TR
EN
Fren Hidroliği Neden Eksilir? Fren Hidrolik Yağı Ne Zaman Değiştirilir?
Fren hidroliği, fren pedalına uygulanan kuvveti fren kaliperlerine veya tekerlek silindirlerine ileten ve fren sisteminin düzgün çalışmasını sağlayan en önemli sıvılardan biridir. Motor yağı veya soğutma sıvısının aksine, fren hidroliğinin normal şartlarda sürekli olarak azalması beklenmez.
Bu nedenle fren hidroliği seviyesinde belirgin bir düşüş fark edildiğinde sadece üzerine sıvı eklemek yerine, seviyenin neden azaldığının araştırılması gerekir.
Küçük ve yavaş bir seviye düşüşü balataların aşınmasından kaynaklanabilir. Ancak kısa sürede meydana gelen ciddi bir azalma, fren sisteminde kaçak olabileceğine işaret edebilir.
Fren Hidroliği Nedir ve Ne İşe Yarar?
Fren hidroliği, hidrolik fren sistemlerinde kullanılan özel bir sıvıdır. Fren pedalına basıldığında ana fren merkezi hidrolik basınç oluşturur. Oluşan basınç fren boruları ve hortumları aracılığıyla fren kaliperlerine veya kampana frenlerde tekerlek silindirlerine iletilir.
Bu basınç sayesinde:
-
Fren balataları diske bastırılır.
-
Kampana frenlerde fren pabuçları kampanaya doğru hareket eder.
-
Araç yavaşlar veya durur.
Fren hidroliğinin yüksek sıcaklıklara ve basınca dayanabilmesi gerekir. Ayrıca fren sistemi içerisinde mümkün olduğunca sıkıştırılamaz olması önemlidir.
Fren Hidroliği Neden Eksilir?
Fren hidroliği seviyesinin düşmesinin birkaç farklı nedeni olabilir.
Fren balatalarının aşınması
Fren hidroliği seviyesinin zaman içerisinde bir miktar azalmasının en yaygın nedenlerinden biri fren balatalarının aşınmasıdır.
Balatalar inceldikçe fren kaliperindeki pistonlar daha fazla dışarı doğru hareket eder. Bu nedenle kaliper içerisinde daha fazla fren hidroliği bulunur ve ana merkez deposundaki seviye bir miktar düşebilir.
Bu durum genellikle yavaş ve kademeli gerçekleşir.
Yeni fren balataları takıldığında ise kaliper pistonları tekrar içeri itildiğinden fren hidroliği seviyesi yeniden yükselebilir.
Bu nedenle balatalar aşınmışken depoyu sürekli olarak maksimum seviyeye kadar doldurmak doğru olmayabilir.
Fren hidroliği kaçağı
Daha ciddi olan ihtimal ise fren hidroliği kaçağıdır.
Kaçak şu bölümlerde meydana gelebilir:
-
Fren hortumları
-
Metal fren boruları
-
Fren kaliperleri
-
Tekerlek silindirleri
-
Ana fren merkezi
-
Fren borusu bağlantıları
-
ABS hidrolik ünitesi
-
Fren hidroliği deposu ve bağlantıları
Fren hidroliği kısa sürede belirgin şekilde azalıyorsa sistemde kaçak olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Fren kaliperi kaçağı
Kaliper pistonunun keçeleri veya diğer sızdırmazlık elemanları zamanla bozulabilir. Bu durumda fren hidroliği kaliper çevresinden dışarı çıkabilir.
Bunun sonucunda:
-
Jantın iç kısmında sıvı görülebilir.
-
Kaliper çevresinde ıslaklık oluşabilir.
-
Fren performansı düşebilir.
-
Araç frenleme sırasında bir tarafa çekebilir.
-
Fren pedalı yumuşayabilir.
Kaliperden kaynaklanan bir hidrolik kaçak ciddi bir güvenlik problemidir.
