Supap Erimesi Nedir?

Supap erimesi, motorun özellikle egzoz supaplarýnda yüksek sýcaklýk, yanlýþ hava-yakýt karýþýmý, hatalý ateþleme, yetersiz supap boþluðu veya uygun olmayan çalýþma koþullarý nedeniyle supap yüzeyinin ve supap kenarýnýn zamanla aþýnarak yanmasý ve malzeme kaybetmesidir.

Halk arasýnda genellikle “supap yandý” veya “supap eridi” þeklinde ifade edilir. Aslýnda supabýn tamamen erimesinden çok, yüksek sýcaklýða maruz kalan supap kenarýnda yanma, çukurlaþma, deformasyon ve malzeme kaybý meydana gelmesi söz konusudur.

Supaplar Motor Ýçinde Ne Ýþe Yarar?

Supaplar, motorun silindirlerine hava veya hava-yakýt karýþýmýnýn giriþini ve yanmýþ gazlarýn dýþarý atýlmasýný kontrol eder.

Emme supabý, taze havanýn veya hava-yakýt karýþýmýnýn silindire girmesini saðlar.

Egzoz supabý ise yanma sonrasýnda oluþan sýcak egzoz gazlarýnýn silindirden çýkmasýný saðlar.

Egzoz supabý, doðrudan çok sýcak egzoz gazlarýna maruz kaldýðý için termal açýdan daha aðýr þartlarda çalýþýr. Bu nedenle supap erimesi veya supap yanmasý denildiðinde çoðu durumda egzoz supaplarý akla gelir.

Supap Neden Erir veya Yanabilir?

Supap hasarýnýn tek bir nedeni yoktur. Motorun çalýþma koþullarýna baðlý olarak birkaç farklý problem ayný sonucu oluþturabilir.

Fakir hava-yakýt karýþýmý

Karýþýmýn gereðinden fazla hava ve yetersiz yakýt içermesi yanma sýcaklýðýný yükseltebilir. Özellikle uzun süre fakir çalýþan bir motorun egzoz supaplarý yüksek termal yüke maruz kalabilir.

Bu durum LPG dönüþümü yapýlmýþ araçlarda da önemlidir. Ancak “LPG kullanýlan her motorda supap erir” þeklinde genel bir ifade doðru deðildir. Motor tasarýmý, LPG sisteminin kalibrasyonu, yakýt karýþýmý, çalýþma sýcaklýðý ve supap-supap yuvasý malzemeleri birlikte deðerlendirilmelidir.

Yanlýþ LPG ayarý

LPG sisteminin yanlýþ kalibre edilmesi, özellikle yük altýnda motorun gereðinden fakir çalýþmasýna neden olabilir. Rölantide düzgün çalýþan bir LPG sistemi, yüksek yük ve yüksek devirde yine de yanlýþ yakýt miktarý saðlayabilir.

Bu nedenle yalnýzca rölanti deðerlerine bakýlarak LPG ayarýnýn doðru olduðu sonucuna varýlmamalýdýr.

Yetersiz supap boþluðu

Bazý motorlarda supap boþluðunun zaman içinde azalmasý ciddi sonuçlara yol açabilir. Supap boþluðu fazla azaldýðýnda supap tamamen kapanamayabilir.

Supap tam olarak kapanmadýðýnda silindir kapaðýndaki supap yuvasýyla yeterli temas gerçekleþmez. Oysa supap ile yuva arasýndaki temas, özellikle egzoz supabýnýn ýsý transferi açýsýndan çok önemlidir.

Supap yuvasýna yeterince oturamayan bir supap daha fazla ýsýnabilir ve zamanla yanabilir.

Ateþleme problemleri

Yanlýþ ateþleme zamaný, buji problemleri, ateþleme bobini arýzalarý veya yanma sürecini bozan diðer sorunlar egzoz sýcaklýklarýný artýrabilir.

Özellikle uzun süre devam eden ateþleme problemleri yalnýzca supaplara deðil, katalitik konvertöre ve pistonlara da zarar verebilir.

Motorun aþýrý ýsýnmasý

Soðutma sistemindeki problemler de supaplarýn ve silindir kapaðýnýn normalden daha yüksek sýcaklýklarda çalýþmasýna neden olabilir.

