Þanzýman Kulaðý (Takozu) Arýza Belirtileri

Þanzýman kulaðý veya þanzýman takozu, þanzýmanýn araç gövdesine ya da þasisine sabitlenmesini saðlayan ve motor-þanzýman grubunun hareketlerini kontrol eden önemli bir parçadýr. Görevi yalnýzca þanzýmaný taþýmak deðildir. Ayný zamanda motor ve þanzýmandan kaynaklanan titreþimlerin araç gövdesine iletilmesini azaltýr ve hýzlanma, yavaþlama ve vites deðiþimleri sýrasýnda oluþan hareketleri sýnýrlar.

Þanzýman takozu zamanla yýpranabilir, kauçuk kýsmý çatlayabilir, kopabilir veya hidrolik tiplerde içerisindeki sývýyý kaybedebilir. Böyle bir durumda araçta titreþim, vuruntu, sarsýntý ve anormal aktarma organý hareketleri ortaya çýkabilir.

Ancak bu belirtiler her zaman doðrudan þanzýman takozunun arýzalý olduðu anlamýna gelmez. Motor takozlarý, akslar, CV mafsallarý, debriyaj, aktarma organlarý ve hatta þanzýmanýn kendisi de benzer belirtilere neden olabilir.

Þanzýman Takozu Ne Ýþe Yarar?

Þanzýman takozu, motor ve þanzýman grubunun araç üzerindeki konumunu sabit tutmaya yardýmcý olur.

Motor çalýþýrken ve araç hareket halindeyken motor-þanzýman grubu tamamen hareketsiz deðildir. Özellikle yüksek tork üretildiðinde sistem üzerinde çeþitli kuvvetler oluþur.

Þanzýman takozu bu hareketleri kontrollü bir seviyede tutar.

Þanzýman takozunun temel görevleri þunlardýr:

• Þanzýmanýn aðýrlýðýný taþýmak

• Motor ve þanzýman grubunu doðru konumda tutmak

• Titreþimleri azaltmak

• Hýzlanma sýrasýnda oluþan hareketleri sýnýrlamak

• Ani gaz kesme sýrasýnda aktarma organlarýnýn hareketini kontrol etmek

• Vites deðiþimlerinde oluþan darbeleri azaltmak

• Motorun çalýþtýrýlmasý ve durdurulmasý sýrasýnda oluþan hareketleri sönümlemek

Bu nedenle küçük görünen bir takoz arýzasý, sürüþ konforunun yaný sýra diðer aktarma organlarýnýn çalýþma koþullarýný da etkileyebilir.

Þanzýman Takozu Arýzalanýrsa Ne Olur?

Þanzýman takozu eskidikçe veya hasar gördükçe motor ve þanzýman grubunun hareketlerini yeterince kontrol edemez.

Özellikle ani gaz verme, gazý býrakma, vites deðiþtirme veya debriyajýn kavramasý sýrasýnda þanzýman normalden fazla hareket edebilir.

Bu fazla hareket zamanla aþaðýdaki parçalara da ekstra yük bindirebilir:

• Motor takozlarý

• Akslar

• CV mafsallarý

• Þaft ve baðlantýlarý

• Egzoz sistemi

• Vites baðlantýlarý

• Kablolar ve elektrik baðlantýlarý

• Hortumlar

• Diðer þasi ve aktarma baðlantýlarý

Bu nedenle ciddi þekilde hasar görmüþ bir þanzýman takozunun uzun süre kullanýlmaya devam edilmesi doðru deðildir.

Þanzýman Takozu Arýza Belirtileri Nelerdir?

Arýzalý bir þanzýman takozu birçok farklý belirti oluþturabilir.

En sýk karþýlaþýlan belirtiler þunlardýr:

• Vites deðiþimlerinde vuruntu

• Gaza basýnca gelen tak sesi

• Gazý býrakýnca oluþan vuruntu

• Araçta artan titreþim

• Rölantide fazla titreþim

• Motor ve þanzýman grubunun fazla hareket etmesi

• Hýzlanýrken sarsýntý

• Vites kolunda anormal hareket

• Drive veya Reverse konumuna geçerken vuruntu

• Motoru çalýþtýrýrken veya durdururken tak sesi

• Debriyaj kavramasýnda sarsýntý

• Bazý durumlarda vites geçiþlerinin zorlaþmasý

Belirtilerin tamamýnýn ayný anda görülmesi gerekmez.