Ana fren merkezi kaçağı
Ana fren merkezi de zaman içerisinde hidrolik kaçak geliştirebilir.
Dışarıdan görülebilen bir kaçak varsa ana fren merkezi çevresinde fren hidroliği izleri görülebilir.
Bazı durumlarda ise hidrolik sıvı dışarı çıkmak yerine ana merkez içerisinde basınç kaybına neden olabilir. Bu durumda fren pedalına sürekli basıldığında pedal yavaş yavaş aşağı doğru inebilir.
Fren Hidroliği Normalde Eksilir mi?
Fren hidroliği tamamen sabit kalmak zorunda değildir. Fren balataları aşındıkça seviye bir miktar düşebilir.
Ancak fren hidroliğinin sürekli ve hızlı bir şekilde azalması normal kabul edilmez.
Genel olarak:
Yavaş ve küçük bir seviye düşüşü: Fren balatalarının aşınmasıyla ilişkili olabilir.
Hızlı veya belirgin seviye düşüşü: Fren hidroliği kaçağı veya başka bir fren sistemi arızası araştırılmalıdır.
Fren hidroliği ekledikten sonra seviye tekrar düşüyorsa, sürekli sıvı eklemek yerine sistem kontrol edilmelidir.
Fren Hidroliği Çok Azalırsa Ne Olur?
Fren hidroliği aşırı derecede azalırsa fren sistemine hava girebilir.
Hava sıkıştırılabilir, fren hidroliği ise normal çalışma koşullarında pratik olarak sıkıştırılamaz. Bu nedenle sistem içerisinde hava bulunduğunda fren pedalına uygulanan kuvvetin bir kısmı havanın sıkıştırılmasına gider.
Bunun sonucunda:
-
Fren pedalı yumuşayabilir.
-
Pedal süngerimsi bir his verebilir.
-
Frenleme mesafesi uzayabilir.
-
Fren performansı düşebilir.
-
Fren uyarı lambası yanabilir.
-
Fren pedalı tabana doğru fazla yaklaşabilir.
-
İleri seviyede frenleme kapasitesi ciddi şekilde azalabilir.
Fren hidroliği çok düşük seviyedeyse araç kullanılmaya devam edilmemelidir.
Fren Hidroliğinin Rengi Nasıl Olmalı?
Yeni fren hidroliği genellikle şeffaf, açık sarı veya açık amber tonlarında olabilir. Kullanılan fren hidroliği tipine göre renk değişebilir.
Zaman içerisinde fren hidroliği koyulaşabilir. Bunun nedeni yaşlanma, kirlenme ve sistem içerisindeki çalışma koşulları olabilir.
Ancak sadece rengine bakarak fren hidroliğinin değiştirilip değiştirilmemesi gerektiğine karar vermek doğru değildir.
Fren hidroliğinin içerisindeki nem miktarı gözle görülemez. Bu nedenle sıvının rengi normal görünse bile nem oranı yüksek olabilir.
Fren Hidroliği Neden Değiştirilir?
Fren hidroliğinin zaman içerisinde değiştirilmesinin temel nedenlerinden biri nem emmesidir.
Özellikle DOT 3, DOT 4 ve DOT 5.1 gibi glikol bazlı fren hidroliği türleri çevreden zaman içerisinde nem alabilir.
Nem miktarı arttıkça fren hidroliğinin kaynama noktası düşer.
Bu durum özellikle frenlerin çok ısındığı koşullarda önem kazanır.
Örneğin:
-
Uzun ve dik yokuş inişleri
-
Arka arkaya yapılan sert frenlemeler
-
Yüksek hızdan yapılan yoğun frenlemeler
-
Ağır yük veya römork kullanımı
-
Pist kullanımı
-
Dağlık bölgelerde sürüş
gibi durumlarda fren sıcaklıkları oldukça yüksek seviyelere çıkabilir.