Düþük soðutma sývýsý seviyesi, termostat problemi, radyatör sorunlarý, su pompasý arýzasý veya soðutma sistemindeki baþka bir problem motorun termal yükünü artýrabilir.

Supap yuvasýnýn hasar görmesi

Supap yalnýzca kendisiyle ilgili bir problem nedeniyle deðil, supap yuvasýndaki hasar nedeniyle de yeterince ýsý transferi yapamayabilir.

Özellikle yüksek sýcaklýkta çalýþan motorlarda supap yuvasýnýn durumu büyük önem taþýr.

LPG Supap Erimesine Neden Olur mu?

Bu konu özellikle LPG'li araçlarda sýkça tartýþýlýr.

LPG'nin kendisini doðrudan “supap eriten yakýt” olarak deðerlendirmek doðru deðildir. Ancak bazý motorlarda LPG kullanýmý, motorun termal çalýþma koþullarýný ve supap-supap yuvasý üzerindeki yükü deðiþtirebilir.

Özellikle yüksek yükte fakir karýþým, yanlýþ LPG kalibrasyonu, yüksek egzoz sýcaklýðý ve supap yuvalarýnýn LPG kullanýmýna karþý daha hassas olmasý bir araya geldiðinde supap hasarý riski artabilir.

Bu nedenle LPG dönüþümünde yalnýzca kitin markasýna deðil;

motorun LPG ile uyumluluðuna, enjektör kapasitesine, regülatör kapasitesine, yakýt haritasýna, yüksek yük kalibrasyonuna ve supap mekanizmasýnýn durumuna da dikkat edilmelidir.

Supap Erimesinin Belirtileri Nelerdir?

Supap hasarý baþlangýç aþamasýnda her zaman belirgin olmayabilir. Hasar ilerledikçe motorun çalýþma karakteri deðiþmeye baþlar.

En sýk görülen belirtiler þunlardýr:

• Rölantide düzensiz çalýþma

• Motorun titremesi

• Tekleme

• Çekiþ düþüklüðü

• Özellikle yük altýnda güç kaybý

• Motor arýza lambasýnýn yanmasý

• Misfire hata kodlarý

• Yakýt tüketiminde artýþ

• Kompresyon deðerlerinde düþüþ

• Zor çalýþma

• Silindirler arasýnda belirgin kompresyon farký

• LPG'de benzine göre daha belirgin çalýþma problemi

Supap ciddi þekilde hasar gördüðünde motor sürekli tekleyebilir ve ilgili silindirde kompresyon oldukça düþük çýkabilir.

Supap Erimesi Nasýl Anlaþýlýr?

Supap erimesini yalnýzca motorun sesine veya rölanti davranýþýna bakarak kesin olarak teþhis etmek mümkün deðildir.

Ýlk aþamada OBD cihazýyla hata kodlarý ve misfire bilgileri incelenebilir. Ancak örneðin bir P0301 kodu yalnýzca 1. silindirde tekleme olduðunu gösterir; teklemenin nedeninin mutlaka supap olduðu anlamýna gelmez.

Ayný belirtiyi buji, bobin, enjektör, yakýt basýncý, kompresyon problemi, emme kaçaðý veya baþka bir mekanik arýza da oluþturabilir.

Bu nedenle teþhis adým adým yapýlmalýdýr.

Kompresyon Testi Önemli mi?

Evet. Supap hasarýndan þüphelenildiðinde kompresyon testi önemli bir kontroldür.

Hasarlý veya tam kapanmayan bir supap, ilgili silindirde kompresyon kaybýna neden olabilir. Silindirlerden birinin diðerlerine göre belirgin þekilde düþük çýkmasý mekanik bir problem ihtimalini güçlendirir.

Ancak düþük kompresyon tek baþýna “supap erimiþ” anlamýna gelmez.

Aþýnmýþ segmanlar, piston hasarý, silindir duvarýndaki problemler veya silindir kapaðý contasý da kompresyon kaybýna neden olabilir.

Leak-Down Testi ile Daha Net Teþhis

Supap problemi þüphesinde leak-down testi, kompresyon testinden daha ayrýntýlý bilgi saðlayabilir.

Test sýrasýnda silindire basýnçlý hava uygulanýr ve havanýn nereden kaçtýðý dinlenir.

