Buji Kontrolü ve Buji Arýza Belirtileri

Bujiler, benzinli motorlarda hava-yakýt karýþýmýnýn ateþlenmesini saðlayan temel ateþleme sistemi parçalarýdýr. Motorun her çalýþma çevriminde doðru zamanda ve yeterli enerjiyle kývýlcým oluþturmasý, motorun düzgün, verimli ve dengeli çalýþmasý açýsýndan büyük önem taþýr.

Buji dýþarýdan küçük ve basit bir parça gibi görünse de motorun çalýþma karakteri üzerinde doðrudan etkisi vardýr. Elektrotlarýn aþýnmasý, buji ucunda kurum veya yað birikmesi, porselende çatlak oluþmasý ya da yanlýþ buji kullanýlmasý ateþleme kalitesini bozabilir.

Arýzalý veya aþýnmýþ bir buji her zaman motor arýza lambasýný yakmayabilir. Bazý durumlarda sürücü yalnýzca hafif bir titreþim, hýzlanmada isteksizlik veya yakýt tüketiminde artýþ fark eder. Ýleri seviyedeki ateþleme problemlerinde ise belirgin tekleme, güç kaybý ve motor arýza lambasýnýn yanýp sönmesi görülebilir.

Bu nedenle buji kontrolü yalnýzca araçta belirgin bir arýza ortaya çýktýðýnda yapýlmasý gereken bir iþlem olarak görülmemelidir.

Buji arýzasýnýn en yaygýn belirtileri

Bujilerde meydana gelen problemlerin belirtileri motor tipine, bujinin durumuna ve arýzanýn seviyesine göre deðiþebilir.

En sýk karþýlaþýlan belirtiler þunlardýr:

• Motorun zor çalýþmasý

• Ýlk çalýþtýrmada uzun marþ süresi

• Rölantide titreme

• Motorun düzensiz çalýþmasý

• Hýzlanmada tekleme

• Gaza basýldýðýnda kesiklik

• Motor performansýnda düþüþ

• Yakýt tüketiminin artmasý

• Motor arýza lambasýnýn yanmasý

• Yüksek devirde tekleme

• Yokuþ çýkarken güç kaybý

• Soðuk motorda düzensiz çalýþma

• Egzozdan normalden farklý sesler gelmesi

Bu belirtilerin tamamý doðrudan bujinin arýzalý olduðunu göstermez. Ateþleme bobini, bobin kablolarý, yakýt enjektörleri, hava-yakýt karýþýmý, motor sensörleri veya motorun mekanik durumu da benzer problemlere neden olabilir.

Bu nedenle yalnýzca belirtilere bakarak buji deðiþtirmek yerine sistematik bir kontrol yapýlmasý daha doðru olur.

Motor neden arýzalý buji nedeniyle tekler?

Bir bujinin görevi, silindirin içerisindeki sýkýþtýrýlmýþ hava-yakýt karýþýmýný doðru zamanda ateþlemektir.

Buji elektrotlarý aþýndýðýnda veya bujinin kývýlcým oluþturma kapasitesi azaldýðýnda ateþleme zorlaþabilir.

Özellikle silindir içerisindeki basýnç yükseldiðinde güçlü bir kývýlcým oluþturmak daha zor hale gelebilir. Bu nedenle bazý bujiler rölantide normal çalýþýrken yüksek yük ve yüksek devir altýnda ateþleme problemi oluþturabilir.

Bu durum özellikle hýzlanma sýrasýnda ortaya çýkan teklemelerin nedenlerinden biri olabilir.

Bujiler Nasýl Kontrol Edilir?

Buji kontrolü yalnýzca bujiyi söküp ucuna bakmaktan ibaret deðildir. Görsel inceleme önemli olmakla birlikte elektrot aþýnmasý, buji aralýðý, porselenin durumu ve bujinin hangi koþullarda çalýþtýðý birlikte deðerlendirilmelidir.

Ýlk olarak motorun uygun þekilde soðumasý beklenmelidir. Daha sonra ateþleme bobinleri veya buji kablolarý sökülerek bujilere eriþilir.

