Marþ Rölesi Nedir? Marþ Rölesi Arýza Belirtileri Nelerdir?

Marþ rölesi, aracýn motorunu çalýþtýrmak için marþ motorunun devreye girmesini saðlayan elektrik devresinin önemli parçalarýndan biridir. Kontak anahtarýndan veya Start/Stop sisteminden gelen düþük akýmlý kumanda sinyalini kullanarak, marþ motorunun ihtiyaç duyduðu daha yüksek akýmýn aktarýlmasýna yardýmcý olur.

Marþ motoru çalýþmadýðýnda akla ilk gelen parçalardan biri akü olsa da, sorun her zaman aküden kaynaklanmaz. Marþ rölesi, röle soketi, sigorta, kablo tesisatý, kontak anahtarý, immobilizer sistemi, marþ motoru veya marþ otomatiði de benzer belirtilere neden olabilir.

Bu nedenle aracýn hiç marþ basmamasý veya zaman zaman marþ basmamasý durumunda marþ rölesinin de kontrol edilmesi gerekir.

Marþ Rölesi Ne Ýþe Yarar?

Marþ motoru, motoru ilk çalýþtýrma sýrasýnda oldukça yüksek miktarda elektrik akýmýna ihtiyaç duyar. Kontak anahtarýnýn veya Start/Stop düðmesinin bu yüksek akýmý doðrudan taþýmasý uygun deðildir.

Marþ rölesi burada bir elektriksel anahtar gibi görev yapar.

Sistem genel olarak þu þekilde çalýþýr:

• Sürücü kontaðý çalýþtýrma konumuna getirir veya Start düðmesine basar.

• Araç kontrol sistemi marþ çalýþtýrma koþullarýný kontrol eder.

• Marþ rölesine kumanda sinyali gönderilir.

• Rölenin içindeki kontaklar kapanýr.

• Marþ solenoidine veya marþ devresine elektrik aktarýlýr.

• Marþ motoru dönmeye baþlar.

• Motor krank milini çevirir ve motor çalýþýr.

Modern araçlarda bu iþlem eski araçlardaki kadar basit olmayabilir. Motor kontrol ünitesi, gövde kontrol modülü, immobilizer, otomatik þanzýman vites konum sensörü, debriyaj müþürü ve diðer kontrol sistemleri marþ izninin verilmesinde rol oynayabilir.

Marþ Rölesi Nasýl Çalýþýr?

Marþ rölesinin içerisinde temel olarak bir bobin ve elektriksel kontaklar bulunur.

Kumanda devresine elektrik geldiðinde rölenin bobini manyetik alan oluþturur. Bu manyetik alan rölenin kontaklarýný hareket ettirerek marþ devresinin tamamlanmasýný saðlar.

Böylece kontak anahtarý veya elektronik kontrol ünitesi, marþ motorunun yüksek akýmýný doðrudan taþýmak zorunda kalmaz.

Bu yapý ayný zamanda kablolarýn, kontak anahtarýnýn ve kontrol modüllerinin yüksek akýmdan korunmasýna yardýmcý olur.

Bazý araçlarda marþ rölesi ayrý ve kolayca deðiþtirilebilen bir röle þeklindeyken, bazý modern araçlarda marþ kontrolü sigorta/röle kutusu veya elektronik modüller içerisinde farklý bir yapýya sahip olabilir.

Marþ Rölesi Arýzasý Nasýl Anlaþýlýr?

Marþ rölesi arýzalandýðýnda en önemli belirti, marþ motorunun çalýþmamasý veya düzensiz çalýþmasýdýr.

Ancak röle tamamen bozulmak zorunda deðildir. Röle içerisindeki kontaklarda aþýnma veya yanma varsa arýza zaman zaman ortaya çýkabilir.

