Gaz Kelebeði Konum Sensörü (TPS) Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Gaz Kelebeði Konum Sensörü (Throttle Position Sensor - TPS), modern araçlarýn motor yönetim sisteminde önemli bir göreve sahip sensörlerden biridir. Temel görevi, gaz kelebeði valfinin hangi konumda olduðunu Motor Kontrol Ünitesi'ne (ECU) bildirmektir.

Gaz kelebeði, motora giren hava miktarýný kontrol eder. ECU'nun motor yükünü doðru þekilde hesaplayabilmesi ve yakýt enjeksiyonu, ateþleme zamanlamasý, rölanti kontrolü, þanzýman davranýþý ve diðer sistemleri uygun þekilde yönetebilmesi için gaz kelebeðinin ne kadar açýk olduðunu bilmesi gerekir.

TPS düzgün çalýþtýðýnda, gaz kelebeði konumu deðiþtikçe ECU'ya düzgün ve güvenilir bir sinyal gönderir.

Sensörün kendisinde, kablolarýnda, soketinde, besleme voltajýnda veya gaz kelebeði gövdesinde bir problem oluþtuðunda ECU yanlýþ veya kararsýz bir gaz kelebeði konum sinyali alabilir.

Bunun sonucunda þu belirtiler ortaya çýkabilir:

• Hýzlanmada isteksizlik

• Gaz yememe veya gaz tepkisinde gecikme

• Rölantide düzensizlik

• Motorun stop etmesi

• Yakýt tüketiminin artmasý

• Gaz pedalýna zayýf tepki

• Vites geçiþlerinde problemler

• Motor gücünde azalma

• Check Engine ýþýðýnýn yanmasý

• Limp Mode / koruma moduna geçme

• Motor devrini sabit tutmakta zorlanma

Ancak bu belirtilerin görülmesi TPS sensörünün kesin olarak arýzalý olduðu anlamýna gelmez. Modern elektronik gaz kelebeði sistemlerinde birbiriyle baðlantýlý birçok parça bulunur ve bu parçalarýn arýzalarý da TPS arýzasýna çok benzeyen belirtiler oluþturabilir.

Gaz Kelebeði Konum Sensörü Ne Ýþe Yarar?

TPS, ECU'ya gaz kelebeðinin ne kadar açýk olduðunu bildirir.

Gaz kelebeði:

• Tamamen kapalý

• Çok az açýk

• Kýsmen açýk

• Büyük ölçüde açýk

• Tamamen açýk

olabilir.

ECU, gaz kelebeði konum bilgisini diðer sensörlerden gelen verilerle birlikte deðerlendirerek sürücünün motordan ne istediðini belirler.

TPS sinyali aþaðýdaki sistemlerin kontrolünü etkileyebilir:

• Yakýt enjeksiyonu

• Ateþleme zamanlamasý

• Motor yükü hesaplamasý

• Rölanti kontrolü

• Hýzlanma sýrasýnda yakýt kontrolü

• Gaz kesme sýrasýnda yakýt kontrolü

• Otomatik þanzýman vites deðiþtirme stratejisi

• Tork yönetimi

• Hýz sabitleyici (Cruise Control)

• Elektronik gaz kelebeði kontrolü

Bu fonksiyonlarýn tamamý her araçta ayný þekilde kullanýlmaz. Kullanýlan sistem motor ve ECU tasarýmýna göre deðiþir.

TPS Sensörü Nasýl Çalýþýr?

Geleneksel gaz kelebeði konum sensörleri genellikle potansiyometre prensibiyle çalýþýr.

Potansiyometrenin içerisinde dirençli bir yol ve gaz kelebeði miline mekanik olarak baðlý hareketli bir temas noktasý bulunur.

Gaz kelebeði açýlýp kapandýkça bu hareketli temas noktasý dirençli yüzey üzerinde hareket eder.

Bu hareket sensörün çýkýþ voltajýný deðiþtirir.

ECU da bu voltajý okuyarak gaz kelebeðinin konumunu belirler.

