TR
EN
Fan Müşürü Nedir? Fan Müşürü Arızaları Nelerdir?
Fan müşürü, motor soğutma sisteminde radyatör fanının ne zaman devreye gireceğini belirleyen sıcaklık kontrollü elektrik anahtarıdır. Motor soğutma sıvısı belirli bir sıcaklığa ulaştığında fan müşürü elektrik devresini değiştirerek radyatör fanının çalışmasını sağlar.
Fan müşürünün temel görevi, özellikle araç dururken veya düşük hızda ilerlerken motorun aşırı ısınmasını önlemeye yardımcı olmaktır.
Eski ve daha basit soğutma sistemlerinde fan müşürü doğrudan radyatör fanını kontrol edebilir. Yeni nesil araçlarda ise fan kontrolü çoğunlukla Motor Kontrol Ünitesi (ECU) tarafından, Motor Soğutma Suyu Sıcaklık Sensörü (ECT) bilgilerinden yararlanılarak yapılır. Bu nedenle her araçta klasik anlamda ayrı bir fan müşürü bulunmayabilir.
Fan Müşürü Nasıl Çalışır?
Geleneksel fan müşürü, soğutma sıvısının sıcaklığına tepki veren sıcaklık duyarlı bir mekanizmaya sahiptir.
Motor ısındıkça:
-
Motor soğutma sıvısının sıcaklığı yükselir.
-
Sıcaklık fan müşürünün devreye girme seviyesine ulaşır.
-
Fan müşürü elektriksel durumunu değiştirir.
-
Radyatör fanı devreye girer.
-
Fan, radyatör üzerinden hava geçirerek soğutma sıvısının sıcaklığını düşürür.
-
Sıcaklık belirlenen seviyenin altına indiğinde fan devreden çıkar.
Fan müşürünün devreye girme ve devreden çıkma sıcaklıkları aynı değildir. Aradaki sıcaklık farkı, fanın sürekli olarak açılıp kapanmasını önlemeye yardımcı olur.
Bazı araçlarda iki kademeli fan sistemi bulunur. Bu sistemlerde fan, soğutma sıvısının sıcaklığına bağlı olarak düşük veya yüksek hızda çalışabilir.
Fan Müşürü Nerede Bulunur?
Fan müşürünün konumu araçtan araca değişir. Geleneksel sistemlerde genellikle soğutma sıvısının sıcaklığını doğrudan algılayabileceği bir noktaya yerleştirilir.
Yaygın montaj noktaları şunlardır:
-
Radyatör gövdesi veya radyatör tankı
-
Radyatör çıkışı
-
Termostat gövdesi
-
Soğutma sıvısı çıkış gövdesi
-
Motor üzerindeki soğutma sıvısı kanalları
Bazı araçlarda fan müşürü ile motor sıcaklık sensörü birbirine benzeyebilir. Ancak görevleri aynı değildir.
Fan Müşürü Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Fan müşürü arızalandığında radyatör fanı doğru zamanda çalışmayabilir veya gereksiz şekilde sürekli çalışabilir.
En yaygın belirtiler şunlardır:
Radyatör fanının hiç çalışmaması
Motor sıcaklığı yükseldiği halde fan devreye girmiyorsa fan müşürü arızalı olabilir.
Ancak bu belirti tek başına fan müşürünün arızalı olduğunu göstermez. Fan motoru, sigorta, röle, kablo tesisatı, bağlantılar veya ECU da aynı soruna neden olabilir.
Motorun hararet yapması
Fan gerekli zamanda çalışmazsa özellikle araç dururken veya düşük hızda ilerlerken motor sıcaklığı hızla yükselebilir.
Bu durum özellikle:
-
Trafik sıkışıklığında
-
Uzun süre rölantide
-
Düşük hızda
-
Sıcak havalarda
-
Klima kullanımı sırasında
-
Ağır yük altında
daha belirgin hale gelebilir.