Hava egzoz tarafýndan belirgin þekilde duyuluyorsa egzoz supabýnýn tam sýzdýrmazlýk saðlamadýðý düþünülebilir.

Emme tarafýndan gelen kaçak sesi emme supabý problemi ihtimalini artýrabilir.

Karter tarafýndan gelen hava ise piston, segman veya silindirle ilgili problemlere iþaret edebilir.

Bu nedenle supap hasarý þüphesinde kompresyon testi ile birlikte leak-down testi oldukça deðerlidir.

Supap Erimesi Nasýl Onarýlýr?

Supap gerçekten yanmýþ veya ciddi þekilde hasar görmüþse genellikle silindir kapaðýnýn sökülmesi gerekir.

Silindir kapaðý söküldüðünde;

supaplar, supap yuvalarý, supap lastikleri, supap kýlavuzlarý, yaylar ve ilgili temas yüzeyleri kontrol edilir.

Hasarlý parçalar gerektiðinde deðiþtirilir. Supap yuvalarýnda hasar varsa taþlama veya uygun onarým iþlemi uygulanabilir.

Ancak yalnýzca supabý deðiþtirmek yeterli olmayabilir. Supabýn neden hasar gördüðü mutlaka araþtýrýlmalýdýr.

Örneðin motor fakir karýþýmla çalýþmaya devam ediyorsa yeni supap takýldýktan sonra ayný problem tekrar ortaya çýkabilir.

LPG'li Araçlarda Supap Hasarý Nasýl Önlenebilir?

LPG kullanýlan araçlarda en önemli noktalardan biri sistemin doðru kalibre edilmesidir.

Özellikle yüksek yük ve yüksek devir bölgelerinde LPG enjeksiyon süreleri, yakýt düzeltmeleri ve motorun çalýþma deðerleri kontrol edilmelidir.

Ayrýca motorun benzin üzerinde de düzgün çalýþmasý gerekir. Benzinde zaten mevcut olan bir ateþleme veya yakýt problemi LPG sistemiyle birlikte daha belirgin hale gelebilir.

Supap boþluklarýnýn kontrol edilmesi gereken motorlarda üreticinin belirlediði bakým prosedürlerine uyulmasý da önemlidir.

Motorun soðutma sistemi de saðlýklý durumda olmalýdýr.

Supap Erimesi Her LPG'li Araçta Olur mu?

Hayýr.

Bu, LPG hakkýnda en yaygýn yanlýþ inanýþlardan biridir.

LPG kullanan her araçta supap erimesi meydana gelmez. Bir motorun supap ve supap yuvasý tasarýmý, kullanýlan malzemeler, motorun çalýþma sýcaklýðý, yük seviyesi, LPG sisteminin kalibrasyonu ve bakým durumu sonucu etkiler.

Bazý motorlar LPG kullanýmýnda uzun süre sorunsuz çalýþabilirken, bazý motorlarda supap yuvalarý daha hassas olabilir.

Bu nedenle yalnýzca “araç LPG'li” bilgisine bakarak supap erimesi teþhisi koymak doðru deðildir.

Supap Erimesinden Þüpheleniliyorsa Ne Yapýlmalý?

Motor özellikle LPG'de tekliyor, kompresyon düþüyor, belirli bir silindirde sürekli misfire oluþuyor ve ateþleme ile yakýt sistemi saðlam görünüyorsa mekanik kontroller yapýlmalýdýr.

Ýdeal teþhis sýrasý araçtan araca deðiþmekle birlikte genellikle hata kodlarýnýn okunmasý, misfire verilerinin incelenmesi, buji ve bobinlerin kontrol edilmesi, enjektör ve yakýt sisteminin deðerlendirilmesi, kompresyon testi ve gerektiðinde leak-down testi þeklinde ilerler.

Sonuçlar mekanik bir probleme iþaret ediyorsa silindir kapaðýnýn sökülmesi gündeme gelir.

Supap erimesinde en önemli nokta, yalnýzca hasarlý supabý deðiþtirmek deðil, supabýn neden aþýrý ýsýndýðýný veya neden sýzdýrmazlýðýný kaybettiðini bulmaktýr. Aksi halde onarýlan motor ayný çalýþma koþullarýnda tekrar supap hasarý yaþayabilir.