Tipik bir TPS devresinde:

• Referans voltajý

• Þase / toprak baðlantýsý

• Sinyal kablosu

bulunur.

Birçok sistemde referans voltajý yaklaþýk 5 volt civarýndadýr. Ancak kesin deðer ve devre tasarýmý üreticiye göre deðiþebilir.

Gaz kelebeði hareket ettikçe sensörün sinyal voltajýnýn da düzgün ve öngörülebilir þekilde deðiþmesi gerekir.

Çift TPS Sensörü Nedir?

Modern araçlarda gaz kelebeði konumunu belirlemek için birden fazla sensör kullanýlabilir.

Elektronik gaz kelebeði gövdelerinin önemli bir bölümünde iki adet gaz kelebeði konum sensörü bulunur. Bunlar genellikle TPS1 ve TPS2 þeklinde adlandýrýlýr.

Bu sensörler yedekli bir yapý oluþturur.

ECU iki sensörden gelen sinyali sürekli olarak karþýlaþtýrýr.

Ýki sinyal arasýndaki iliþki belirlenen sýnýrlarýn dýþýna çýkarsa ECU bir problem olduðunu algýlayabilir.

Bu sistem önemli bir güvenlik özelliðidir. Çünkü gaz kelebeði doðrudan motor torku ve aracýn hýzlanmasýyla iliþkilidir.

Bir sensörde meydana gelen problemin kontrol sistemi tarafýndan fark edilmesi gerekir.

Elektronik Gaz Kelebeðinde TPS

Eski araçlarda gaz kelebeði çoðunlukla mekanik bir gaz teliyle kontrol edilirdi.

Sürücü gaz pedalýna bastýðýnda gaz teli mekanik olarak gaz kelebeðini açardý.

Modern araçlarda ise giderek daha fazla elektronik gaz kelebeði kontrolü kullanýlmaktadýr. Bu sistem genellikle Drive-by-Wire olarak adlandýrýlýr.

Bu sistemde gaz pedalýný gaz kelebeðine baðlayan klasik bir mekanik tel bulunmaz.

Bunun yerine gaz pedalýnda konum sensörleri vardýr.

ECU, gaz pedalýndaki sensörlerden gelen bilgiyi alýr ve elektronik gaz kelebeði gövdesinin içerisindeki elektrik motoruna komut gönderir.

Gaz kelebeði konum sensörleri ise gaz kelebeðinin gerçekte hangi konumda olduðunu ECU'ya bildirir.

Sistem basit þekilde þu þekilde düþünülebilir:

Gaz pedalý → Gaz pedalý sensörleri → ECU → Gaz kelebeði motoru → Gaz kelebeði → TPS geri bildirimi → ECU

Bu ayrým önemlidir. Çünkü elektronik gaz kelebeði sistemine sahip bir araçta gaz kelebeðiyle ilgili bir problem yaþanmasý TPS sensörünün arýzalý olduðu anlamýna gelmez.

TPS ile Gaz Pedalý Konum Sensörü Ayný Þey midir?

Hayýr.

Gaz Kelebeði Konum Sensörü (TPS) gaz kelebeði valfinin gerçek konumunu ölçer.

Gaz Pedalý Konum Sensörü (APP) ise sürücünün gaz pedalýna ne kadar bastýðýný ölçer.

Drive-by-Wire sisteminde sürücü gaz pedalýna bastýðýnda APP sensörleri bu talebi ECU'ya gönderir.

ECU, sürücünün talebini deðerlendirerek elektronik gaz kelebeðinin ne kadar açýlmasý gerektiðine karar verir.

TPS ise gaz kelebeðinin gerçekten bu konuma gelip gelmediðini ECU'ya bildirir.

Bu nedenle gaz pedalý sinyali doðru olduðu halde gaz kelebeði komuta uygun þekilde hareket etmiyorsa sorun gaz kelebeði gövdesinde veya kontrol sisteminde olabilir.

