09-11-2019
13 dak
41923
3

Prizdirek Bilyas� Nedir? Ar�za Belirtileri Nelerdir?

Prizdirek bilyas�, manuel �anz�man i�erisinde bulunan ve prizdirek milini destekleyen rulmand�r. Prizdirek mili, motordan gelen d�nme hareketini debriyaj �zerinden �anz�mana aktaran ana millerden biridir.

Bu milin düzgün �ekilde dönmesi ve �anz�man içerisindeki di�lilerle do�ru hizada kalmas� için rulman taraf�ndan desteklenmesi gerekir.

Prizdirek bilyas� a��nd��nda en s�k kar��la��lan belirti, özellikle motor çal��rken u�ultu, v�nlama, h�r�lt� veya rulman sesi olu�mas�d�r. Sesin debriyaj pedal�na bas�ld��nda de�i�mesi, ar�zan�n tespitinde önemli bir ipucu olabilir.

Prizdirek Bilyas� Nedir?

Prizdirek Bilyas� Ne ��e Yarar?

Prizdirek bilyas�n�n temel görevi, �anz�man�n giri� milini desteklemek ve milin mümkün oldu�unca dü�ük sürtünmeyle dönmesini sa�lamakt�r.

Güç aktar�m� genel olarak �u �ekilde gerçekle�ir:

Motor → Debriyaj → Prizdirek Mili → �anz�man Di�lileri → Ç�k�� Mili → Diferansiyel → Tekerlekler

Prizdirek bilyas�, bu güç aktar�m�n�n ilk a�amalar�ndan birinde görev yapar.

Milin merkezde tutulmas�n� sa�layarak �anz�man içerisindeki di�er parçalar�n do�ru �ekilde çal��mas�na yard�mc� olur.

Prizdirek Bilyas� Nerede Bulunur?

Prizdirek bilyas� �anz�man gövdesinin içerisinde bulunur ve prizdirek milini destekler.

�anz�man�n tasar�m�na göre kullan�lan rulman�n tipi de�i�ebilir.

Baz� �anz�manlarda:

Bilyal� rulman
Makaral� rulman
��neli rulman
Konik makaral� rulman

gibi farkl� rulman tipleri kullan�labilir.

Ayr�ca �anz�man içerisinde yaln�zca bir rulman bulunmaz. Ana mil, kar�� mil ve di�er millerin farkl� noktalar�nda çe�itli rulmanlar görev yapar.

Bu nedenle �anz�mandan gelen bir sesin do�rudan prizdirek bilyas�na ait oldu�u varsay�lmamal�d�r.

Prizdirek Bilyas�n�n Görevi Nedir?

Prizdirek bilyas� birkaç önemli görevi ayn� anda yerine getirir.

Prizdirek milini destekler

Milin �anz�man içerisindeki konumunu korur.

Sürtünmeyi azalt�r

Milin �anz�man gövdesine do�rudan sürtünmeden dönmesini sa�lar.

Milin hizas�n� korur

Di�lilerin ve senkromeçlerin düzgün çal��mas� için milin do�ru konumda kalmas� gerekir.

Dönme s�ras�nda olu�an yükleri ta��r

Motor torkunun �anz�mana aktar�lmas� s�ras�nda olu�an kuvvetlerin kar��lanmas�na yard�mc� olur.

Bilya a��nd�kça bu görevler gerekti�i �ekilde yerine getirilemez.

Prizdirek Bilyas� Ar�zas�n�n Belirtileri Nelerdir?

Ar�zan�n seviyesine ve �anz�man�n yap�s�na göre belirtiler de�i�ebilir.

En s�k görülen belirtiler �unlard�r:

�anz�mandan u�ultu gelmesi
V�nlama sesi
H�r�lt� veya rulman sesi
Sürtünme veya ö�ütme sesi
Debriyaja bas�nca sesin de�i�mesi
Debriyaj b�rak�ld��nda sesin artmas�
Bo� viteste ses duyulmas�
�anz�manda titre�im
�leri a�amada vites geçi�lerinde zorlanma
�anz�man ya��nda metal parçac�klar�
Motor devri artt�kça sesin artmas�

Buradaki en önemli ipuçlar�ndan biri sesin hangi ko�ulda ortaya ç�kt��d�r.