Araç yüksek hızda giderken radyatöre doğal olarak daha fazla hava girdiği için fan çalışmasa bile sıcaklık normal kalabilir. Bu nedenle yalnızca trafikte veya rölantide hararet yükselmesi, fan sisteminin kontrol edilmesi gerektiğine işaret edebilir.
Radyatör fanının sürekli çalışması
Fan müşürü devreyi sürekli aktif durumda bırakırsa radyatör fanı motor soğukken bile çalışabilir.
Bazı araçlarda fan, kontak açıldığı anda devreye girebilir veya motor kapatıldıktan sonra normalden uzun süre çalışmaya devam edebilir.
Fan müşürünün çok erken devreye girmesi
Arızalı veya yanlış özellikte bir fan müşürü, fanı olması gerekenden daha düşük sıcaklıkta çalıştırabilir.
Bu durumda motor normal çalışma sıcaklığında olsa bile fan sık sık devreye girebilir.
Fan müşürünün geç devreye girmesi
Bunun tam tersi de mümkündür. Fan müşürü olması gerekenden daha yüksek sıcaklıkta devreye girerse motor sıcaklığı gereğinden fazla yükselir.
Özellikle yaz aylarında ve yoğun trafikte bu durum hararet problemine dönüşebilir.
Trafikte sıcaklık göstergesinin yükselmesi
Araç hareket halindeyken sıcaklık normal olduğu halde dur-kalk trafikte sıcaklık yükseliyorsa radyatör fan sistemi kontrol edilmelidir.
Fan müşürü olası nedenlerden biridir. Bunun yanında fan motoru, röle, sigorta, kablo tesisatı, termostat, radyatör veya soğutma sıvısı seviyesi de kontrol edilmelidir.
Fan Müşürü Neden Arızalanır?
Fan müşürünün arızalanmasına çeşitli mekanik ve elektriksel problemler neden olabilir.
Fan müşürünün iç kontaklarının bozulması
Fan müşürünün içerisinde bulunan elektrik kontakları zamanla aşınabilir, yanabilir veya takılı kalabilir.
Soğutma sıvısının kirlenmesi
Eski veya kirlenmiş antifriz, soğutma sistemi içerisindeki metal ve elektriksel bileşenlerde korozyon ve tortu oluşumuna katkıda bulunabilir.
Yanlış soğutma sıvısı kullanılması
Üreticinin önerdiği özelliklere uygun olmayan soğutma sıvısının kullanılması uzun vadede soğutma sisteminde korozyon ve çeşitli arızalara neden olabilir.
Aşırı sıcaklık
Fan müşürü sürekli yüksek sıcaklıklara maruz kaldığından zaman içerisinde iç yapısı zarar görebilir.
Elektrik tesisatı problemleri
Fan müşürü sağlam olsa bile aşağıdaki problemler fanın çalışmasını engelleyebilir:
-
Kırılmış kablo
-
Oksitlenmiş soket
-
Gevşek bağlantı
-
Kötü şase bağlantısı
-
Yanmış sigorta
-
Arızalı röle
Bu nedenle fan çalışmadığında doğrudan fan müşürünü değiştirmek doğru bir teşhis yöntemi değildir.
Yanlış fan müşürü kullanılması
Değişim sırasında aracın motoruna ve soğutma sistemine uygun sıcaklık değerlerine sahip parça kullanılmalıdır.
Yanlış sıcaklık değerine sahip bir müşür, fanın çok erken veya çok geç çalışmasına neden olabilir.
Fan Müşürü Nasıl Kontrol Edilir?
Teşhise öncelikle aracın gerçekten ayrı bir fan müşürüne sahip olup olmadığı belirlenerek başlanmalıdır.
Geleneksel fan müşürlü bir sistemde şu kontroller yapılabilir:
-
Soğutma sıvısı seviyesi kontrol edilir.
-
Fan sigortası kontrol edilir.
-
Fan rölesi kontrol edilir.
-
Fan motoru test edilir.
-
Fan müşürü soketi ve kabloları incelenir.