Fren hidroliğinin kaynama noktası aşırı düşmüşse sıvı içerisinde buhar oluşma riski artar. Buhar sıkıştırılabilir olduğu için fren pedalının hareketi fren sistemine yeterli hidrolik basınç olarak aktarılamayabilir.
Fren Hidroliği Ne Zaman Değiştirilir?
Fren hidroliği için bütün araçlara uygulanabilecek tek bir değişim aralığı yoktur.
Birçok araçta fren hidroliğinin yaklaşık 2 yılda bir değiştirilmesi önerilir. Ancak bazı üreticiler farklı süreler veya kilometre aralıkları belirleyebilir.
Bu nedenle en doğru bilgi aracın üreticisinin bakım programında bulunur.
Fren hidroliği şu durumlarda daha erken değiştirilebilir:
-
Nem oranı yüksekse
-
Araç yoğun şekilde kullanılıyorsa
-
Sık ve sert frenleme yapılıyorsa
-
Fren hidroliği kirlenmişse
-
Fren sisteminin hidrolik devresi açıldıysa
-
Fren parçaları değiştirildiyse
-
Üreticinin önerdiği değişim süresi aşıldıysa
Araç az kullanılmış olsa bile fren hidroliği yaşlanmaya devam eder.
Araç Yatarken Fren Hidroliği Bozulur mu?
Evet.
Fren hidroliğinin bozulması yalnızca aracın yaptığı kilometreye bağlı değildir.
Araç uzun süre kullanılmasa bile fren hidroliği zaman içerisinde nem çekebilir. Bu nedenle bakım aralıklarında kilometrenin yanı sıra zaman faktörü de dikkate alınmalıdır.
Aynı durum açılmış fren hidroliği kutusu için de geçerlidir. Ambalaj açıldıktan sonra sıvı havadaki nemi emmeye başlayabileceğinden uzun süre bekletilmiş fren hidroliğinin kullanılması uygun olmayabilir.
Eski Fren Hidroliğinin Belirtileri Nelerdir?
Eski veya nemlenmiş fren hidroliği her zaman doğrudan bir belirti oluşturmaz. Ancak bazı durumlarda şu belirtiler görülebilir:
-
Fren pedalının normalden daha yumuşak olması
-
Pedal hissinin değişmesi
-
Arka arkaya frenlemelerde fren performansının değişmesi
-
Fren hidroliğinin belirgin şekilde koyulaşması
-
Ağır kullanım sırasında frenlerin daha çabuk performans kaybetmesi
-
Fren hidroliğinde yüksek nem oranı tespit edilmesi
Ancak yumuşak fren pedalının tek nedeni eski fren hidroliği değildir. Sistemde hava bulunması, hidrolik kaçak veya başka mekanik sorunlar da aynı belirtiyi oluşturabilir.
Fren Hidroliği Değişimi Nasıl Yapılır?
Fren hidroliği değişiminde eski sıvının sistemden uzaklaştırılması ve yeni fren hidroliğinin sisteme doldurulması gerekir.
İşlem sırasında genellikle:
-
Eski sıvı fren hidroliği deposundan alınır.
-
Doğru özellikte yeni fren hidroliği eklenir.
-
Fren sistemi havası alınır.
-
Fren borularındaki eski sıvı dışarı atılır.
-
Sistemde hava kabarcığı kalmadığından emin olunur.
-
Hidrolik seviyesi kontrol edilir.
-
Fren pedalı kontrol edilir.
Hava alma sırası araçtan araca değişebilir.
Özellikle ABS sistemine sahip modern araçlarda ABS hidrolik ünitesinin yapısına bağlı olarak standart hava alma işleminin dışında özel prosedür veya teşhis cihazı gerekebilir.
Hangi Fren Hidroliği Kullanılmalı?
Fren hidroliği seçerken yalnızca "fren hidroliği" olması yeterli değildir. Aracın istediği spesifikasyon kullanılmalıdır.