Debriyaja Bas�nca Prizdirek Bilyas� Sesi Neden De�i�ir?

Bu durum te�his aç�s�ndan oldukça önemlidir.

Debriyaj pedal� b�rak�lm�� durumdayken motor ile �anz�man birbirine ba�l�d�r. Bu durumda motorun dönmesiyle birlikte prizdirek mili de döner.

Debriyaj pedal�na bas�ld��nda ise motor ile �anz�man�n ba�lant�s� kesilir.

�anz�man�n tasar�m�na ve çal��ma ko�ullar�na ba�l� olarak prizdirek mili yava�layabilir veya durabilir.

E�er bilya a��nm��sa mil dönerken ses meydana gelebilir. Debriyaja bas�ld��nda milin dönü�ü de�i�ti�i için ses de azalabilir veya tamamen kaybolabilir.

Ancak bu durum tek ba��na prizdirek bilyas�n�n kesin olarak ar�zal� oldu�unu göstermez.

Benzer sesleri debriyaj bilyas�, pilot bilya, di�er �anz�man rulmanlar� veya volan gibi parçalar da olu�turabilir.

Prizdirek Bilyas� ile Debriyaj Bilyas� Ayn� m�?

Hay�r.

Bu iki parça s�k s�k birbirine kar��t�r�l�r.

Prizdirek bilyas�, �anz�man�n içerisinde bulunur ve prizdirek milini destekler.

Debriyaj bilyas�, yani debriyaj rulman� veya bask� rulman�, debriyaj pedal�na bas�ld��nda bask� plakas�n�n çal��t�r�lmas�na yard�mc� olur.

Dolay�s�yla görevleri ve bulunduklar� yer farkl�d�r.

Genellikle debriyaj bilyas� ar�zas�nda ses debriyaj pedal�na bas�ld��nda daha belirgin hale gelebilir.

Prizdirek bilyas�nda ise baz� �anz�manlarda ses debriyaj b�rak�ld��nda ortaya ç�kabilir ve pedala bas�ld��nda azalabilir.

Ancak araçtan araca ve �anz�mandan �anz�mana ses karakteri de�i�ebilir.

Prizdirek Bilyas� Sesi Nas�l Olur?

A��nm�� bir prizdirek bilyas� �u tür sesler ç�karabilir:

U�ultu
V�nlama
H�r�lt�
Rulman sesi
Sürtünme sesi
Ö�ütme veya metalik ses

Ses motor devri yükseldikçe artabilir.

Baz� durumlarda seçilen vitese göre de sesin karakteri de�i�ebilir. Çünkü farkl� viteslerde �anz�man millerinin üzerindeki yük ve dönü� ko�ullar� de�i�ir.

Prizdirek Bilyas� Sesi Motor Devriyle Artar m�?

Artabilir.

Debriyaj kavram�� durumdayken prizdirek mili motorla ba�lant�l� oldu�u için motor devri artt�kça milin dönü� h�z� da de�i�ir.

Bu nedenle a��nm�� bir bilyan�n sesi motor devri yükseldikçe daha belirgin hale gelebilir.

Ancak �anz�mandaki bütün rulman sesleri motor devriyle ayn� �ekilde de�i�mez.

Araç h�z�, seçilen vites, �anz�man yükü ve di�er dönen parçalar da ses üzerinde etkili olabilir.

Prizdirek Bilyas� Bo� Viteste Ses Yapar m�?

Evet, baz� �anz�manlarda yapabilir.

Araç sabit ve �anz�man bo� vitesteyken debriyaj pedal� b�rak�ld��nda prizdirek mili dönebilir.

E�er prizdirek bilyas� a��nm��sa bu durumda u�ultu veya rulman sesi duyulabilir.

Debriyaja bas�ld��nda prizdirek milinin dönü�ü de�i�ti�i için ses azalabilir veya kaybolabilir.

Bu yöntem te�his aç�s�ndan faydal� bir ipucu olabilir ancak her �anz�manda ayn� sonucu vermeyebilir.

Prizdirek Bilyas� Vites Geçi�lerini Zorla�t�r�r m�?

Ba�lang�ç a�amas�ndaki bir prizdirek bilyas� ar�zas� genellikle do�rudan vites geçi�lerini zorla�t�rmaz.