Gaz kelebeði fiziksel olarak doðru hareket ediyor ancak konum geri bildirim sinyali hatalýysa TPS devresi araþtýrýlmalýdýr.

TPS Arýzasýnýn Belirtileri Nelerdir?

Arýzalý bir TPS çok farklý belirtilere neden olabilir.

En yaygýn belirtiler þunlardýr:

• Gaz tepkisinin zayýflamasý

• Hýzlanma sýrasýnda tekleme veya tereddüt

• Motorun stop etmesi

• Düzensiz rölanti

• Devir dalgalanmasý

• Motor gücünün azalmasý

• Hýzlanmanýn zorlaþmasý

• Yakýt tüketiminin artmasý

• Vites geçiþlerinde sorun

• Cruise Control sisteminin devre dýþý kalmasý

• Check Engine ýþýðýnýn yanmasý

• Limp Mode

• Aralýklý motor performans problemleri

Belirtilerin þekli sensörün nasýl arýzalandýðýna baðlýdýr.

Tamamen sinyal vermeyen bir sensör ile yalnýzca belirli bir gaz kelebeði konumunda aralýklý sinyal kaybý yaþayan sensör ayný belirtileri oluþturmayabilir.

Gaz Tepkisinin Zayýflamasý

TPS arýzasýnýn en sýk görülen belirtilerinden biri gaz tepkisinin zayýflamasýdýr.

Sürücü gaz pedalýna bastýðýnda motorun beklenenden daha geç tepki verdiði hissedilebilir.

Tepki ayný zamanda düzensiz de olabilir.

Örneðin araç düþük gazda normal çalýþýrken gaz pedalý daha fazla basýldýðýnda tereddüt edebilir.

ECU güvenilir bir gaz kelebeði konum sinyali alamadýðýnda sürücünün gaz talebine doðru þekilde cevap vermekte zorlanabilir.

Hýzlanma Sýrasýnda Tereddüt

Arýzalý bir TPS hýzlanma sýrasýnda tereddüde neden olabilir.

Bu durum özellikle gaz kelebeðinin belirli bir konumdan geçtiði sýrada ortaya çýkabilir.

Potansiyometre tipi bir sensörün dirençli yüzeyinde zaman içerisinde aþýnmýþ veya hasar görmüþ bir bölüm oluþabilir.

Gaz kelebeði bu noktaya geldiðinde sensör sinyali kararsýz hale gelebilir veya kýsa süreliðine düþebilir.

ECU bunu mantýksýz bir gaz kelebeði hareketi olarak algýlayabilir.

Sonuç olarak araçta:

• Gaz yememe

• Tekleme

• Silkeleme

• Geçici güç kaybý

görülebilir.

Rölantinin Düzensiz Olmasý

TPS rölanti davranýþýný da etkileyebilir.

ECU, rölanti sýrasýnda gaz kelebeðinin kapalý veya neredeyse kapalý olduðunu bilmek zorundadýr.

Sensör yanlýþlýkla gaz kelebeðinin biraz açýk olduðunu bildirirse veya sinyal sürekli deðiþiyorsa ECU rölantiyi sabit tutmakta zorlanabilir.

Sürücü þunlarý fark edebilir:

• Devir dalgalanmasý

• Düzensiz rölanti

• Yüksek rölanti devri

• Düþük rölanti devri

• Motorun titremesi

• Ara sýra stop etme

Ancak rölanti problemlerinin tek nedeni TPS deðildir.

Vakum kaçaklarý, kirli gaz kelebeði, rölanti kontrol problemleri, ateþleme sistemi ve yakýt sistemi sorunlarý da ayný belirtilere neden olabilir.

Motorun Stop Etmesi

Ciddi bir TPS arýzasý motorun stop etmesine katkýda bulunabilir.

ECU aniden mantýksýz bir gaz kelebeði sinyali aldýðýnda yakýt enjeksiyonunu, ateþleme zamanlamasýný veya gaz kelebeði kontrolünü deðiþtirebilir.

Bu durum motorun kararlý çalýþmasýný bozabilir.