Arýzanýn derecesi, araçta kullanýlan takozun tipi ve motorun ürettiði tork miktarý belirtilerin þiddetini etkiler.

Gaza Basýnca Gelen Tak Sesi

Þanzýman takozu arýzasýnýn en tipik belirtilerinden biri, özellikle ani hýzlanma sýrasýnda duyulan tak, tok veya vuruntu sesi olabilir.

Gaza aniden basýldýðýnda motor yüksek tork üretir ve motor-þanzýman grubu hareket etmeye çalýþýr.

Saðlam bir þanzýman takozu bu hareketi sýnýrlar.

Takoz yýpranmýþ veya kopmuþsa þanzýman normalden fazla hareket eder. Hareketin sýnýrýna gelindiðinde takoz veya çevresindeki parçalar ani bir yük alabilir.

Bunun sonucunda sürücü kabininden belirgin bir vuruntu sesi duyulabilir.

Ayný durum gaz aniden býrakýldýðýnda da ortaya çýkabilir.

Gazý Býrakýnca Vuruntu Olmasý

Þanzýman takozu arýzasýnda yalnýzca gaza basarken deðil, gazý býrakýrken de vuruntu meydana gelebilir.

Gaz býrakýldýðýnda aktarma organlarý üzerindeki torkun yönü deðiþir.

Þanzýman takozu bu hareketi kontrol edemiyorsa motor ve þanzýman grubu diðer yöne doðru fazla hareket eder.

Bu durum sürücü tarafýndan:

• Tok sesi

• Tak sesi

• Öne veya arkaya doðru ani sarsýntý

• Aktarma organlarýnda boþluk hissi

þeklinde algýlanabilir.

Ancak bu tür bir vuruntunun aks veya diferansiyel boþluðundan da kaynaklanabileceði unutulmamalýdýr.

Vites Deðiþtirirken Vuruntu

Otomatik þanzýmanlý araçlarda þanzýman takozu arýzasý, özellikle D veya R konumuna geçerken belirgin hale gelebilir.

Þanzýman vitese geçtiðinde aktarma organlarýna yük biner. Saðlam takoz bu yük deðiþimini kontrollü þekilde sönümler.

Takoz hasarlýysa araçta:

• Vuruntu

• Sarsýntý

• Tok sesi

• Motor-þanzýman grubunda ani hareket

görülebilir.

Manuel þanzýmanlý araçlarda ise debriyajýn kavramasý sýrasýnda benzer bir belirti ortaya çýkabilir.

Rölantide Titreþim

Þanzýman takozunun görevlerinden biri titreþimleri araç gövdesinden izole etmektir.

Takozun kauçuk kýsmý sertleþtiðinde, çatladýðýnda veya koptuðunda motor ve þanzýmandan gelen titreþimler gövdeye daha fazla aktarýlabilir.

Sürücü bu titreþimi:

• Direksiyonda

• Koltukta

• Zeminde

• Orta konsolda

• Vites kolunda

• Pedallarda

hissedebilir.

Özellikle araç D konumunda beklerken titreþimin artmasý dikkat çekebilir.

D veya R Konumuna Geçerken Sarsýntý

Otomatik þanzýmanlý araçlarda Drive veya Reverse seçildiðinde motor ve þanzýman grubuna farklý yönde yük uygulanýr.

Þanzýman takozu zayýflamýþsa bu yük deðiþimi araç içerisinde belirgin bir sarsýntý oluþturabilir.

Ancak bu belirti yalnýzca þanzýman takozuna özgü deðildir.

Motor takozlarý, düþük motor rölantisi, þanzýman yaðý, þanzýman kontrol sistemi ve iç þanzýman problemleri de benzer sarsýntýlara neden olabilir.

Hýzlanýrken Sarsýntý

Hasarlý bir þanzýman takozu, hýzlanma sýrasýnda aracýn sarsýlmasýna neden olabilir.

Bunun temel nedeni motor ve þanzýman grubunun tork altýnda normalden fazla hareket etmesidir.