�lk belirti ço�unlukla sestir.

Ancak bilya a��r� derecede a��nd��nda prizdirek milinde olmas� gerekenden fazla bo�luk olu�abilir.

Bu durum zamanla:

Di�lilerin hizas�n�
Senkromeçlerin çal��ma ko�ullar�n�
Mil yataklamas�n�

etkileyebilir.

Sonuç olarak vites geçi�lerinde zorluk veya �anz�man�n çal��ma karakterinde bozulma meydana gelebilir.

Prizdirek Bilyas� Neden Ar�zalan�r?

Birçok farkl� neden prizdirek bilyas�n�n ömrünü k�saltabilir.

�anz�man ya��n�n yetersiz olmas�

Ya� seviyesi dü�ük oldu�unda rulman yeterli �ekilde ya�lanamayabilir.

Eski veya kirlenmi� �anz�man ya��

Ya� içerisindeki metal parçac�klar� ve kirleticiler rulman yüzeylerinde a��nmay� h�zland�rabilir.

Yanl�� anz�man ya��

�anz�man�n gerektirdi�i özelliklere sahip olmayan ya�, rulmanlar ve di�liler için yeterli koruma sa�lamayabilir.

A��r kullan�m

A��r� yük, sürekli yüksek tork, çekme i�lemleri veya agresif kullan�m �anz�man üzerindeki yükleri art�rabilir.

Normal a��nma

Her rulman�n belirli bir kullan�m ömrü vard�r. Kilometre ve çal��ma süresi artt�kça a��nma meydana gelebilir.

Hizalama problemleri

Debriyaj, volan, bask� sistemi veya �anz�man�n montaj�yla ilgili sorunlar prizdirek miline anormal yük bindirebilir.

Hatal� �anz�man onar�m�

Rulman�n yanl�� tak�lmas�, uygun olmayan bo�luk veya ön yük ayar�n�n yap�lmas� erken ar�zaya neden olabilir.

Dü�ük �anz�man Ya�� Prizdirek Bilyas�na Zarar Verir mi?

Evet.

�anz�man içerisindeki rulmanlar�n düzgün çal��abilmesi için yeterli ya�lama gerekir.

Ya� seviyesi dü�ük oldu�unda:

Sürtünme artabilir.
Rulman s�cakl�� yükselebilir.
A��nma h�zlanabilir.
U�ultu ve rulman sesi olu�abilir.

Ya�lama problemi uzun süre devam ederse rulman ciddi �ekilde hasar görebilir ve baz� durumlarda s�k��abilir.

Bu nedenle �anz�mandan ya� kaça�� varsa mümkün oldu�unca erken giderilmelidir.

Prizdirek Bilyas� Ar�zas� �anz�mana Zarar Verir mi?

Evet.

A��r� a��nm�� bir bilya, prizdirek milinin normalden fazla hareket etmesine izin verebilir.

Bu durum di�er �anz�man parçalar�n�n çal��ma düzenini bozabilir.

�leri seviyedeki bir rulman ar�zas�:

Di�lilerin zarar görmesine
Millerin a��nmas�na
Senkromeç sorunlar�na
�anz�man ya��n�n metal parçac�klar�yla kirlenmesine
Di�er rulmanlar�n zarar görmesine
Çok a��r durumlarda �anz�man gövdesinin hasar görmesine

neden olabilir.

Bu nedenle küçük bir rulman sesi zamanla çok daha büyük bir �anz�man masraf�na dönü�ebilir.

Prizdirek Bilyas� Titre�ime Neden Olur mu?

Evet.

Bilya içerisindeki bo�luk a��r� artt��nda prizdirek milinde istenmeyen hareketler olu�abilir.

Bu durum belirli motor devirlerinde veya belirli yük ko�ullar�nda titre�im meydana getirebilir.

Ancak �anz�man bölgesindeki her titre�im prizdirek bilyas� ar�zas� anlam�na gelmez.

Benzer belirtilere �u parçalar da neden olabilir:

Debriyaj sistemi
Volan
Çift kütleli volan
Motor takozlar�
�anz�man takozlar�
Akslar
Diferansiyel rulmanlar�
Di�er �anz�man rulmanlar�

Bu nedenle titre�imin kayna�� ayr�ca ara�t�r�lmal�d�r.