En sýk görülen belirtiler þunlardýr:

• Marþ motorunun hiç çalýþmamasý

• Kontaðý çevirdiðinizde sadece “týk” sesi gelmesi

• Aracýn bazen marþ basýp bazen basmamasý

• Anahtarý birkaç kez çevirdikten sonra marþýn çalýþmasý

• Start düðmesine basýldýðýnda hiçbir tepki olmamasý

• Marþ rölesinden týk sesi gelmesine raðmen marþ motorunun dönmemesi

• Rölenin aþýrý ýsýnmasý

• Röle soketinde yanma veya oksitlenme

• Marþ sýrasýnda elektrik baðlantýsýnýn kesilmesi

• Aracýn soðukken veya sýcakken farklý davranmasý

Bu belirtilerin hiçbiri tek baþýna marþ rölesinin kesin olarak arýzalý olduðunu göstermez.

Kontaðý Çevirince Sadece Týk Sesi Gelmesi

Kontaðý çalýþtýrma konumuna getirdiðinizde bir “týk” sesi duyuluyor ancak marþ motoru dönmüyorsa birkaç farklý ihtimal vardýr.

Örneðin:

• Marþ rölesi kontaklarý arýzalý olabilir.

• Marþ solenoidi arýzalý olabilir.

• Akü zayýf olabilir.

• Akü kutup baþlarý oksitlenmiþ olabilir.

• Þase baðlantýsýnda direnç oluþmuþ olabilir.

• Marþ motoru arýzalý olabilir.

• Marþ motoruna giden kabloda baðlantý problemi olabilir.

Dolayýsýyla yalnýzca týk sesi duyulmasý doðrudan röle arýzasý anlamýna gelmez.

Marþ Bazen Basýyor, Bazen Basmýyorsa

Aralýklý marþ problemi, marþ rölesi açýsýndan özellikle dikkat edilmesi gereken belirtilerden biridir.

Röle içerisindeki kontaklar zamanla aþýnabilir veya yüksek akým nedeniyle yüzeylerinde yanma meydana gelebilir. Bu durumda röle bazý çalýþtýrma denemelerinde elektrik baðlantýsýný saðlarken bazý denemelerde saðlayamayabilir.

Benzer bir durum röle soketindeki gevþeklik veya oksitlenme nedeniyle de ortaya çýkabilir.

Örneðin araç sabah sorunsuz çalýþýrken motor sýcak olduðunda marþ basmýyorsa sadece röleye odaklanmak doðru deðildir. Marþ motoru ve marþ solenoidi de sýcaklýkla birlikte farklý davranabilir.

Marþ Rölesi Arýzasýnda Akü Nasýl Davranýr?

Marþ rölesi arýzasýnda akü genellikle normal durumda olabilir.

Bu önemli bir ayrýmdýr.

Akü güçlü olduðu halde marþ motoruna elektrik ulaþmýyorsa röle veya marþ devresindeki baþka bir elektriksel problem söz konusu olabilir.

Örneðin:

Akü → marþ devresi → marþ rölesi → marþ solenoidi → marþ motoru

zincirinin herhangi bir noktasýndaki problem marþ motorunun çalýþmasýný engelleyebilir.

Bu nedenle “farlar yanýyor, akü saðlamdýr” þeklinde kesin bir sonuca varmak da doðru deðildir. Farlarýn çalýþmasý, akünün marþ sýrasýnda gerekli akýmý saðlayabildiðini kanýtlamaz.

Marþ Rölesi Arýzasýnýn Belirtileri Nelerdir?

Daha ayrýntýlý olarak bakýldýðýnda marþ rölesi arýzasýnda þu belirtiler görülebilir:

1. Marþ motoru hiç dönmez

Kontak çevrilir ancak marþ motorundan herhangi bir çalýþma sesi gelmez.

2. Aralýklý marþ problemi oluþur

Araç bir çalýþtýrmada normal þekilde marþ basarken baþka bir çalýþtýrmada tamamen sessiz kalabilir.

3. Röleden týk sesi gelir fakat marþ motoru dönmez

Rölenin bobini çalýþýyor olabilir ancak kontaklarýnda problem olabilir. Bunun yanýnda marþ motoru veya yüksek akým kablosu da arýzalý olabilir.

4. Birkaç denemeden sonra araç çalýþýr

Röle kontaklarýnda aþýnma varsa titreþim veya tekrar tekrar çalýþtýrma sonucunda geçici temas oluþabilir.