-
Korozyon veya gevşek bağlantı aranır.
-
Soğutma sıvısı sıcaklığı ölçülür.
-
Fan müşürünün devreye girme sıcaklığı kontrol edilir.
-
Fan müşürünün devreden çıkma sıcaklığı kontrol edilir.
Geleneksel fan müşürleri bazı durumlarda multimetre kullanılarak test edilebilir. Müşür kontrollü şekilde ısıtıldığında, üreticinin belirlediği sıcaklık değerinde elektriksel durumunun değişmesi gerekir.
Burada önemli olan nokta, tek bir evrensel fan açma sıcaklığının bulunmamasıdır. Araç üreticisinin belirlediği sıcaklık değerleri esas alınmalıdır.
Fan Müşürü ile Hararet Müşürü Aynı Şey midir?
Fan müşürü ile motor soğutma suyu sıcaklık sensörü sıklıkla birbirine karıştırılır.
Fan müşürü, geleneksel sistemlerde fan devresini açıp kapatan bir elektrik anahtarıdır.
Motor soğutma suyu sıcaklık sensörü (ECT) ise genellikle sıcaklığa bağlı olarak değişen bir elektrik sinyali üretir ve bu bilgiyi ECU'ya gönderir.
ECU bu bilgiyi:
-
Radyatör fanı kontrolü
-
Yakıt enjeksiyonu
-
Ateşleme zamanlaması
-
Soğuk çalıştırma
-
Rölanti kontrolü
-
Emisyon yönetimi
-
Gösterge sıcaklık bilgisi
gibi farklı işlemlerde kullanabilir.
Modern araçlarda radyatör fanını ayrı bir fan müşürü yerine ECU'nun ECT sensöründen aldığı bilgiyle kontrol etmesi oldukça yaygındır.
Fan Müşürü Arızası Hararete Neden Olur mu?
Evet. Fan müşürü bulunan geleneksel bir sistemde müşür fanın gerektiğinde çalışmasını sağlayamıyorsa motor sıcaklığı aşırı şekilde yükselebilir.
Bu problem özellikle araç hareketsizken daha tehlikelidir. Çünkü araç hareket etmediğinde radyatörden geçen doğal hava miktarı azalır ve fanın oluşturduğu hava akışı önem kazanır.
Ancak hararet problemi görüldüğünde bunun kesin olarak fan müşüründen kaynaklandığı düşünülmemelidir.
Aynı belirtiye şu parçalar da neden olabilir:
-
Fan motoru
-
Fan rölesi
-
Sigorta
-
Kablo tesisatı
-
ECT sensörü
-
Termostat
-
Radyatör
-
Su pompası
-
Düşük soğutma sıvısı seviyesi
-
ECU veya fan kontrol devresi
Bu nedenle soğutma sistemi bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
Fan Sürekli Çalışmalı mıdır?
Hayır. Radyatör fanının sürekli çalışması normal değildir.
Fan genellikle motor soğukken veya radyatöre yeterli doğal hava akışı varken çalışmaz.
Fan şu durumlarda devreye girebilir:
-
Motor sıcaklığı yükseldiğinde
-
Araç uzun süre rölantide kaldığında
-
Yoğun trafikte
-
Sıcak hava koşullarında
-
Motor yüksek yük altında çalıştığında
-
Klima sistemi çalışırken, aracın tasarımına bağlı olarak
Bazı modern araçlarda motor kapatıldıktan sonra fanın bir süre daha çalışması normal olabilir. Bu durum tek başına fan arızası anlamına gelmez.
Fan Müşürü Arızalıyken Araç Kullanılır mı?
Fan müşürü arızalı olduğu halde fan gerektiğinde çalışmıyorsa araç kullanmaya devam etmek motorun aşırı ısınmasına neden olabilir.