Bujiler sökülürken her bujinin hangi silindire ait olduðunun not edilmesi faydalý olabilir. Özellikle yalnýzca tek silindirde problem varsa bujinin görünümü diðer silindirlerdeki bujilerle karþýlaþtýrýlabilir.

Buji kontrolünde bakýlmasý gereken noktalar

• Elektrotlarýn aþýnma durumu

• Elektrotlar arasýndaki boþluk

• Buji ucundaki kurum

• Yaðlanma

• Yakýtla ýslanma

• Aþýrý beyazlaþma

• Erime veya yanma izleri

• Porselende çatlak

• Buji diþlerinde hasar

• Buji çevresinde yað bulunmasý

Bujilerin birbirleriyle karþýlaþtýrýlmasý da oldukça deðerlidir.

Örneðin üç buji normal görünürken yalnýzca bir bujinin aþýrý kurumlu veya yaðlý olmasý, ilgili silindirle baðlantýlý özel bir problem bulunduðunu gösterebilir.

Buji Rengi Arýza Hakkýnda Ne Söyler?

Buji ucunun görünümü motorun çalýþma koþullarý hakkýnda bazý bilgiler verebilir. Ancak modern motorlarda yalnýzca buji rengine bakarak kesin teþhis koymak doðru deðildir.

Yakýt sistemi, motor yönetimi, kullanýlan yakýt, motor yaðý, sürüþ koþullarý ve bujinin kullaným süresi görünümü etkileyebilir.

Kurumlu veya siyah buji

Bujinin ucunda yoðun siyah kurum bulunmasý çeþitli nedenlerden kaynaklanabilir.

Bunlar arasýnda:

• Zengin hava-yakýt karýþýmý

• Yetersiz ateþleme

• Kirli hava filtresi

• Enjektör problemi

• Uzun süre düþük yükte kullaným

• Yanlýþ ýsý deðerine sahip buji

• Ateþleme sistemi problemi

bulunabilir.

Ancak siyah buji görüldüðünde doðrudan “motor fazla yakýt gönderiyor” sonucuna varýlmamalýdýr.

Yaðlý buji

Bujinin elektrot ve uç kýsmýnda motor yaðý görülmesi daha farklý bir probleme iþaret edebilir.

Olasý nedenler arasýnda:

• Piston segmaný problemi

• Supap keçesi aþýnmasý

• Silindir içerisinden yað geçiþi

• Yanma odasýna yað girmesi

• Bazý motorlarda buji yuvasýna yað sýzmasý

bulunabilir.

Özellikle buji kuyusunda yað bulunmasý ile elektrot ucunda yað bulunmasý birbirinden farklý problemlerdir.

Bu nedenle yaðýn tam olarak nerede bulunduðu belirlenmelidir.

Aþýrý beyaz veya yanmýþ görünüm

Bujinin aþýrý ýsýnmýþ görünmesi, motorun çalýþma koþullarýyla veya kullanýlan bujinin özellikleriyle ilgili bir probleme iþaret edebilir.

Fakir karýþým, aþýrý ateþleme avansý, yetersiz soðutma, yanlýþ buji seçimi veya yüksek motor sýcaklýðý gibi çeþitli faktörler deðerlendirilmelidir.

Modern motorlarda buji görünümü tek baþýna kesin teþhis yöntemi deðildir; canlý veriler ve diðer testlerle desteklenmelidir.

Buji Elektrotlarý Neden Aþýnýr?

Bujiler motor içerisinde çok aðýr çalýþma koþullarýna maruz kalýr.

Her ateþleme sýrasýnda elektrotlar arasýnda yüksek voltajlý elektriksel kývýlcým oluþur. Zaman içerisinde bu kývýlcým elektrotlarýn aþýnmasýna neden olur.

Aþýnan elektrotlarýn þekli ve buji aralýðý deðiþebilir.

Bu durumda ateþleme sisteminin ayný kalitede kývýlcým oluþturabilmesi zorlaþabilir.

Özellikle yüksek motor yükünde ateþleme ihtiyacý arttýðýndan aþýnmýþ bujiler daha belirgin sorunlar oluþturabilir.