Prizdirek Bilyas� Nas�l Te�his Edilir?

Te�his genellikle sesin ne zaman ortaya ç�kt��n�n belirlenmesiyle ba�lar.

Usta veya teknisyen �u durumlar� kar��la�t�rabilir:

Araç bo� viteste çal��rken
Debriyaj b�rak�lm��ken
Debriyaja bas�ld��nda
Farkl� motor devirlerinde
Farkl� viteslerde
H�zlanma s�ras�nda
Yava�lama s�ras�nda
Hafif yük alt�nda
Yüksek �anz�man yükü alt�nda

�anz�man ya�� da kontrol edilmelidir.

Ya� içerisinde metal parçac�klar� bulunmas� iç �anz�man parçalar�nda a��nma oldu�una dair önemli bir i�aret olabilir.

Kesin te�his için baz� durumlarda �anz�man�n sökülmesi ve aç�lmas� gerekebilir.

�anz�man� Sökmeden Prizdirek Bilyas� Te�his Edilebilir mi?

Ön te�his ço�u zaman yap�labilir.

Sesin karakteri, debriyaj pedal�n�n konumu, motor devri, seçilen vites ve �anz�man ya��n�n durumu önemli bilgiler sa�lar.

Ancak belirli bir iç rulman�n kesin olarak ar�zal� oldu�unu do�rulamak her zaman �anz�man� açmadan mümkün de�ildir.

Özellikle benzer ses ç�karan birden fazla parça varsa kesin te�his için �anz�man�n sökülmesi gerekebilir.

Sadece u�ultu duyuldu�u için do�rudan prizdirek bilyas�n� de�i�tirmek gereksiz bir onar�ma neden olabilir.

Debriyaj Sistemi Prizdirek Bilyas�yla Benzer Ses Yapabilir mi?

Evet.

Debriyaj bölgesindeki birçok parça benzer seslere neden olabilir.

Örne�in:

Debriyaj rulman�
Pilot bilya
Debriyaj diski
Bask� plakas�
Çift kütleli volan

ses ve titre�im olu�turabilir.

Özellikle pilot bilya önemlidir. Baz� araçlarda pilot bilya, prizdirek milinin motor taraf�ndaki ucunu destekler.

Bu nedenle pilot bilya ar�zas� da prizdirek bilyas� ar�zas�na benzer �ekilde alg�lanabilir.

Prizdirek Bilyas� ile Pilot Bilya Aras�ndaki Fark Nedir?

�ki parça ayn� de�ildir.

Prizdirek bilyas�, �anz�man�n içerisinde bulunur ve prizdirek milini destekler.

Pilot bilya ise baz� araçlarda krank milinin veya volan�n içerisinde bulunur ve prizdirek milinin motor taraf�ndaki ucunu destekler.

Konumlar� farkl�d�r ancak ikisi de prizdirek milinin düzgün �ekilde merkezlenmesine yard�mc� olur.

Bu nedenle ses te�hisi s�ras�nda bu iki parçan�n birbirinden ayr�lmas� önemlidir.

Prizdirek Bilyas� Ar�zal�yken Araç Kullan�l�r m�?

Bilya yeni yeni ses yapmaya ba�lad�ysa araç bir süre daha kullan�labilir.

Ancak rulman�n ne kadar daha dayanaca��n� önceden kesin olarak söylemek mümkün de�ildir.

A��nma ilerledikçe di�er �anz�man parçalar�n�n zarar görme riski artar.

Özellikle:

Ses h�zla art�yorsa
Ö�ütme veya metalik ses ba�lad�ysa
Titre�im belirgin hale geldiyse
Vites geçi�leri zorla��yorsa
�anz�man ya��nda metal parçac�klar� görülüyorsa

arac� kullanmaya devam etmek yerine �anz�man�n kontrol edilmesi daha do�ru olur.

Prizdirek Bilyas� Nas�l De�i�tirilir?

Prizdirek bilyas�n�n de�i�tirilmesi genellikle �anz�man�n sökülmesini ve aç�lmas�n� gerektiren bir i�lemdir.

