Isý Sensörü (Hararet Müþürü) Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Isý sensörü, otomobillerde motorun ve soðutma sisteminin sýcaklýðýný ölçen önemli bir parçadýr. Halk arasýnda hararet müþürü olarak da bilinen bu sensör, ölçtüðü sýcaklýk bilgisini motor kontrol ünitesine (ECU) iletir.

ECU, motorun çalýþma koþullarýný belirlerken bu bilgiyi kullanýr. Motorun soðuk veya sýcak olmasý; yakýt enjeksiyonu, rölanti devri, ateþleme, soðutma faný ve emisyon kontrolü gibi birçok sistemi etkiler.

Bu nedenle ýsý sensöründe meydana gelen bir arýza yalnýzca gösterge panelindeki sýcaklýk deðerinin yanlýþ olmasýna neden olmaz. Ayný zamanda zor çalýþma, düzensiz rölanti, fazla yakýt tüketimi, performans kaybý ve soðutma faný sorunlarý gibi farklý belirtilere de yol açabilir.

Isý Sensörü Ne Ýþe Yarar?

Isý sensörünün temel görevi motor soðutma suyunun sýcaklýðýný ölçmektir.

Sensör, sýcaklýk deðiþimine baðlý olarak elektriksel bir sinyal üretir ve ECU bu sinyali yorumlayarak motorun yaklaþýk sýcaklýðýný belirler.

Bu sýcaklýk bilgisi þu sistemlerde kullanýlabilir:

• Yakýt enjeksiyon miktarýnýn ayarlanmasý

• Soðuk çalýþtýrma sýrasýnda yakýt zenginleþtirmesi

• Ateþleme zamanlamasýnýn ayarlanmasý

• Rölanti devrinin kontrol edilmesi

• Soðutma fanýnýn devreye alýnmasý

• Emisyon sistemlerinin kontrolü

• Otomatik þanzýman çalýþma stratejilerinin belirlenmesi

• Motorun çalýþma sýcaklýðýna ulaþýp ulaþmadýðýnýn belirlenmesi

Bazý araçlarda ayný sýcaklýk bilgisi gösterge panelindeki hararet göstergesinde de kullanýlýr.

Isý Sensörü Nerede Bulunur?

Isý sensörü, motor soðutma suyunun sýcaklýðýný doðru þekilde ölçebileceði bir noktaya yerleþtirilir.

Motor tasarýmýna göre sensör þu bölgelerde bulunabilir:

• Silindir kapaðý

• Motor bloðu

• Termostat gövdesi

• Soðutma suyu çýkýþ baðlantýsý

• Radyatör hortumu baðlantý bölgesi

• Bazý motorlarda emme manifoldu çevresi

Sensörün konumu motor modeline göre deðiþir.

Bazý araçlarda ECU ve gösterge paneli için ayrý sýcaklýk sensörleri bulunabilir. Modern araçlarda ise sýcaklýk bilgisi ECU üzerinden gösterge paneline aktarýlabilir.

Isý Sensörü Nasýl Çalýþýr?

Otomobillerde kullanýlan birçok soðutma suyu sýcaklýk sensörü NTC termistör tipindedir.

NTC, sýcaklýk arttýkça elektriksel direncin azalmasý anlamýna gelir.

Motor soðukken sensörün direnci daha yüksektir. Motor ýsýndýkça sensörün direnci düþer.

ECU, sensöre bir referans gerilimi gönderir ve sensörden dönen sinyali ölçer. Bu deðeri kullanarak motor soðutma suyunun sýcaklýðýný hesaplar.

Böylece ECU motorun:

• Soðuk

• Isýnmakta olan

• Normal çalýþma sýcaklýðýnda

• Aþýrý sýcak

olup olmadýðýný anlayabilir.

Isý Sensörü Arýza Belirtileri Nelerdir?

Arýzalý bir ýsý sensörü, sýcaklýðý olduðundan daha yüksek veya daha düþük gösterebilir. Sensör sinyalinin tamamen kaybolmasý da mümkündür.