Stop etme þu durumlarda görülebilir:

• Gaz pedalýndan ayak çekildiðinde

• Yavaþlama sýrasýnda

• Araç durmaya yaklaþýrken

• Ani hýzlanma sýrasýnda

• Vites deðiþtirirken

• Gaz kelebeðinin belirli bir konumundan geçerken

Arýzanýn hangi koþullarda ortaya çýktýðý teþhis açýsýndan önemli bir ipucudur.

Yakýt Tüketiminin Artmasý

Gaz kelebeði konum sinyalindeki problem motor yükü hesaplamalarýný ve yakýt kontrolünü etkileyebilir.

ECU gaz kelebeði konumu hakkýnda yanlýþ bilgi aldýðýnda yakýt kontrolünü olmasý gerektiði kadar verimli gerçekleþtiremeyebilir.

Bunun sonucunda yakýt tüketimi artabilir.

Ancak yüksek yakýt tüketimi doðrudan TPS arýzasýna baðlanmamalýdýr.

Olasý diðer nedenler arasýnda:

• Oksijen sensörü arýzasý

• MAF sensörü problemi

• MAP sensörü problemi

• Enjektör arýzasý

• Yakýt basýncý problemi

• Termostat problemi

• Motor teklemeleri

• Hava kaçaklarý

• Sürüþ koþullarý

bulunabilir.

Motor Gücünün Azalmasý

TPS arýzasý ECU'nun koruyucu bir çalýþma stratejisine geçmesine neden olabilir.

Modern araçlar gaz kelebeðiyle ilgili sinyalleri sürekli olarak kontrol eder. Çünkü gaz kelebeði motor torkuyla doðrudan iliþkilidir.

ECU güvenli olmayan veya mantýksýz bir gaz kelebeði konumu algýlarsa motor gücünü sýnýrlayabilir.

Sürücü gösterge panelinde veya bilgi ekranýnda:

• Reduced Engine Power

• Electronic Throttle Control Fault

• Check Engine

• Engine Management Fault

gibi uyarýlar görebilir.

Araç Limp Mode, yani koruma moduna geçebilir.

Bu durumda motor çalýþmaya devam edebilir ancak gaz pedalýna verdiði tepki ciddi þekilde azalabilir.

Check Engine Lambasýnýn Yanmasý

TPS ile ilgili elektriksel veya performans kaynaklý bir problem Check Engine ýþýðýnýn yanmasýna neden olabilir.

ECU aþaðýdaki durumlarý algýlayabilir:

• Sinyal voltajýnýn çok yüksek olmasý

• Sinyal voltajýnýn çok düþük olmasý

• Sinyalin kesintili olmasý

• TPS1 ve TPS2 arasýnda uyumsuzluk

• Gaz kelebeði konum sensörlerinin birbirini doðrulamamasý

• Gerçek gaz kelebeði konumunun komut edilen konumla uyuþmamasý

Kaydedilen arýza kodu aracýn üreticisine ve kullanýlan gaz kelebeði sistemine göre deðiþir.

Bu nedenle TPS ile ilgili bir OBD-II arýza kodu görüldüðünde kodun yalnýzca genel tanýmýna bakarak sensörü deðiþtirmek doðru deðildir.

Vites Geçiþlerinde Sorun

Bu belirti çoðu zaman gözden kaçar.

Otomatik þanzýmanlar vites deðiþtirme zamanýný ve hidrolik basýnç kontrolünü belirlerken motor yükü ve sürücünün gaz talebi gibi bilgileri kullanýr.

Gaz kelebeði konumu da bu bilgilerden biri olabilir.

ECU yanlýþ bir gaz kelebeði konum bilgisi alýrsa þanzýman kontrol sistemi yanlýþ motor yükü bilgisine sahip olabilir.

Bunun sonucunda:

• Sert vites geçiþleri

• Gecikmeli vites deðiþtirme

• Erken vites deðiþtirme

• Geç vites deðiþtirme

• Olaðandýþý vites küçültme

• Vites arama

• Tork konvertörü davranýþýnda deðiþiklik

görülebilir.