Buji Aralýðý Neden Önemlidir?

Buji elektrotlarý arasýndaki mesafe, kývýlcým oluþumu açýsýndan önemlidir.

Bu aralýk çok büyük olduðunda ateþleme sisteminin gerekli kývýlcýmý oluþturmasý zorlaþabilir.

Aralýk çok küçük olduðunda ise kývýlcýmýn özellikleri ve yanma süreci etkilenebilir.

En doðru buji aralýðý motor ve buji üreticisinin belirlediði deðerdir.

Bu nedenle farklý motorlar için tek bir “ideal buji aralýðý” deðeri vermek doðru deðildir.

Ayrýca modern ince elektrotlu bazý bujilerde elektrot aralýðýný elle deðiþtirmek üreticinin önerdiði çalýþma geometrisini bozabilir.

Buji aralýðý kontrol edilecek veya ayarlanacaksa kullanýlan bujinin üretici talimatlarý dikkate alýnmalýdýr.

Bujinin Arýzalý Olduðu Nasýl Anlaþýlýr?

Bujinin arýzalý olduðunu anlamanýn en güvenilir yolu, görsel kontrolü diðer ateþleme ve motor testleriyle birlikte deðerlendirmektir.

Bir buji:

• Çatlamýþsa,

• Elektrotlarý aþýrý aþýnmýþsa,

• Elektrot aralýðý belirgin þekilde bozulmuþsa,

• Ýzolatöründe hasar varsa,

• Yanma veya erime belirtileri varsa,

• Üretici tarafýndan belirtilen kullaným ömrünü tamamlamýþsa

deðiþtirilmesi gerekebilir.

Ancak bujinin dýþ görünüþü normal olsa bile yüksek yük altýnda ateþleme problemi oluþturmasý mümkündür.

Bu nedenle özellikle yük altýnda ortaya çýkan teklemelerde yalnýzca görsel kontrol yeterli olmayabilir.

Buji Deðiþimi Ne Zaman Yapýlmalýdýr?

Bujilerin deðiþim zamaný her araç için ayný deðildir.

Deðiþim aralýðý þu faktörlere baðlýdýr:

• Motor tipi

• Buji tipi

• Elektrot malzemesi

• Kullanýlan yakýt

• Motorun çalýþma koþullarý

• Üreticinin bakým programý

• Aracýn kullaným þekli

Bakýr veya standart nikel alaþýmlý bujiler ile iridyum veya platin gibi daha uzun ömürlü elektrotlara sahip bujilerin kullaným süreleri ayný olmayabilir.

Bu nedenle yalnýzca kilometreye bakarak tüm araçlar için ortak bir deðiþim aralýðý vermek doðru deðildir.

En doðru bilgi aracýn üretici bakým programýnda veya kullanýlan bujinin üretici teknik bilgilerinde bulunur.

Belirti ortaya çýkmasýný beklemek doðru deðildir

Bujilerin deðiþimi için motorun mutlaka teklemeye baþlamasýný beklemek gerekmemelidir.

Aþýnmýþ bujiler henüz belirgin bir arýza oluþturmadan önce ateþleme verimliliðini azaltabilir.

Bu nedenle üreticinin önerdiði bakým aralýðýna uyulmasý, bujilerin aþýrý aþýnmadan deðiþtirilmesi açýsýndan önemlidir.

LPG'li Araçlarda Buji Kontrolü

LPG kullanýlan araçlarda ateþleme sistemi daha hassas hale gelebilir.

LPG ile çalýþan motorlarda ateþleme koþullarý benzine göre farklýlýk gösterdiðinden buji, ateþleme bobini ve buji aralýðý daha önemli hale gelebilir.

LPG'de çalýþan bir araçta:

• Rölantide titreme,

• Hýzlanmada tekleme,

• Yüksek devirde kesiklik,

• LPG'de performans kaybý

gibi sorunlar görülüyorsa bujiler kontrol edilmelidir.

Ancak problem yalnýzca LPG'de ortaya çýkýyorsa LPG enjektörleri, regülatör basýncý, LPG MAP/basýnç sensörü, LPG ECU kalibrasyonu ve yakýt karýþýmý da incelenmelidir.