5. Röle aþýrý ýsýnýr

Kontaklarda yüksek direnç oluþmasý veya devrede baþka bir problem bulunmasý rölenin normalden fazla ýsýnmasýna neden olabilir.

6. Röle soketinde yanma görülür

Yüksek akým, gevþek baðlantý veya oksitlenme soketin ve terminalin ýsýnmasýna neden olabilir.

Marþ Rölesi ile Marþ Otomatiði Ayný Þey midir?

Hayýr.

Bu iki parça sýklýkla birbirine karýþtýrýlýr.

Marþ rölesi, marþ sisteminin kumanda devresinde elektriksel anahtarlama görevi yapan röledir.

Marþ otomatiði (starter solenoid) ise genellikle marþ motoru üzerinde veya marþ motoruyla entegre bulunan parçadýr. Marþ otomatiði, marþ motorunun yüksek akým devresini baðlamanýn yanýnda, birçok marþ motorunda bendiks mekanizmasýnýn volan diþlisine doðru hareket etmesine de yardýmcý olur.

Dolayýsýyla marþ basmayan bir araçta hem marþ rölesi hem de marþ otomatiði ayrý ayrý deðerlendirilmelidir.

Marþ Rölesi Arýzasý ile Marþ Motoru Arýzasý Nasýl Ayýrt Edilir?

Bu ayrým ölçüm yapýlarak daha güvenilir þekilde yapýlabilir.

Ýlk olarak akünün durumu kontrol edilmelidir.

Daha sonra marþ komutu verildiðinde rölenin kumanda tarafýna elektrik gelip gelmediði kontrol edilir. Rölenin çýkýþýnda da marþ komutu sýrasýnda gerekli gerilimin oluþup oluþmadýðý ölçülebilir.

Eðer röleye kumanda geliyor ancak röle çýkýþýnda elektrik oluþmuyorsa rölenin kendisi veya röle soketi þüpheli hale gelir.

Röleden çýkýþ olduðu halde marþ solenoidine gerekli gerilim ulaþmýyorsa kablo ve baðlantýlar incelenmelidir.

Marþ solenoidine gerekli kumanda ulaþtýðý halde marþ motoru çalýþmýyorsa problem marþ motoru, marþ solenoidi, yüksek akým kablosu veya þase baðlantýsýnda olabilir.

Marþ Rölesi Arýzasýnýn Nedenleri

Marþ rölesi çeþitli nedenlerle arýzalanabilir.

Elektriksel aþýnma

Marþ devresinde yüksek akým bulunduðundan röle kontaklarý zamanla aþýnabilir.

Kontaklarýn yanmasý

Yüksek akým sýrasýnda oluþan elektrik arký röle kontaklarýnýn yüzeyini bozabilir.

Röle bobininin arýzalanmasý

Bobin kopabilir veya elektriksel özelliklerini kaybedebilir. Bu durumda röle çalýþtýrma komutuna cevap vermeyebilir.

Oksitlenme ve nem

Röle soketine su veya nem girmesi elektrik baðlantýlarýnda direnç ve temas problemleri oluþturabilir.

Gevþek soket baðlantýsý

Terminalin gevþemesi, marþ sýrasýnda oluþan yüksek akým nedeniyle baðlantýnýn ýsýnmasýna neden olabilir.

Aþýrý ýsýnma

Motor bölmesindeki yüksek sýcaklýk ve uzun süreli elektriksel yük rölenin ömrünü kýsaltabilir.

Yanlýþ veya kalitesiz röle

Araç için uygun olmayan röle kullanýlmasý marþ devresinde elektriksel problemlere yol açabilir.

Marþ Rölesi Nasýl Test Edilir?

Marþ rölesini test etmek için önce aracýn elektrik devresinin nasýl tasarlandýðý bilinmelidir. Her araçta röle baðlantýlarý ve kontrol yöntemi ayný deðildir.