Bu durum þanzýmanýn mekanik olarak arýzalý olduðu anlamýna gelmez.

Bazý durumlarda gaz kelebeði konum problemi þanzýmandan kaynaklanýyormuþ gibi görünen belirtiler oluþturabilir.

Cruise Control Neden Çalýþmayabilir?

Cruise Control sistemi de gaz kelebeðiyle ilgili arýzalardan etkilenebilir.

Hýz sabitleme sistemi gaz kelebeði konumu ve motor çalýþma koþullarý hakkýnda güvenilir bilgiye ihtiyaç duyar.

ECU gaz kelebeði sinyalini güvenilir bulmazsa güvenlik amacýyla Cruise Control sistemini devre dýþý býrakabilir.

Bazý araçlarda normal gaz pedalý kullanýmý sýrasýnda araç sorunsuz çalýþýrken Cruise Control çalýþmayabilir.

Bu durum teþhis açýsýndan faydalý bir ipucu olabilir ancak tek baþýna TPS arýzasýný kanýtlamaz.

TPS Arýzasý Aralýklý Olabilir mi?

Evet.

Aralýklý TPS arýzalarý teþhisi özellikle zor olabilir.

Sensör çoðu zaman normal çalýþýrken yalnýzca belirli bir gaz kelebeði konumunda hatalý sinyal üretebilir.

Potansiyometre tipi sensörlerde zamanla dirençli yüzeyin belirli bir bölgesinde aþýnma meydana gelebilir.

Gaz kelebeði bu noktaya geldiðinde sinyal:

• Dalgalanabilir

• Aniden sýçrayabilir

• Kýsa süreliðine kesilebilir

• ECU tarafýndan mantýksýz olarak algýlanabilir

Bu durumda sürücü ara sýra gaz yememe veya tekleme yaþarken araç çoðu zaman normal çalýþabilir.

Bu tür arýzalarda canlý veri gösterebilen bir teþhis cihazý oldukça faydalýdýr.

Kirli Gaz Kelebeði TPS Arýzasýna Benzer Belirti Yapar mý?

Evet.

Ancak burada önemli bir ayrým vardýr.

TPS gaz kelebeðinin konumunu ölçer; gaz kelebeðinin kirli olup olmadýðýný ölçmez.

Bununla birlikte, gaz kelebeði plakasý çevresinde yoðun karbon ve kir birikmesi gaz kelebeðinin hareketini etkileyebilir.

Bu durum komut edilen ve gerçek gaz kelebeði konumu arasýndaki iliþkiyi bozabilir.

Sonuç olarak TPS arýzasýna benzeyen belirtiler oluþabilir.

Bunlar:

• Düzensiz rölanti

• Gaz tepkisinde zayýflama

• Stop etme

• Hýzlanmada tereddüt

• Rölanti kontrol problemleri

olabilir.

Bazý durumlarda gaz kelebeði temizliði sorunu çözebilir.

Ancak elektronik gaz kelebeði gövdeleri üreticinin önerdiði yöntem kullanýlarak temizlenmelidir. Yanlýþ veya aþýrý müdahale elektronik mekanizmaya zarar verebilir veya gaz kelebeðinin yeniden öðrenme iþlemini gerektirebilir.

TPS Kablolarý ve Soketi Arýza Yapabilir mi?

Kesinlikle.

Sensör saðlam olduðu halde sensörün elektrik devresinde problem olabilir.

Olasý sorunlar arasýnda:

• Kopmuþ sinyal kablosu

• Kötü þase baðlantýsý

• Oksitlenmiþ soket

• Gevþek terminal

• Hasarlý kablo izolasyonu

• Kýsa devre

• Açýk devre

• Referans voltajý problemi

bulunur.

Kablo veya soket problemi, arýzalý sensörle ayný belirtileri oluþturabilir.