Genellikle þu þekilde gerçekleþir:

1. Sürücü gaza basar.

2. Motor yüksek tork üretir.

3. Motor ve þanzýman grubu hareket etmeye çalýþýr.

4. Hasarlý takoz bu hareketi yeterince sýnýrlayamaz.

5. Sistem hareket sýnýrýna ulaþýr.

6. Ani yük deðiþimi sürücü tarafýndan sarsýntý veya vuruntu olarak hissedilir.

Bu nedenle bazý þanzýman takozu arýzalarý, þanzýman vites geçiþ problemi zannedilebilir.

Vites Kolunun Hareket Etmesi

Manuel þanzýmanlý bazý araçlarda þanzýman takozu arýzalandýðýnda vites kolunun hýzlanma ve yavaþlama sýrasýnda normalden fazla hareket ettiði görülebilir.

Motor ve þanzýman grubu ileri veya geri doðru hareket ettikçe vites baðlantýlarý da bundan etkilenebilir.

Özellikle:

• Ani hýzlanmada

• Gaz kesmede

• Motor freni sýrasýnda

• Sert vites deðiþimlerinde

vites kolunda belirgin hareket oluþabilir.

Bu belirti, motor ve þanzýman takozlarýnýn birlikte kontrol edilmesini gerektirir.

Motoru Çalýþtýrýrken veya Durdururken Tak Sesi

Motor ilk çalýþtýðýnda ve durdurulduðunda motor-þanzýman grubu kýsa süreli hareketler yapar.

Saðlam takozlar bu hareketi kontrol eder.

Takoz hasarlýysa motor çalýþýrken veya stop ederken belirgin bir tak, tok veya vuruntu sesi duyulabilir.

Bu belirti motor takozu arýzasýnda da oldukça yaygýndýr. Bu nedenle yalnýzca sesin konumuna bakarak kesin teþhis koymak doðru deðildir.

Þanzýman Takozunda Çatlak veya Kopma

Bazý takoz arýzalarý gözle görülebilir.

Kontrol sýrasýnda þu durumlara bakýlabilir:

• Kauçuk bölümde çatlaklar

• Kauçuk kýsmýn yýrtýlmasý

• Kauçuðun metal bölümden ayrýlmasý

• Takozun çökmesi

• Kýrýlmýþ metal baðlantý

• Gevþemiþ veya hasarlý baðlantý cývatalarý

• Hidrolik takozlarda sývý sýzýntýsý

• Aþýrý korozyon

Ancak dýþarýdan saðlam görünen bir takoz da görevini yeterince yerine getiremiyor olabilir.

Hidrolik Þanzýman Takozu Arýzasý

Bazý araçlarda klasik kauçuk takozlar yerine hidrolik takozlar kullanýlýr.

Bu takozlarýn içerisinde titreþimleri daha etkili þekilde sönümlemek amacýyla özel bir sývý bulunabilir.

Takozun iç yapýsý bozulduðunda veya gövdesi sýzdýrdýðýnda sývý dýþarý çýkabilir.

Bunun sonucunda:

• Titreþim artýþý

• Vuruntu

• Motor-þanzýman hareketinde artýþ

• Ses oluþmasý

• Titreþim izolasyonunun azalmasý

gibi belirtiler görülebilir.

Hidrolik takozlarda dýþarýdan çok büyük bir hasar görünmese bile iç yapý bozulmuþ olabilir.

Þanzýman Takozu Þanzýmanda Arýzaya Neden Olur mu?

Þanzýman takozunun arýzalanmasý doðrudan þanzýmanýn içerisindeki diþlilerin veya mekanik parçalarýn bozulduðu anlamýna gelmez.

Ancak ciddi þekilde hasar görmüþ bir takoz, motor ve þanzýmanýn normalden fazla hareket etmesine neden olabilir.

Bu durum uzun süre devam ederse çevredeki parçalara ekstra yük bindirebilir.

Örneðin:

• Vites halatlarý

• Elektrik soketleri

• Þanzýman kablolarý

• Akslar

• Þaft baðlantýlarý

• Egzoz sistemi

• Motor takozlarý

• Hortum ve borular

etkilenebilir.

Bu nedenle kýrýlmýþ veya ciddi þekilde çökmüþ bir þanzýman takozu ihmal edilmemelidir.

Þanzýman Takozu ile Motor Takozu Arasýndaki Fark

Motor takozu ve þanzýman takozu benzer belirtilere neden olabilir.