Temel kontrolde þu noktalar incelenebilir:

• Akü voltajý

• Akü kutup baþlarý

• Þase baðlantýlarý

• Marþ sigortalarý

• Röle soketi

• Rölenin kumanda sinyali

• Röle çýkýþ voltajý

• Marþ solenoidine ulaþan voltaj

• Marþ motorunun yüksek akým baðlantýsý

Röle çýkarýldýðýnda terminal baðlantýlarý da kontrol edilmelidir. Yanmýþ, kararmýþ, gevþemiþ veya oksitlenmiþ terminaller varsa yalnýzca röleyi deðiþtirmek sorunu tamamen çözmeyebilir.

Bazý röleler uygun test yöntemiyle tezgâhta kontrol edilebilir. Ancak rölenin sadece “týk” sesi çýkarmasý, kontaklarýnýn yüksek akýmý saðlýklý þekilde taþýdýðý anlamýna gelmez.

Bu nedenle gerektiðinde voltaj düþümü ve yük altýnda çalýþma da deðerlendirilmelidir.

Marþ Rölesi Deðiþimi Sorunu Her Zaman Çözer mi?

Hayýr.

Marþ rölesini deðiþtirmek ancak sorun gerçekten röleden kaynaklanýyorsa çözüm olur.

Marþ basmama probleminin arkasýnda;

• Zayýf akü

• Akü kutup baþý problemi

• Kötü þase

• Marþ motoru arýzasý

• Marþ solenoidi arýzasý

• Kontak anahtarý problemi

• Debriyaj müþürü

• Otomatik þanzýman vites konum sensörü

• Immobilizer sistemi

• Sigorta

• Kablo tesisatý

• Röle soketi

• Motor kontrol ünitesi veya gövde kontrol modülü

gibi birçok farklý neden bulunabilir.

Özellikle modern araçlarda elektronik kontrol ünitesi marþ iznini vermiyorsa röleyi deðiþtirmek herhangi bir sonuç vermeyebilir.

Otomatik Þanzýmanlý Araçlarda Marþ Rölesi

Otomatik þanzýmanlý araçlarda sistem genellikle vitesin P veya N konumunda olduðunu doðrulamadan marþa izin vermez.

Bu nedenle araç P konumunda marþ basmýyor ancak N konumunda çalýþýyorsa sorun doðrudan marþ rölesinde olmayabilir.

Vites konum sensörü, þanzýman kontrol sistemi veya kablo tesisatý incelenmelidir.

Benzer þekilde manuel þanzýmanlý araçlarda debriyaj pedalýna basýldýðýný doðrulayan debriyaj müþürü marþ izninin bir parçasý olabilir.

Start/Stop Sistemli Araçlarda Marþ Rölesi

Start/Stop düðmeli modern araçlarda marþ sistemi geleneksel kontak anahtarlý araçlardan daha karmaþýk olabilir.

Start düðmesine basýldýðýnda doðrudan marþ rölesine elektrik gitmesi yerine araçtaki kontrol modülleri çeþitli koþullarý kontrol edebilir.

Örneðin:

• Anahtarýn algýlanmasý

• Immobilizer doðrulamasý

• Fren pedalýnýn basýlý olmasý

• Debriyaj pedalýnýn basýlý olmasý

• Þanzýmanýn uygun konumda olmasý

• Akü durumunun uygun olmasý

• Motor kontrol ünitesinin marþ izni

• Elektronik direksiyon kilidi durumu

gibi þartlar kontrol edilebilir.

Bu nedenle Start düðmesine bastýðýnýzda hiçbir tepki olmamasý, otomatik olarak marþ rölesinin arýzalý olduðu anlamýna gelmez.

Marþ Rölesi Arýzasý OBD Cihazýnda Çýkar mý?

Marþ rölesi mekanik ve elektriksel bir parça olduðu için arýzasý her araçta doðrudan bir OBD arýza kodu oluþturmaz.

Ancak modern araçlarda marþ izniyle ilgili elektronik sistemlerde problem varsa kontrol ünitesinde ilgili hata kodlarý bulunabilir.

Örneðin iletiþim, immobilizer, düþük voltaj veya marþ yetkilendirme sistemiyle ilgili arýzalar görülebilir.