En sýk görülen belirtiler þunlardýr:

Motorun Zor Çalýþmasý

Isý sensörü arýzasýnýn en yaygýn belirtilerinden biri motorun özellikle soðukken zor çalýþmasýdýr.

Motor soðukken ECU'nun daha fazla yakýta ihtiyaç olduðunu bilmesi gerekir. Sensör motoru olduðundan daha sýcak gösterirse ECU yeterli yakýt zenginleþtirmesi yapmayabilir.

Bunun sonucunda:

• Marþ süresi uzayabilir.

• Motor birkaç denemeden sonra çalýþabilir.

• Ýlk çalýþtýrmada düzensiz çalýþma görülebilir.

• Soðuk motorda gaz tepkisi zayýflayabilir.

Sýcak Motorda Zor Çalýþma

Arýzalý sensör sýcak motorda da çalýþtýrma sorunlarýna neden olabilir.

Sensör motoru olduðundan daha soðuk gösterirse ECU gereðinden fazla yakýt gönderebilir. Bu durumda karýþým aþýrý zenginleþebilir ve sýcak motorun yeniden çalýþtýrýlmasý zorlaþabilir.

Bu nedenle hem soðuk hem de sýcak çalýþtýrma problemlerinde ýsý sensörü kontrol edilmelidir.

Yakýt Tüketiminin Artmasý

ECU motor sýcaklýðýný yanlýþ algýladýðýnda uygun olmayan yakýt stratejisi kullanabilir.

Motor gerçekte sýcak olmasýna raðmen ECU motorun hâlâ soðuk olduðunu düþünüyorsa daha zengin bir karýþým kullanýlabilir.

Bunun sonucunda yakýt tüketimi artabilir.

Ancak yüksek yakýt tüketiminin birçok farklý nedeni olabileceði unutulmamalýdýr. Sadece yakýt tüketiminin artmasýna bakýlarak ýsý sensörü deðiþtirilmemelidir.

Rölantinin Yükselmesi veya Düzensizleþmesi

Isý sensöründen gelen yanlýþ bilgi rölanti kontrolünü de etkileyebilir.

ECU motorun hâlâ soðuk olduðunu düþünürse rölanti devrini normalden daha yüksek tutabilir.

Þu belirtiler ortaya çýkabilir:

• Yüksek rölanti devri

• Dalgalanan rölanti

• Düzensiz motor çalýþmasý

• Motor devrinin geç düþmesi

Motorun Zengin veya Fakir Karýþýmla Çalýþmasý

Soðutma suyu sýcaklýk bilgisi, yakýt karýþýmýnýn belirlenmesinde önemli bir parametredir.

Sensör yanlýþ sýcaklýk bilgisi gönderdiðinde ECU yakýt miktarýný doðru þekilde ayarlamayabilir.

Bunun sonucunda:

• Fazla yakýt tüketimi

• Yanma problemleri

• Siyah egzoz dumaný

• Gaz tepkisinde bozulma

• Performans düþüþü

• Emisyon deðerlerinde artýþ

gibi sorunlar ortaya çýkabilir.

Soðutma Fanýnýn Sürekli Çalýþmasý

Isý sensörü arýzalandýðýnda radyatör faný bazý araçlarda sürekli çalýþabilir.

ECU motor sýcaklýðýný güvenilir þekilde belirleyemediðinde koruma amacýyla faný devrede tutabilir.

Fan:

• Kontak açýlýr açýlmaz çalýþabilir.

• Motor soðukken devreye girebilir.

• Yüksek hýzda sürekli çalýþabilir.

• Motor stop ettikten sonra da çalýþmaya devam edebilir.

Ancak bu durum doðrudan sensörün arýzalý olduðu anlamýna gelmez. Fan rölesi, fan motoru, kablolar ve ECU kontrol devresi de kontrol edilmelidir.

Soðutma Fanýnýn Geç veya Hiç Çalýþmamasý

Sensör motoru gerçekte olduðundan daha soðuk gösterirse ECU faný gerektiði zamanda çalýþtýrmayabilir.

Bu durum bazý araçlarda motorun aþýrý ýsýnmasýna katkýda bulunabilir.