Her ikisi de:

• Titreþim

• Vuruntu

• Tak sesi

• Sarsýntý

• Hýzlanýrken darbe hissi

• Motor ve þanzýmanýn fazla hareket etmesi

gibi sorunlara yol açabilir.

Birçok araçta motor ve þanzýman tek bir grup halinde birkaç farklý takoz tarafýndan desteklenir.

Bu nedenle yalnýzca þanzýman tarafýndaki takozu kontrol etmek yeterli olmayabilir.

Motor takozlarý da mutlaka birlikte incelenmelidir.

Þanzýman Takozu Nasýl Kontrol Edilir?

Kontrol iþlemi öncelikle görsel inceleme ile baþlayabilir.

Takozda çatlak, yýrtýlma, ayrýlma, çökme, sývý sýzýntýsý ve kýrýlmýþ baðlantý noktalarý kontrol edilir.

Daha sonra motor ve þanzýman grubunun hareketi deðerlendirilir.

Profesyonel bir teknisyen kontrollü koþullar altýnda:

• Hýzlanma yükünü

• Gaz kesme durumunu

• Vites geçiþlerini

• Debriyaj kavramasýný

• Motorun çalýþtýrýlmasýný

• Motorun durdurulmasýný

gözlemleyebilir.

Buradaki amaç motor-þanzýman grubunun normalden fazla hareket edip etmediðini belirlemektir.

Þanzýman Takozu Arýzasý Nasýl Anlaþýlýr?

Þanzýman takozunun arýzalý olduðundan þüpheleniliyorsa tek bir belirtiye bakmak yerine belirtilerin ne zaman ortaya çýktýðý deðerlendirilmelidir.

Örneðin:

Sadece ani hýzlanmada vuruntu varsa:
Motor ve þanzýman takozlarý, akslar ve aktarma organlarýndaki boþluklar kontrol edilmelidir.

D veya R konumunda belirgin sarsýntý varsa:
Motor takozlarý ve þanzýman takozlarý birlikte incelenmelidir.

Rölantide titreþim varsa:
Takozlarýn yaný sýra motorun çalýþma durumu da kontrol edilmelidir.

Vites kolu ileri-geri hareket ediyorsa:
Motor ve þanzýman baðlantýlarý özellikle incelenmelidir.

Takozda yýrtýk veya hidrolik sývý sýzýntýsý varsa:
Takozun deðiþtirilmesi gerekebilir.

Þanzýman Takozu Arýzasýna Benzeyen Diðer Sorunlar

Þanzýman takozu deðiþtirilmeden önce benzer belirtilere neden olabilecek diðer parçalar da kontrol edilmelidir.

Motor takozlarý

Motor takozlarý da titreþim ve vuruntu oluþturabilir.

Aks ve CV mafsallarý

Özellikle hýzlanma sýrasýnda oluþan vuruntu veya titreþim aks ve iç CV mafsalý problemlerinden kaynaklanabilir.

Þaft ve baðlantýlarý

Þaftta, mafsallarda veya baðlantýlarda boþluk olmasý tak sesi ve titreþim oluþturabilir.

Debriyaj

Manuel þanzýmanda debriyajýn düzensiz kavramasý sarsýntýya neden olabilir.

Þanzýman

Þanzýmanýn kendisindeki mekanik veya elektronik problemler sert vites geçiþlerine neden olabilir.

Egzoz sistemi

Motor ve þanzýman hareket ettiðinde gevþemiþ bir egzoz parçasý gövdeye çarpabilir ve tak sesi oluþturabilir.

Süspansiyon parçalarý

Aþýnmýþ burçlar veya baðlantý parçalarý da hýzlanma ve yavaþlama sýrasýnda vuruntu yapabilir.

Þanzýman Takozu Arýzalýyken Araç Kullanýlýr mý?

Arýzanýn seviyesine baðlý olarak araç bir süre kullanýlabilir. Ancak ciddi þekilde hasar görmüþ bir takozla uzun süre araç kullanmak doðru deðildir.

Özellikle:

• Þiddetli vuruntu varsa

• Motor ve þanzýman aþýrý hareket ediyorsa

• Takoz fiziksel olarak kopmuþsa

• Vites geçiþlerinde ciddi darbeler oluþuyorsa

• Þiddetli titreþim meydana geliyorsa

araç mümkün olan en kýsa sürede kontrol edilmelidir.