Yaygın fren hidroliği sınıfları şunlardır:
-
DOT 3
-
DOT 4
-
DOT 5
-
DOT 5.1
Bu ürünlerin tamamı aynı özelliklere sahip değildir.
Modern binek araçların önemli bir bölümünde DOT 4 veya üreticinin belirlediği özel bir fren hidroliği standardı kullanılır.
DOT 5 ise silikon bazlıdır ve DOT 3, DOT 4 ve DOT 5.1'den kimyasal olarak farklıdır.
Bu nedenle aracın fren hidroliği deposunda belirtilen veya üreticinin teknik dokümanında önerilen spesifikasyon kullanılmalıdır.
Farklı Fren Hidrolikleri Birbirine Karıştırılır mı?
Bu durum kullanılan fren hidroliği tipine bağlıdır.
DOT 3, DOT 4 ve DOT 5.1 glikol bazlıdır ve bazı uygulamalarda birbirleriyle uyumlu olabilir. Ancak yine de aracın üreticisinin önerdiği spesifikasyon öncelikli olmalıdır.
DOT 5 silikon bazlı olduğundan glikol bazlı fren hidroliği ile rastgele karıştırılmamalıdır.
Yanlış fren hidroliği kullanılması sızdırmazlık elemanlarına ve fren sisteminin diğer parçalarına zarar verebilir veya fren sisteminin çalışma karakterini olumsuz etkileyebilir.
Fren Hidroliği Eksildiğinde Sadece Üzerine Eklemek Doğru mu?
Her zaman doğru değildir.
Fren hidroliği seviyesi düşükse öncelikle neden düşük olduğu belirlenmelidir.
Eğer neden fren balatalarının aşınmasıysa yeni balatalar takıldığında kaliper pistonları geri itilecek ve hidrolik seviyesi tekrar yükselebilecektir.
Eğer neden kaçaksa, sadece sıvı eklemek problemi çözmez.
Bu nedenle fren hidroliği sürekli olarak eksiliyorsa tekrar tekrar sıvı eklemek yerine kaçak kontrolü yapılmalıdır.
Fren Hidroliği Kaçağı Nasıl Anlaşılır?
Fren sistemi kaçak açısından bütün olarak incelenmelidir.
Kontrol edilmesi gereken bölgeler arasında:
-
Ana fren merkezi
-
Fren servosu çevresi
-
Fren hidroliği deposu
-
Metal fren boruları
-
Esnek fren hortumları
-
Fren kaliperleri
-
Tekerlek silindirleri
-
ABS hidrolik ünitesi
-
Boru ve hortum bağlantıları
-
Tekerleklerin iç bölümleri
bulunur.
Kaçak olan bölgelerde ıslaklık veya yağlı bir görünüm oluşabilir.
Ancak her kaçak gözle kolayca fark edilmeyebilir. Özellikle iç kaçaklarda veya belirli koşullarda ortaya çıkan kaçaklarda daha ayrıntılı kontrol gerekebilir.
Fren Hidroliği Seviyesi ile Fren Hidroliği Kalitesi Aynı Şey Değildir
Fren hidroliğinde iki farklı konu birbirinden ayrılmalıdır: seviye ve kalite.
Depoda yeterli miktarda fren hidroliği bulunabilir ancak sıvının nem oranı yüksek olabilir.
Bunun tersine, fren hidroliği yeni olabilir ancak sistemde kaçak bulunduğu için seviyesi düşük olabilir.
Bu nedenle fren sistemi kontrol edilirken üç konu birlikte değerlendirilmelidir:
Seviye: Sistemde yeterli fren hidroliği var mı?
Durum: Fren hidroliği nem ve kirlenme açısından uygun durumda mı?
Sistem bütünlüğü: Fren sisteminde herhangi bir kaçak var mı?