Bu nedenle OBD cihazýnda herhangi bir hata kodu çýkmamasý, marþ sisteminin tamamen saðlam olduðu anlamýna gelmez.

Marþ devresinin elektriksel olarak ölçülmesi çoðu zaman daha deðerlidir.

Marþ Rölesi Arýzasý Aküyü Bitirir mi?

Marþ rölesinin normal bir arýzasý genellikle doðrudan akünün bitmesine neden olmaz.

Ancak röle kontaklarý yapýþýr ve marþ devresi gereðinden uzun süre enerjili kalýrsa ciddi elektriksel sorunlar ortaya çýkabilir. Böyle bir durumda marþ motoru sürekli devrede kalabilir ve hem marþ motoru hem de akü zarar görebilir.

Bu durum normal deðildir ve araç kullanmaya devam edilmemelidir.

Marþ Rölesi Arýzalý Araç Kullanýlýr mý?

Marþ rölesi tamamen arýzalýysa araç zaten çalýþmayabilir.

Arýza aralýklýysa araç çalýþmaya devam edebilir ancak problem her an tekrar ortaya çýkabilir. Özellikle motoru durdurduktan sonra tekrar çalýþtýrmak mümkün olmayabileceði için uzun süre bu þekilde kullanmak risklidir.

Röleden yanýk kokusu geliyorsa, röle veya soket aþýrý ýsýnýyorsa, baðlantýlarda erime görülüyorsa veya marþ motoru kendiliðinden devreye giriyorsa araç kullanýlmamalýdýr.

Marþ Rölesi Arýzasýnda Nelere Bakýlmalý?

Marþ basmayan bir araçta doðrudan röle deðiþtirmek yerine sistematik bir teþhis yapýlmasý daha doðru olur.

Kontrol sýrasý genel olarak þöyle düþünülebilir:

1. Akünün durumunu kontrol edin.

2. Akü kutup baþlarýný ve þase baðlantýlarýný inceleyin.

3. Marþ sigortalarýný kontrol edin.

4. Marþ rölesini ve soketini inceleyin.

5. Marþ komutu sýrasýnda rölenin kumanda sinyalini ölçün.

6. Röle çýkýþýný kontrol edin.

7. Marþ solenoidine ulaþan voltajý ölçün.

8. Marþ motorunun yüksek akým devresini kontrol edin.

9. Araçta immobilizer ve marþ izni sistemini kontrol edin.

10. Gerekirse arýza kodlarýný ve canlý verileri inceleyin.

Bu yöntem, gereksiz yere marþ motoru, ECU veya diðer pahalý parçalarýn deðiþtirilmesini önlemeye yardýmcý olur.

Sonuç

Marþ rölesi, aracýn çalýþtýrma sisteminde küçük görünmesine raðmen önemli bir elektriksel göreve sahip parçadýr. Kontak anahtarýndan veya elektronik kontrol sisteminden gelen düþük akýmlý kumanda sinyalini kullanarak marþ devresinin çalýþtýrýlmasýna yardýmcý olur.

Marþ rölesi arýzasýnda en sýk karþýlaþýlan belirtiler; marþ motorunun hiç dönmemesi, aralýklý marþ problemi, yalnýzca týk sesi duyulmasý, birkaç denemeden sonra aracýn çalýþmasý ve röle veya soketinde aþýrý ýsýnma belirtileridir.

Ancak bu belirtiler marþ rölesine özgü deðildir. Akü, kutup baþlarý, þase, marþ solenoidi, marþ motoru, sigortalar, kablo tesisatý, debriyaj veya vites konum sensörleri ve modern araçlardaki elektronik marþ izin sistemleri de ayný þikâyetlere neden olabilir.

Bu nedenle doðru teþhis için yalnýzca röleyi deðiþtirmek yerine kumanda sinyalinin, röle çýkýþýnýn ve marþ motoruna ulaþan elektrik devresinin ölçülmesi gerekir. Böylece arýzanýn gerçekten marþ rölesinden mi yoksa marþ sisteminin baþka bir bölümünden mi kaynaklandýðý daha kesin þekilde belirlenebilir.