Kopmuþ bir takoz, motor ve þanzýmanýn hareketini ciddi þekilde artýrabilir ve çevredeki parçalara zarar verebilir.

Þanzýman Takozu Ne Kadar Dayanýr?

Þanzýman takozlarý için bütün araçlar açýsýndan geçerli kesin bir deðiþtirme kilometresi yoktur.

Ömrünü etkileyen faktörler arasýnda þunlar bulunur:

• Araç kullaným þekli

• Motorun ürettiði tork

• Þanzýman tipi

• Yol koþullarý

• Sürüþ tarzý

• Araç yükü

• Yaþ

• Yað veya sývý sýzýntýlarý

• Takozun malzeme kalitesi

Sert ve agresif kullaným, ani hýzlanmalar ve bozuk yollar takozlar üzerindeki yükü artýrabilir.

Bu nedenle yalnýzca kilometreye bakarak þanzýman takozu deðiþtirmek yerine fiziksel durumu ve belirtileri deðerlendirmek daha doðrudur.

Yað veya Sývý Þanzýman Takozuna Zarar Verir mi?

Evet.

Kauçuk parçalar uzun süre motor yaðý, þanzýman yaðý veya baþka sývýlarla temas ettiðinde bozulabilir.

Kauçuðun yapýsý zamanla yumuþayabilir, þiþebilir, çatlayabilir veya dayanýklýlýðýný kaybedebilir.

Bu nedenle þanzýman takozunun üzerinde sürekli yað veya sývý bulunuyorsa yalnýzca takozu deðiþtirmek yeterli deðildir.

Öncelikle sývý kaçaðýnýn kaynaðý da giderilmelidir.

Aksi halde yeni takoz da kýsa sürede zarar görebilir.

Þanzýman Takozlarý Takým Halinde Deðiþtirilir mi?

Her zaman tüm takozlarýn birlikte deðiþtirilmesi gerekmez.

Ancak bir takoz arýzalandýðýnda diðer motor ve þanzýman takozlarýnýn da kontrol edilmesi önemlidir.

Diðer takozlar da ciddi þekilde yýpranmýþsa yalnýzca bir tanesini deðiþtirmek sorunu tamamen ortadan kaldýrmayabilir.

Özellikle yüksek kilometreli araçlarda tüm baðlantý noktalarýnýn birlikte deðerlendirilmesi daha saðlýklý sonuç verir.

Þanzýman Takozu Arýzasý Motor Arýza Lambasýný Yakar mý?

Þanzýman takozunun kendisi normal þartlarda doðrudan motor arýza lambasýnýn yanmasýna neden olmaz.

Ancak çok ciddi bir takoz arýzasýnda motor ve þanzýmanýn aþýrý hareket etmesi bazý kablo, soket veya baðlantýlarý etkileyebilir.

Eðer takoz belirtileriyle birlikte gösterge panelinde arýza lambalarý da yanýyorsa, yalnýzca takozu deðiþtirmek yerine araçta arýza kodu taramasý yapýlmalýdýr.

Sonuç

Þanzýman kulaðý veya þanzýman takozu, motor ve þanzýman grubunun araç üzerindeki hareketini kontrol eden ve titreþimleri azaltan önemli bir parçadýr.

En yaygýn þanzýman takozu arýza belirtileri arasýnda hýzlanýrken veya gazý býrakýrken vuruntu, vites deðiþimlerinde sarsýntý, rölantide titreþim, D veya R konumuna geçerken tok sesi, vites kolunda anormal hareket ve motor-þanzýman grubunun fazla hareket etmesi bulunur.

Ancak bu belirtiler yalnýzca þanzýman takozuna özgü deðildir. Motor takozlarý, akslar, CV mafsallarý, þaft, debriyaj, süspansiyon parçalarý ve þanzýmanýn kendisi de benzer sorunlara neden olabilir.

Bu nedenle en doðru yaklaþým, tek bir belirtiye bakarak parça deðiþtirmek yerine motor ve þanzýman baðlantýlarýnýn tamamýný ve ilgili aktarma organlarýný birlikte kontrol etmektir.