Bu nedenle yalnýzca gaz kelebeðiyle ilgili bir arýza kodu görüldüðünde doðrudan TPS deðiþtirmek her zaman doðru yaklaþým deðildir.

TPS Arýzasý Nasýl Teþhis Edilir?

Doðru teþhis genellikle arýza kodlarýnýn ve canlý verilerin incelenmesiyle baþlar.

Teknisyen gaz kelebeði gövdesini ve kablo tesisatýný kontrol etmeden önce arýza kodlarýný deðerlendirebilir.

Kontrol edilebilecek noktalar arasýnda:

• Referans voltajý

• Sensör þasesi

• Sinyal voltajý

• Sinyal kararlýlýðý

• TPS1 ve TPS2 uyumu

• Komut edilen gaz kelebeði konumu

• Gerçek gaz kelebeði konumu

• Gaz pedalý konumu

• Gaz kelebeði motorunun çalýþmasý

bulunur.

Gaz kelebeði hareket ettirildiðinde sensör sinyalinin genel olarak düzgün ve kesintisiz þekilde deðiþmesi beklenir.

Ani sýçramalar, sinyal kesilmeleri, gerçek dýþý deðerler veya sensörler arasýndaki uyumsuzluk bir probleme iþaret edebilir.

TPS Multimetre ile Nasýl Test Edilir?

Geleneksel TPS sensörleri bazý araçlarda multimetre kullanýlarak test edilebilir.

Teknisyen öncelikle referans voltajýný, þase baðlantýsýný ve sinyal devresini kontrol eder.

Daha sonra gaz kelebeði yavaþça hareket ettirilirken sensör sinyali izlenir.

Saðlýklý bir potansiyometre tipi TPS'nin gaz kelebeði hareket ettikçe düzgün bir voltaj deðiþimi üretmesi beklenir.

Belirli bir konumda sinyalin aniden düþmesi, yükselmesi veya dalgalanmasý sensörde aþýnma ya da hasar olduðunu gösterebilir.

Ancak beklenen voltaj aralýðý araçtan araca deðiþir.

Bu nedenle test iþlemi aracýn üretici tarafýndan verilen devre þemasý ve teknik deðerleri kullanýlarak yapýlmalýdýr.

Her araca ayný genel voltaj deðerini uygulamak yanlýþ teþhise neden olabilir.

Elektronik Gaz Kelebeði Nasýl Test Edilir?

Elektronik gaz kelebeði sistemlerinde farklý bir teþhis yöntemi gerekir.

Gaz kelebeði bir elektrik motoru tarafýndan kontrol edilir ve ECU konumu sürekli olarak takip eder.

Teþhis cihazý üzerinden birçok araçta þu bilgiler izlenebilir:

• Gaz pedalý konumu

• Komut edilen gaz kelebeði açýsý

• Gerçek gaz kelebeði açýsý

• TPS sensör deðerleri

• Gaz kelebeði motor durumu

• Arýza kodlarý

Komut edilen ve gerçek deðerler karþýlaþtýrýlabilir.

ECU gaz kelebeðinin açýlmasýný komut ediyor ancak gerçek konum bu komutu doðru þekilde takip etmiyorsa problem motor, mekanik mekanizma, kablo tesisatý, elektrik beslemesi veya konum sensörlerinde olabilir.

TPS Deðiþiminden Sonra Kalibrasyon Gerekir mi?

Bazý araçlarda gaz kelebeði gövdesi veya ilgili parçalar deðiþtirildikten sonra gaz kelebeði yeniden öðrenme / adaptasyon iþlemi yapýlmasý gerekir.

Bazý sistemler ise gerekli deðerleri otomatik olarak öðrenebilir.

Ýþlem üreticiye ve araç modeline göre büyük ölçüde deðiþebilir.

Bazý araçlarda:

• Teþhis cihazý ile özel bir iþlem

• Kontaðýn belirli þekilde açýlýp kapatýlmasý

• Belirli gaz pedalý hareketleri

• Motorun belirli koþullarda çalýþtýrýlmasý

• ECU adaptasyon iþlemi

gerekebilir.