Aşırı motor sıcaklığı zaman içerisinde:
-
Silindir kapak contası hasarına
-
Silindir kapağının eğilmesine
-
Soğutma sıvısının kaynamasına
-
Soğutma sıvısı kaybına
-
Motor yağının bozulmasına
-
Plastik ve kauçuk soğutma sistemi parçalarının zarar görmesine
-
İleri seviyede motor hasarına
yol açabilir.
Hararet göstergesi normal seviyenin üzerine çıkıyorsa veya aşırı ısınma uyarısı görülüyorsa aracı kullanmaya devam etmek yerine güvenli bir yerde durmak gerekir.
Fan Müşürü Değişimi Zor mudur?
Fan müşürünün değiştirilme zorluğu aracın motor yapısına göre değişir.
Bazı araçlarda müşüre kolayca ulaşılabilir ve değişimi oldukça basittir. Bazı araçlarda ise erişim daha zor olabilir ve soğutma sıvısının boşaltılması gerekebilir.
Değişim sırasında aracın motoruna uygun sıcaklık değerlerine sahip doğru fan müşürü kullanılmalıdır.
İşlem sonrasında soğutma sıvısı seviyesi kontrol edilmeli ve sisteme hava girdiyse üreticinin prosedürüne göre havası alınmalıdır.
Sonuç
Fan müşürü, klasik soğutma sistemlerinde radyatör fanının doğru zamanda devreye girmesini sağlayan önemli bir parçadır. Fanın hiç çalışmaması, sürekli çalışması, çok erken veya çok geç devreye girmesi fan müşürü arızasının belirtileri arasında yer alabilir.
Ancak radyatör fanının çalışmaması tek başına fan müşürünün arızalı olduğunu kanıtlamaz. Fan motoru, sigorta, röle, kablo tesisatı, ECT sensörü, termostat ve ECU kontrollü fan sistemleri de mutlaka değerlendirilmelidir.
Özellikle modern araçlarda fan müşürü yerine ECU kontrollü bir sistem kullanıldığından, doğru parçayı değiştirmekten önce aracın soğutma sisteminin nasıl tasarlandığının belirlenmesi gerekir.
Abdullah Karabulut
04-10-2021 | Batmanİyi günler Nissan Primera Tekna 2006 model arabam fan geç devreye giriyor, su kaynatıyor, gösterge 90 geçmiyor. Ölçüm yaptık, bilgisayara taktık su sıcaklığı 104 derecede fan devreye giriyor. Sorun nerdendir acaba 2 seferde hararet müşürü değiştirdik olmadı.
Fatih
03-08-2021 | Tokat2016 crafter aracım sıcak havalarda fan sesi artıyor boğucu bir ses çıkartıyor bu normal midir?
Ahmet İlhan
12-02-2021 | Rizew210 e 320 aracımda motor çalıştığı andan itibaren fan devreye giriyor.. Hararet 80 dereceyi geçmiyor hiçbir zaman.. Termostat arızalı diye düşündüm.. Yenisini aldım henüz takılmadı.. Fanın durumunu yeni tesbit ettim.. Fan müşüründen kaynaklanıyor olabilir mi.. Bir de en öndeki ikiz fanlar (klima fanları) klimayı açtığımda da devreye girmiyor.. Klima soğutmuyor.. Gazı bitmiş diye zannediyordum.. Klima fanlarının soketinde bir arıza varsa radyator fanına etki eder mi... Teşekkürler.
Murat
08-10-2020 | AntalyaAçıklayıcı ve güzel bir çalışma olmuş elinize sağlık kolay gelsin.
Hakan
08-07-2020 | İstanbulMerhaba 2007 dacia logan 1.6mpi benzin lpg li aracım var. Motor sıcaklığı arttığında 4. kademeye geldiğinde fan 5 ile 11 saniye arası çalışıp duruyor ve motorun sıcaklığını düşüremiyor. Biraz daha zaman geçtiğinde genellikle trafikte ve yokuş yukarı çıkışlarda arabanın hararet göstergesi tavan yapıyor suyu kaynatmaya başlıyor. Sizce sorun nedir şimdiden tesekür ederim.