Güvenli frenleme için bu üç unsurun da uygun olması gerekir.
Eski Fren Hidroliği Fren Performansını Etkiler mi?
Evet.
Nemlenmiş veya kullanım ömrünü tamamlamış fren hidroliğinin yüksek sıcaklıklara karşı dayanımı azalabilir.
Normal şehir içi kullanımda bu durum her zaman belirgin bir problem oluşturmayabilir. Ancak yoğun frenleme sırasında fark daha belirgin hale gelebilir.
Özellikle uzun yokuşlarda arka arkaya fren kullanılması fren sisteminin sıcaklığını yükseltir. Bu koşullarda fren hidroliğinin kaynama noktasının yeterli olması büyük önem taşır.
Fren Hidroliği Uyarı Lambası Yanarsa Ne Yapılmalı?
Fren uyarı lambası kesinlikle göz ardı edilmemelidir.
Araca göre bu uyarı:
-
Düşük fren hidroliği seviyesini
-
El freninin devrede olduğunu
-
Fren sistemindeki bir arızayı
-
Başka bir fren sistemi uyarısını
gösterebilir.
El freni tamamen indirilmiş olmasına rağmen uyarı lambası yanmaya devam ediyorsa fren hidroliği seviyesi kontrol edilmelidir.
Eğer aynı zamanda fren pedalı yumuşamışsa veya frenleme performansında belirgin bir değişiklik varsa araç kullanılmamalı ve fren sistemi kontrol edilmelidir.
Fren Hidroliği Ne Sıklıkla Kontrol Edilmeli?
Fren hidroliği seviyesi düzenli araç bakımlarında kontrol edilmelidir.
Ayrıca şu durumlarda kontrol yapılması özellikle önemlidir:
-
Hidrolik seviyesi düşmüşse
-
Fren pedalı yumuşamışsa
-
Fren uyarı lambası yanıyorsa
-
Tekerlek çevresinde sıvı görülüyorsa
-
Frenleme karakteri değişmişse
-
Fren balataları veya diğer fren parçaları yakın zamanda değiştirildiyse
Fren hidroliğinin yalnızca seviyesine değil, genel durumuna da dikkat edilmelidir.
Fren Hidroliği Seviyesi Balataların Bittiğini Gösterir mi?
Tek başına göstermez.
Balatalar aşındıkça fren hidroliği seviyesi düşebilir. Ancak sadece hidrolik seviyesine bakarak balataların ne kadar aşındığını kesin olarak belirlemek mümkün değildir.
Balataların kalınlığı doğrudan kontrol edilmelidir.
Ayrıca düşük hidrolik seviyesi kaçak nedeniyle de oluşabileceğinden, bu iki ihtimal birbirinden ayrılmalıdır.
Sonuç
Fren hidroliği normal şartlarda sürekli olarak eksilen bir sıvı değildir. Fren balataları aşındıkça seviyede yavaş ve küçük bir düşüş görülebilir. Ancak fren hidroliği kısa sürede veya belirgin şekilde azalıyorsa fren sisteminde kaçak olup olmadığı mutlaka araştırılmalıdır.
Fren hidroliği aynı zamanda zaman içerisinde nem çekerek özelliklerini kaybeder. Bu nedenle yalnızca kilometreye bakılmamalı, üreticinin belirlediği zaman aralıklarına da uyulmalıdır. Birçok araçta yaklaşık 2 yılda bir fren hidroliği değişimi önerilse de doğru değişim aralığı araç üreticisinin bakım programından kontrol edilmelidir.
Düşük fren hidroliği seviyesinde yapılacak en doğru işlem sürekli olarak sıvı eklemek değil, eksilmenin nedenini bulmaktır. Sağlıklı bir fren sistemi için doğru seviyede, doğru spesifikasyonda ve iyi durumda fren hidroliği bulunmalı; hidrolik devrede de herhangi bir kaçak olmamalıdır.