Ancak fanýn çalýþmamasýnýn baþka nedenleri de vardýr:

• Fan motoru arýzasý

• Fan rölesi arýzasý

• Sigorta problemi

• Kablo kopukluðu

• Soket problemi

• Fan kontrol modülü arýzasý

Bu nedenle soðutma faný problemi yaþandýðýnda bütün sistem kontrol edilmelidir.

Hararet Göstergesinin Yanlýþ Göstermesi

Geleneksel hararet göstergesine sahip araçlarda arýzalý sensör sýcaklýk göstergesinin yanlýþ deðer göstermesine neden olabilir.

Gösterge:

• Normalden düþük kalabilir.

• Normalden yüksek gösterebilir.

• Dengesiz þekilde hareket edebilir.

• Bir anda yükselip düþebilir.

• Sabit bir konumda kalabilir.

Modern araçlarda gösterge paneli sýcaklýk bilgisini ECU'dan aldýðý için belirtiler araçtan araca deðiþebilir.

Motor Arýza Lambasýnýn Yanmasý

Isý sensöründe veya sensör devresinde problem oluþtuðunda motor arýza lambasý yanabilir.

Arýzanýn türüne göre ECU þu problemleri algýlayabilir:

• Sensör devresi arýzasý

• Yüksek sinyal voltajý

• Düþük sinyal voltajý

• Açýk devre

• Kýsa devre

• Mantýksýz sýcaklýk deðeri

• Sýcaklýk performans problemi

Soðutma suyu sýcaklýk sensörüyle ilgili OBD-II arýza kodlarý genellikle P0115–P0119 aralýðýnda bulunur.

Ancak kesin arýza kodunun anlamý araç ve motor üreticisine göre kontrol edilmelidir.

Egzoz Emisyonlarýnýn Artmasý

Motor sýcaklýðý yakýt sistemi ve emisyon kontrolü açýsýndan önemlidir.

ECU motorun soðuk olduðunu düþünürse gereðinden uzun süre zengin karýþým kullanabilir.

Bu durum:

• Karbonmonoksit emisyonlarýnýn

• Hidrokarbon emisyonlarýnýn

• Yakýt tüketiminin

artmasýna neden olabilir.

Motor Performansýnýn Düþmesi

Yanlýþ sýcaklýk bilgisi motor yönetim sisteminin uygun olmayan ayarlar kullanmasýna neden olabilir.

Sürücü þu belirtileri fark edebilir:

• Hýzlanmanýn zayýflamasý

• Gaz tepkisinin gecikmesi

• Tekleme veya düzensiz çalýþma

• Performans kaybý

• Yakýt tüketiminin artmasý

• Motorun isteksiz çalýþmasý

Belirtilerin þiddeti sensörün gerçek sýcaklýktan ne kadar farklý bir deðer bildirdiðine baðlýdýr.

Isý Sensörü Neden Arýzalanýr?

Isý sensörleri zaman içerisinde yüksek sýcaklýk, yaþlanma ve soðutma sývýsýnýn etkisi nedeniyle arýzalanabilir.

Baþlýca nedenler þunlardýr:

• Sensörün iç yapýsýnýn bozulmasý

• Korozyon

• Soðutma sývýsýnýn kirlenmesi

• Kablolarýn hasar görmesi

• Soket baðlantýsýnýn gevþemesi

• Soket terminallerinin oksitlenmesi

• Kýsa devre

• Açýk devre

• Sensör çevresindeki soðutma suyu kaçaklarý

• Yanlýþ montaj

• Aþýrý motor sýcaklýðý

Bazý durumlarda sensörün kendisi saðlamdýr ve sorun sensörün elektrik devresindedir.

Isý Sensörü Kablo ve Soket Arýzalarý

Sensörü deðiþtirmeden önce kablolarýn ve soketin kontrol edilmesi önemlidir.

Kopuk veya hasarlý bir kablo, arýzalý sensörle ayný belirtileri oluþturabilir.

Örneðin açýk devre ECU'nun gerçek dýþý bir sýcaklýk deðeri görmesine neden olabilir. Kýsa devre de benzer þekilde hatalý bir sinyal oluþturabilir.