Bu nedenle aracýn üreticisinin servis prosedürü takip edilmelidir.

Yeni gaz kelebeði veya TPS takýldýðý halde gerekli adaptasyon yapýlmadýðýnda sistem düzgün çalýþmayabilir.

TPS Arýzalýyken Araç Kullanýlýr mý?

Arýzanýn seviyesine baðlýdýr.

Hafif ve aralýklý bir problem araç hareket etmeye devam ederken ortaya çýkabilir. Ancak gaz tepkisinin öngörülemez hale gelmesi güvenlik açýsýndan sorun oluþturabilir.

Ciddi bir arýza ise:

• Güç kaybýna

• Motorun stop etmesine

• Limp Mode'a

• Hýzlanma problemlerine

• Gaz pedalýna düzensiz tepkiye

neden olabilir.

Gaz kelebeði doðrudan aracýn hýzlanmasýyla iliþkili olduðu için ciddi TPS veya elektronik gaz kelebeði arýzalarý göz ardý edilmemelidir.

Araç koruma moduna giriyorsa veya gaz pedalý tepkisi öngörülemez hale gelmiþse normal þekilde kullanmaya devam etmek yerine aracýn kontrol edilmesi daha güvenlidir.

TPS Arýzasýnda Sensörü Deðiþtirmek Her Zaman Gerekir mi?

Hayýr.

Sensörü deðiþtirmeden önce problemin gerçekten TPS'den kaynaklandýðý doðrulanmalýdýr.

Sorunun kaynaðý þu parçalardan biri de olabilir:

• Kirli gaz kelebeði

• Hasarlý kablo

• Oksitlenmiþ soket

• Kötü elektrik þasesi

• Referans voltajý problemi

• Gaz pedalý sensörü

• Gaz kelebeði motoru

• ECU

• Gaz kelebeðinin mekanik olarak sýkýþmasý

Bazý modern araçlarda TPS sensörü gaz kelebeði gövdesinin içerisine entegre edilmiþtir.

Bu tür tasarýmlarda sensör ayrý bir servis parçasý olarak satýlmayabilir.

Dolayýsýyla sensör arýzasýnda komple gaz kelebeði gövdesinin deðiþtirilmesi gerekebilir.

TPS Sinyali Çok Yüksek veya Çok Düþük Olursa Ne Olur?

Beklenen aralýðýn dýþýnda bir TPS sinyali ECU'nun elektriksel bir arýza algýlamasýna neden olabilir.

Çok düþük bir sinyal þu durumlarla iliþkili olabilir:

• Sinyal kablosunun þaseye kýsa devre olmasý

• Arýzalý sensör

• Referans besleme problemi

• Kablo tesisatý problemi

• Sensörün yanlýþ çalýþmasý

Çok yüksek bir sinyal ise:

• Sinyal kablosunun voltaja kýsa devre olmasý

• Arýzalý sensör

• Kablo tesisatý problemi

• Sensörün hatalý çalýþmasý

gibi nedenlerden kaynaklanabilir.

Kesin teþhis araçtaki devre tasarýmýna baðlýdýr.

Bu nedenle arýza kodunda "High Input" veya "Low Input" ifadesinin bulunmasý, otomatik olarak sensörün deðiþtirilmesi gerektiði anlamýna gelmez.

TPS Arýzasý Rölantiyi Yükseltir mi?

TPS arýzasý yüksek rölantiye katkýda bulunabilir ancak tek neden deðildir.

ECU gaz kelebeðinin gerçek konumu hakkýnda yanlýþ bilgi alýrsa gaz kelebeðinin gerçekte olduðundan daha açýk olduðunu düþünebilir.

Ancak yüksek rölanti þu sorunlardan da kaynaklanabilir:

• Vakum kaçaðý

• Emme havasý kaçaðý

• Kirli gaz kelebeði

• Rölanti kontrol problemi

• PCV sistemi problemi

• EGR problemi

• Motor soðutma suyu sýcaklýk sensörü problemi

• Gaz kelebeði aktüatörü problemi

Bu nedenle tüm hava yönetim sistemi deðerlendirilmelidir.