Yani LPG'li bir araçta meydana gelen tekleme otomatik olarak buji arýzasý anlamýna gelmez.

Bujiler Deðiþtiði Halde Tekleme Devam Ediyorsa

Yeni bujiler takýldýðý halde motor teklemeye devam ediyorsa sorun baþka bir parçadan kaynaklanýyor olabilir.

Özellikle þu parçalar kontrol edilmelidir:

• Ateþleme bobinleri

• Buji kablolarý

• Yakýt enjektörleri

• Yakýt basýncý

• Hava kaçaklarý

• MAP veya MAF sensörü

• Lambda sensörü

• Motor kompresyonu

• Supap sistemi

• Krank ve eksantrik sensörleri

• Motor ECU'su

Arýza tespit cihazýnda belirli bir silindire ait misfire kodu bulunuyorsa ilgili silindirin bujisi, bobini, enjektörü ve mekanik durumu birbirinden ayrýlarak test edilmelidir.

Buji Deðiþtirirken Nelere Dikkat Edilmeli?

Yeni buji takarken doðru parçanýn kullanýlmasý çok önemlidir.

Bujinin:

• Diþ çapý,

• Diþ uzunluðu,

• Isý deðeri,

• Elektrot tipi,

• Üretici parça numarasý,

• Elektrot aralýðý

motor için uygun olmalýdýr.

“Diþi uyuyor” olmasý bir bujinin motora kesin olarak uygun olduðu anlamýna gelmez.

Yanlýþ uzunluktaki bir buji piston veya baþka motor parçalarýyla temas edebilir. Yanlýþ ýsý deðerine sahip bir buji ise çalýþma sýcaklýðýný etkileyebilir.

Bu nedenle buji seçimi araç ve motor koduna göre yapýlmalýdýr.

Buji Sökme ve Takma Ýþlemi

Buji deðiþiminde doðru sýkma torku önemlidir.

Buji fazla sýkýlýrsa silindir kapaðýndaki diþlere zarar verebilir veya bujinin yapýsal bütünlüðünü bozabilir.

Yetersiz sýkýlýrsa buji ile silindir kapaðý arasýndaki sýzdýrmazlýk ve ýsý transferi olumsuz etkilenebilir.

Bu nedenle üreticinin belirttiði sýkma torku kullanýlmalýdýr.

Ayrýca buji yuvasýna kir veya yabancý madde düþürülmemesine dikkat edilmelidir.

Buji sökülmeden önce çevresinin temizlenmesi faydalýdýr.

Sonuç

Bujiler motorun küçük parçalarýndan biri olsa da motorun düzgün çalýþmasý açýsýndan kritik öneme sahiptir.

Aþýnmýþ, kirlenmiþ, çatlamýþ veya yanlýþ seçilmiþ bir buji; zor çalýþma, rölantide titreme, hýzlanmada tekleme, performans kaybý ve yakýt tüketiminde artýþ gibi problemlere neden olabilir.

Ancak bu belirtilerin baþka ateþleme, yakýt veya motor yönetimi problemlerinden de kaynaklanabileceði unutulmamalýdýr.

Bu nedenle buji kontrolünde yalnýzca bujinin ucuna bakmak yerine elektrot aþýnmasý, buji aralýðý, bujinin görünümü, ateþleme sistemi ve motorun çalýþma koþullarý birlikte deðerlendirilmelidir.

Bujilerin deðiþim zamaný ise aracýn üreticisi tarafýndan belirtilen bakým programýna ve kullanýlan bujinin özelliklerine göre belirlenmelidir. Özellikle LPG'li araçlarda ateþleme sistemi daha dikkatli takip edilmeli ve tekleme gibi belirtiler ortaya çýktýðýnda yalnýzca bujiyi deðiþtirmek yerine sistemin tamamý deðerlendirilmelidir.

Doðru buji kullanýmý, doðru montaj ve zamanýnda bakým; motorun daha düzgün çalýþmasýna, güvenilir ateþlemeye ve uzun vadede daha saðlýklý bir yanma sürecine katký saðlar.