Kontrol edilmesi gereken noktalar:

• Kablo kopukluðu

• Kablo izolasyonunun hasar görmesi

• Oksitlenmiþ terminaller

• Gevþek soket

• Temassýzlýk

• Soket içerisinde su veya soðutma sývýsý bulunmasý

Isý Sensörü Nasýl Test Edilir?

Doðru bir teþhis için sensörün ECU'ya gönderdiði sýcaklýk bilgisi gerçek motor sýcaklýðýyla karþýlaþtýrýlmalýdýr.

Bunun en kolay yollarýndan biri OBD-II cihazýyla canlý verileri izlemektir.

Motor tamamen soðukken ECU'nun gösterdiði soðutma suyu sýcaklýðý genel olarak ortam sýcaklýðýna yakýn olmalýdýr.

Motor çalýþýp ýsýndýkça sýcaklýk deðerinin kademeli ve mantýklý þekilde yükselmesi gerekir.

Motor tamamen soðukken örneðin aþýrý yüksek veya aþýrý düþük bir sýcaklýk deðeri görülüyorsa sensör veya elektrik devresinde problem olma ihtimali yükselir.

Multimetre ile Isý Sensörü Testi

Sensör multimetre kullanýlarak da test edilebilir.

NTC tipindeki sensörlerde sýcaklýk deðiþtikçe direnç deðeri deðiþir.

Teknisyen sensörün direncini ölçerek üreticinin belirlediði sýcaklýk-direnç deðerleriyle karþýlaþtýrabilir.

Burada önemli nokta, bütün araçlardaki sensörlerin ayný direnç deðerlerine sahip olmadýðýdýr.

Bu nedenle test sýrasýnda ilgili araç ve motor için üretici teknik deðerleri kullanýlmalýdýr.

Sensör Sinyali Nasýl Kontrol Edilir?

Sadece sensörün kendisini ölçmek yeterli olmayabilir. Sensörün baðlý olduðu elektrik devresi de kontrol edilmelidir.

Kontrol sýrasýnda:

• Referans voltajý

• Þase baðlantýsý

• Sensör sinyali

• Kablo sürekliliði

• Soket durumu

• ECU giriþ devresi

incelenebilir.

Sensör doðru çalýþmasýna raðmen ECU yanlýþ sýcaklýk bilgisi alýyorsa sorun kablolarda veya ECU devresinde olabilir.

Isý Sensörü Motorun Hararet Yapmasýna Neden Olur mu?

Isý sensörü tek baþýna motorun fiziksel sýcaklýðýný kontrol eden parça deðildir. Motorun soðutulmasýndan termostat, radyatör, su pompasý, fan ve soðutma sývýsý gibi sistemler sorumludur.

Ancak bazý araçlarda sensörden gelen sýcaklýk bilgisi elektronik olarak kontrol edilen soðutma fanýnýn çalýþmasýný etkiler.

Sensör yanlýþ bilgi gönderirse fan kontrolü bundan etkilenebilir.

Bununla birlikte motorun hararet yapmasýnýn çok daha fazla nedeni vardýr:

• Soðutma suyunun azalmasý

• Soðutma suyu kaçaðý

• Termostat arýzasý

• Radyatör faný arýzasý

• Su pompasý arýzasý

• Radyatörün týkanmasý

• Soðutma sisteminde hava bulunmasý

• Silindir kapak contasý problemi

Bu nedenle motor hararet yaptýðýnda doðrudan ýsý sensörü deðiþtirmek doðru bir teþhis yöntemi deðildir.

Arýzalý Isý Sensörü ile Araç Kullanýlýr mý?

Araç arýzalý bir ýsý sensörüyle çalýþmaya devam edebilir. Ancak sorun teþhis edilmeden uzun süre kullanýlmasý önerilmez.

Sensör yanlýþ sýcaklýk bilgisi gönderiyorsa motorun yakýt karýþýmý bozulabilir, yakýt tüketimi artabilir ve motor düzgün çalýþmayabilir.

Daha önemlisi, bazý araçlarda sensörün soðutma faný kontrolü üzerinde etkisi bulunabilir. Bu durumda sensör veya devresindeki problem motorun aþýrý ýsýnmasýna katkýda bulunabilir.