TPS Arýzasý Motor Teklemesine Neden Olur mu?

TPS problemi belirli koþullarda kötü yanmaya veya teklemeye dolaylý olarak katkýda bulunabilir.

Ancak motor teklemesi olduðunda ilk þüphelenilmesi gereken parça genellikle TPS deðildir.

Tekleme daha sýk þu sistemlerle iliþkilidir:

• Bujiler

• Ateþleme bobinleri

• Yakýt enjektörleri

• Yakýt basýncý

• Hava kaçaklarý

• Kompresyon

• Supap zamanlamasý

TPS arýzasý ile tekleme ayný anda ortaya çýkýyorsa iki problemin birbirinden baðýmsýz olarak teþhis edilmesi gerekir.

Gaz Kelebeði Konum Sensörü Ne Kadar Süre Dayanýr?

TPS için belirlenmiþ evrensel bir deðiþtirme aralýðý yoktur.

Kaliteli bir sensör uzun yýllar ve çok yüksek sayýda gaz kelebeði hareketi boyunca çalýþabilir.

Ömrünü etkileyen faktörler arasýnda:

• Sensör tasarýmý

• Araç kullaným þekli

• Isýya maruz kalma

• Titreþim

• Elektrik sistemi koþullarý

• Gaz kelebeði kirliliði

• Üretim kalitesi

bulunur.

Potansiyometre tipi TPS sensörleri tekrarlanan mekanik hareket nedeniyle zaman içerisinde aþýnabilir.

Bazý modern elektronik gaz kelebeði sistemleri temas gerektirmeyen sensör teknolojileri kullanýr. Bu sistemler mekanik aþýnmayý azaltabilir ancak elektronik veya mekanik arýzalarýn ortaya çýkmasýný tamamen engellemez.

Sonuç

Gaz Kelebeði Konum Sensörü (TPS), modern motor yönetim ve elektronik gaz kelebeði sistemlerinin önemli parçalarýndan biridir.

Temel görevi gaz kelebeði valfinin gerçek konumunu ECU'ya bildirmektir.

Saðlýklý bir TPS, gaz kelebeði açýlýp kapanýrken ECU'ya kararlý ve öngörülebilir bir sinyal gönderir.

Sensörde veya sensör devresinde problem olduðunda gaz tepkisinin zayýflamasý, hýzlanmada tereddüt, düzensiz rölanti, motorun stop etmesi, güç kaybý, yakýt tüketiminin artmasý, vites geçiþ problemleri, Cruise Control'ün devre dýþý kalmasý, Check Engine ýþýðý ve Limp Mode gibi belirtiler görülebilir.

Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek baþýna TPS sensörünün arýzalý olduðunu kanýtlamaz.

Gaz kelebeði gövdesi, gaz pedalý sensörleri, kablo tesisatý, soketler, referans voltajý, gaz kelebeði motoru ve ECU da benzer problemlere yol açabilir.

Bu nedenle doðru teþhis için arýza kodlarýnýn okunmasý, canlý verilerin incelenmesi, kablo ve soketlerin kontrol edilmesi ve komut edilen gaz kelebeði konumunun gerçek konumla karþýlaþtýrýlmasý gerekir.

Özellikle elektronik gaz kelebeði sistemlerinde gaz pedalý, ECU, gaz kelebeði motoru ve çift TPS sensörleri arasýndaki iliþki büyük önem taþýr.

Kýsacasý, TPS arýzasý yalnýzca "sensörü deðiþtir" þeklinde ele alýnmamalýdýr. Gaz kelebeði kontrol sisteminin tamamý deðerlendirilerek arýzanýn gerçek kaynaðý belirlenmelidir. Böylece gereksiz parça deðiþiminin önüne geçilebilir ve aracýn gaz kelebeði sistemi güvenli ve düzgün þekilde çalýþtýrýlabilir.