Genel olarak i�lem �u a�amalardan olu�ur:

�anz�man araçtan sökülür.
�anz�man gövdesi aç�l�r.
Prizdirek miline ula��l�r.
Eski bilya sökülür.
Mil ve di�er parçalar kontrol edilir.
Yeni bilya uygun �ekilde tak�l�r.
Gerekli bo�luk veya ön yük ayarlar� kontrol edilir.
�anz�man yeniden monte edilir.
Uygun �anz�man ya�� doldurulur.
�anz�man araca tak�l�r ve test edilir.

��lemin ayr�nt�lar� �anz�man modeline göre önemli ölçüde de�i�ebilir.

Baz� �anz�manlarda rulmanlar�n sökülmesi ve tak�lmas� için özel aparatlar gerekir.

Prizdirek Bilyas� De�i�irken Di�er Rulmanlar da De�i�tirilmeli mi?

Bu durum �anz�man�n genel durumuna ba�l�d�r.

�anz�man aç�lm��ken teknisyen di�er rulmanlar�, keçeleri, senkromeçleri, di�lileri ve milleri de kontrol edebilir.

Birden fazla rulmanda belirgin a��nma varsa yaln�zca bir rulman� de�i�tirmek uzun vadede ekonomik olmayabilir.

Özellikle yüksek kilometreli bir �anz�manda, aç�lm��ken di�er a��nm�� parçalar�n da de�erlendirilmesi daha do�ru olabilir.

Prizdirek Bilyas� De�i�imi Ne Kadar Tutar?

Maliyet araç ve �anz�mana göre önemli ölçüde de�i�ir.

Bilyan�n kendisi çok pahal� olmayabilir. Ancak as�l maliyet ço�u zaman �anz�mana ula�mak ve �anz�man� açmakt�r.

Toplam maliyete:

�anz�man�n sökülmesi
�anz�man�n aç�lmas�
Rulman de�i�imi
Keçeler
�anz�man ya��
Gerekirse di�er rulmanlar
Senkromeç veya di�liler
Yeniden montaj
Test i�lemleri

dahil olabilir.

Ba�ka parçalar da hasar gördüyse onar�m maliyeti ciddi �ekilde artabilir.

Prizdirek Bilyas� Ar�zas� Nas�l Önlenir?

Rulman�n tamamen ar�zalanmas�n� her zaman önlemek mümkün de�ildir. Ancak do�ru bak�m ömrünü uzatmaya yard�mc� olabilir.

Önemli noktalar �unlard�r:

�anz�man ya� seviyesini kontrol etmek
Üreticinin önerdi�i özellikte ya� kullanmak
Ya�� uygun bak�m aral�klar�nda de�i�tirmek
Ya� kaçaklar�n� gecikmeden onarmak
�anz�man� gereksiz yere a��r� yüklememek
Debriyaj problemlerini erken onarmak
�anz�mandan gelen anormal sesleri ihmal etmemek
Do�ru vites de�i�tirme al��kanl�klar�n� kullanmak

Özellikle �anz�man ya��n�n eksilmesine neden olan bir kaçak uzun süre göz ard� edilmemelidir.

Sonuç

Prizdirek bilyas�, manuel �anz�man�n içerisinde bulunan ve prizdirek milini destekleyen önemli bir rulmand�r.

Ar�zaland��nda en belirgin belirtilerden biri �anz�mandan gelen u�ultu, v�nlama, h�r�lt� veya rulman sesidir. Baz� araçlarda bu ses debriyaj pedal� b�rak�ld��nda daha belirgin hale gelir ve debriyaja bas�ld��nda azalabilir.

Ancak bu belirti tek ba��na kesin te�his için yeterli de�ildir. Debriyaj rulman�, pilot bilya, çift kütleli volan, di�er �anz�man rulmanlar�, di�liler ve diferansiyel de benzer seslere neden olabilir.

Özellikle ses giderek art�yor, titre�im olu�uyor, vites geçi�leri zorla��yor veya �anz�man ya��nda metal parçac�klar� görülüyorsa ar�za geciktirilmemelidir. Erken müdahale, yaln�zca rulman de�i�imiyle çözülebilecek bir problemin di�liler, miller ve di�er �anz�man parçalar�n�n da zarar gördü�ü çok daha pahal� bir onar�ma dönü�mesini önleyebilir.