Hararet göstergesi aniden yükseliyorsa, soðutma sývýsý uyarýsý yanýyorsa, motordan buhar çýkýyorsa veya motor aþýrý ýsýnýyorsa aracý kullanmaya devam etmek yerine güvenli bir yerde durup sistemi kontrol ettirmek gerekir.

Isý Sensörü Nasýl Deðiþtirilir?

Sensör birçok araçta kolay deðiþtirilebilen bir parçadýr. Ancak soðutma sistemi üzerinde çalýþýldýðý için iþlem dikkatli yapýlmalýdýr.

Genel olarak iþlem þu þekilde gerçekleþtirilir:

• Motorun tamamen soðumasý beklenir.

• Sensörün yeri belirlenir.

• Elektrik soketi çýkarýlýr.

• Eski sensör sökülür.

• Uygun yeni sensör takýlýr.

• Gerekliyse uygun conta veya sýzdýrmazlýk elemaný kullanýlýr.

• Elektrik soketi baðlanýr.

• Soðutma sývýsý seviyesi kontrol edilir.

• Gerekliyse soðutma sisteminin havasý alýnýr.

• Kaçak kontrolü yapýlýr.

• OBD cihazý üzerinden sýcaklýk deðeri kontrol edilir.

Motor sýcakken soðutma sisteminin kapaðýný veya sensörünü sökmek tehlikelidir. Sistem basýnç altýnda olabilir ve sýcak soðutma sývýsý ciddi yanýklara neden olabilir.

Isý Sensörü Deðiþtirildiðinde Sorun Hemen Düzelir mi?

Sorunun nedeni gerçekten ýsý sensörü ise deðiþimden sonra sýcaklýk bilgisi normale döner.

Ancak bazý araçlarda arýza kodlarýnýn cihazla silinmesi gerekebilir. Bazý sistemlerde ise ECU birkaç baþarýlý sürüþ döngüsünden sonra arýzayý kendisi kaldýrabilir.

Sensör deðiþtirildiði halde sorun devam ediyorsa:

• Sensör soketi

• Kablolar

• ECU

• Termostat

• Soðutma faný

• Soðutma sistemi

gibi diðer parçalar kontrol edilmelidir.

Isý Sensörü ile Hararet Göstergesi Arasýndaki Fark

Isý sensörü ile hararet göstergesi ayný parça deðildir.

Isý sensörü, motor soðutma suyunun sýcaklýðýný ölçer ve elektriksel bir sinyal üretir.

Hararet göstergesi ise sýcaklýk bilgisini sürücüye gösteren gösterge veya elektronik ekrandýr.

Eski araçlarda gösterge ve ECU için ayrý sýcaklýk sensörleri kullanýlabilirken, modern araçlarda sýcaklýk bilgisi çoðunlukla ECU üzerinden farklý sistemlere iletilir.

Sonuç

Isý sensörü, motor yönetim sisteminin doðru çalýþmasý için önemli bir sensördür. Motor soðutma suyunun sýcaklýðýný ölçerek ECU'ya bilgi gönderir ve ECU bu bilgiyi yakýt enjeksiyonu, rölanti, ateþleme, emisyon kontrolü ve bazý araçlarda soðutma faný yönetimi için kullanýr.

Arýzalý bir ýsý sensörü; zor çalýþma, yüksek yakýt tüketimi, düzensiz rölanti, yanlýþ hararet göstergesi, fanýn sürekli veya düzensiz çalýþmasý, performans kaybý ve motor arýza lambasý gibi belirtilere neden olabilir.

Ancak bu belirtilerin tamamý yalnýzca ýsý sensöründen kaynaklanmaz. Kablo, soket, termostat, fan, soðutma sistemi ve ECU gibi farklý parçalar da benzer sorunlara yol açabilir.

Bu nedenle sensörü doðrudan deðiþtirmek yerine OBD-II canlý verilerinin kontrol edilmesi, sensörün direnç deðerlerinin ölçülmesi ve elektrik devresinin test edilmesi daha doðru bir teþhis yöntemidir.