güvenmek yerine aracýn motor kodu ve üretici parça numarasý üzerinden doðrulama yapýlmalýdýr.

MAP Sensörü ile Sýcaklýk Sensörü Arasýndaki Ýliþki

Bazý motorlarda MAP sensörü yalnýzca manifold basýncýný ölçmez.

MAP sensörü içerisinde emme havasý sýcaklýðýný ölçen ayrý bir termistör de bulunabilir.

Bu durumda tek fiziksel parça içerisinde iki farklý ölçüm devresi bulunur.

Böyle bir sensörde basýnç ölçümü doðru çalýþýrken sýcaklýk ölçümü bozulabilir veya bunun tam tersi gerçekleþebilir.

Dolayýsýyla MAP sensörüyle ilgili bir arýza görüldüðünde yalnýzca basýnç deðerine bakmak yeterli olmayabilir.

Sensör Deðiþtirilmeli mi?

Sensörün gerçekten arýzalý olduðu doðrulanmadan deðiþtirilmesi önerilmez.

Özellikle modern motorlarda ayný belirtiye neden olabilecek çok sayýda sistem vardýr.

Doðru teþhis için;

• Arýza kodlarý okunmalý,

• Canlý veriler incelenmeli,

• Sensör deðerleri gerçek sýcaklýkla karþýlaþtýrýlmalý,

• Soket ve kablolar kontrol edilmeli,

• Referans ve þase devreleri ölçülmeli,

• Gerekiyorsa sensörün direnç deðeri üretici verileriyle karþýlaþtýrýlmalý,

• Diðer motor sensörlerinin verileri birlikte deðerlendirilmelidir.

Bunlardan sonra sensörün kendisinin arýzalý olduðu doðrulanýrsa deðiþim yapýlmalýdýr.

Sensör Deðiþiminden Sonra Kalibrasyon Gerekir mi?

Her araçta gerekmez.

Basit bir NTC sýcaklýk sensörü deðiþtirildiðinde çoðu sistemde özel bir kalibrasyon iþlemi bulunmaz.

Ancak sensör gaz kelebeði gövdesi, MAP sensörü, MAF sensörü veya baþka bir elektronik modülün parçasýysa durum farklý olabilir.

Bazý araçlarda ilgili parçanýn deðiþtirilmesinden sonra adaptasyon, öðrenme veya arýza kodlarýnýn silinmesi gerekebilir.

Bu nedenle iþlem sonrasýnda üreticinin servis prosedürü takip edilmelidir.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörü Arýzasýyla Araç Kullanýlýr mý?

Bu sorunun cevabý arýzanýn niteliðine baðlýdýr.

Araç normal çalýþýyor, yalnýzca motor arýza lambasý yanýyor ve ciddi sürüþ problemi bulunmuyorsa araç genellikle servise kadar kullanýlabilir.

Ancak;

• Motor stop ediyorsa,

• Gaz tepkisi ciddi þekilde bozulduysa,

• Araç güçten düþüyorsa,

• Motor düzensiz çalýþýyorsa,

• Yakýt karýþýmýyla ilgili ciddi arýzalar varsa,

• Elektronik gaz kelebeði sistemi de arýza moduna geçmiþse

aracý kullanmaya devam etmek güvenli olmayabilir.

Özellikle gaz kelebeðiyle ilgili bir arýza kodu varsa sýcaklýk sensörü arýzasý ile gaz kelebeði kontrol sistemi arýzasý birbirinden ayrýlmalýdýr.

Gaz Kelebeði Sýcaklýk Sensörünün Belirli Bir Deðiþim Aralýðý Var mý?

Genellikle yoktur.

Bu tip sensörler çoðunlukla belirli bir kilometrede periyodik olarak deðiþtirilmez.

Sensör düzgün çalýþtýðý sürece kullanýlmaya devam eder.

Deðiþim gerektiren durumlar genellikle;

• Elektriksel arýza,

• Yanlýþ sýcaklýk ölçümü,

• Açýk devre,

• Kýsa devre,

• Fiziksel hasar,

• Soket veya baðlantý probleminin sensörden kaynaklanmasý

gibi durumlarla ilgilidir.

En Sýk Yapýlan Teþhis Hatasý

Bu sistemlerde yapýlan en yaygýn hatalardan biri, herhangi bir sýcaklýkla ilgili belirti görüldüðünde doðrudan sensör deðiþtirmektir.

Örneðin araçta yüksek yakýt tüketimi varsa bunun tek baþýna sýcaklýk sensörü arýzasýný gösterdiði söylenemez.

Benzer þekilde zor çalýþma, düzensiz rölanti veya performans kaybý da birçok farklý sistemden kaynaklanabilir.

Doðru yaklaþým, ECU'nun gerçekten hangi sýcaklýk deðerini gördüðünü kontrol etmek ve bu deðerin gerçek çalýþma koþullarýyla uyumlu olup olmadýðýný deðerlendirmektir.

Sonuç

Gaz kelebeði bölgesinde bulunan veya emme havasý sýcaklýðýný ölçen sýcaklýk sensörü, motor yönetim sisteminin hava koþullarýný doðru þekilde deðerlendirmesine yardýmcý olan önemli bir ölçüm elemanýdýr.

Fakat “gaz kelebeði sýcaklýk sensörü” tüm araçlarda ayný parçayý ifade etmez. Bazý araçlarda ayrý bir IAT sensörü kullanýlýrken, bazý sistemlerde sýcaklýk ölçümü MAP veya MAF sensörü içerisine entegre edilmiþ olabilir.

Arýzalandýðýnda motor arýza lambasý, düzensiz rölanti, zor çalýþma, gaz tepkisinde bozulma, yakýt tüketiminde artýþ veya performans deðiþikliði gibi belirtiler ortaya çýkabilir. Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek baþýna sýcaklýk sensörünün arýzalý olduðunu kanýtlamaz.

En doðru teþhis; arýza kodlarýnýn okunmasý, canlý verilerin incelenmesi, sýcaklýk deðerinin gerçek ortam koþullarýyla karþýlaþtýrýlmasý ve sensörün kablo-soket devresinin kontrol edilmesiyle yapýlýr.

Kýsacasý, sýcaklýk sensörüyle ilgili bir problem þüphesinde sadece parçayý deðiþtirmek yerine ECU'nun gördüðü verinin gerçekten yanlýþ olup olmadýðý önce doðrulanmalýdýr. Bu yaklaþým hem gereksiz parça deðiþimini önler hem de gerçek arýzanýn daha hýzlý bulunmasýný saðlar.