TR
EN
Kalorifer Fan Motoru Nedir? Kalorifer Fan Motoru Arıza Belirtileri
Kalorifer fan motoru, aracın klima ve kalorifer sisteminde kabin içerisine hava üfleyen elektrikli motordur. İngilizcede genellikle blower motor veya heater blower motor olarak adlandırılır.
Motor çalışırken dışarıdan alınan veya kabin içerisindeki hava, kalorifer kutusu içerisinden geçirilir ve fan motoru tarafından havalandırma kanallarına gönderilir. Havanın sıcak veya soğuk olması ise fan motorundan ziyade klima sistemi, kalorifer peteği, evaporatör ve hava yönlendirme mekanizmaları tarafından belirlenir.
Bu nedenle kalorifer fan motoru arızalandığında temel problem genellikle kabin içerisine hava üflenmemesi veya hava akışının düzensiz hale gelmesi şeklinde ortaya çıkar.
Kalorifer Fan Motoru Ne İşe Yarar?
Kalorifer fan motorunun görevi, aracın havalandırma sisteminde hava hareketi oluşturmaktır.
Sürücü fan hızını artırdığında fan motoru daha yüksek hızda döner ve havalandırma kanallarından daha fazla hava geçer.
Fan motoru şu sistemlerin çalışmasında önemli rol oynar:
-
Kalorifer
-
Klima
-
Ön cam buğu çözme
-
Havalandırma
-
Ayak bölgesi hava çıkışları
-
Ön göğüs havalandırmaları
-
Arka havalandırma kanalları bulunan sistemler
Örneğin motor sıcaklığı normal olduğu halde kaloriferden hiç hava gelmiyorsa, sorun kalorifer peteğinin sıcak olmamasından değil, fan motorunun veya fan motoru kontrol devresinin çalışmamasından kaynaklanabilir.
Kalorifer Fan Motoru Nasıl Çalışır?
Fan motoru elektrik enerjisini mekanik harekete çevirerek fan pervanesini döndürür.
Pervane döndükçe hava kalorifer/klima kutusu içerisinde hareket eder.
Basit bir sistemde çalışma sırası şu şekilde düşünülebilir:
Akü → Sigorta → Fan kontrolü → Fan motoru → Fan pervanesi → Havalandırma kanalları
Ancak modern araçlarda sistem daha karmaşık olabilir.
Fan motorunun hızı:
-
Fan direnç paketi
-
Blower motor resistor
-
Elektronik fan kontrol modülü
-
Transistörlü hız kontrol devresi
-
Klima kontrol ünitesi
-
BCM veya başka bir kontrol modülü
tarafından kontrol edilebilir.
Bu nedenle fan motoru çalışmıyorsa motorun kendisi dışında kontrol sisteminin de incelenmesi gerekir.
Kalorifer Fan Motoru Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Arızalı bir kalorifer fan motoru farklı belirtiler gösterebilir.
En yaygın belirtiler şunlardır:
-
Fanın hiç çalışmaması
-
Fanın yalnızca bazı hızlarda çalışması
-
Fanın aralıklı çalışması
-
Fanın düşük hızda zor dönmesi
-
Fanın yüksek hızda çalışırken durması
-
Fan motorundan uğultu gelmesi
-
Sürtme veya tıkırtı sesi
-
Fan hızının kendiliğinden değişmesi
-
Hava akışının zayıflaması
-
Fan çalışırken titreşim oluşması
-
Fanın bazen çalışıp bazen çalışmaması
-
Fanın motor çalıştırıldığında geç devreye girmesi
-
Fan çalışırken elektriksel yanık kokusu gelmesi
Belirtilerin şekli, arızanın fan motorunda mı, fan hız kontrol sisteminde mi yoksa elektrik tesisatında mı olduğunu anlamada yardımcı olur.
Kalorifer Fanı Hiç Çalışmıyorsa
Fan motoru hiçbir hız kademesinde çalışmıyorsa birkaç farklı ihtimal vardır.
Bunlar arasında:
-
Fan motorunun yanması
-
Fan sigortasının atması
-
Röle arızası
-
Fan motoru soketinde temassızlık
-
Kablo kopukluğu
-
Şase problemi
-
Fan kontrol modülü arızası
-
Klima kontrol paneli arızası
-
Fan motorunun sıkışması
bulunabilir.
Özellikle fan daha önce yavaş çalışmaya başladıysa ve zamanla tamamen durduysa fan motorunun aşınmış olması güçlü ihtimallerden biridir.
Kalorifer Fanı Sadece Bazı Kademelerde Çalışıyorsa
Bu belirti özellikle blower motor resistor, yani fan hız direnç sistemiyle ilişkilendirilebilir.
Geleneksel manuel klima sistemlerinde düşük ve orta fan hızları dirençler üzerinden kontrol edilebilir. Dirençlerden biri arızalandığında bazı fan kademeleri çalışmazken en yüksek kademe çalışmaya devam edebilir.
Örneğin:
-
-
kademe çalışmıyor
-
-
-
kademe çalışmıyor
-
-
-
kademe çalışmıyor
-
-
-
kademe çalışıyor
-
gibi bir durum, fan direnç grubunda problem olabileceğini düşündürür.
Ancak bu her araçta aynı değildir.
Elektronik fan kontrol modülü kullanılan araçlarda benzer belirti kontrol modülünden kaynaklanabilir.
Kalorifer Fanı Yalnızca En Yüksek Kademede Çalışıyorsa
Bu, klasik fan direnç arızasının en bilinen belirtilerinden biridir.
Fan motoru doğrudan arızalanmadan önce fan hızlarını kontrol eden direnç paketi bozulabilir.
Bunun sonucunda düşük hızlar kaybolabilir ve yalnızca maksimum hız kullanılabilir.
Fakat fan motorunun kendisi aşırı akım çekiyorsa direnç grubu tekrar tekrar arızalanabilir.
Bu nedenle yalnızca direnç paketini değiştirmek yerine fan motorunun akım tüketiminin de kontrol edilmesi önemlidir.
Kalorifer Fan Motorundan Uğultu Gelmesi
Fan motorundan gelen uğultu, rulman veya yatak aşınmasına işaret edebilir.
Motorun içerisindeki hareketli parçalar zamanla aşınabilir. Fan pervanesi düzgün merkezlenmiyorsa veya motor milinde boşluk oluşmuşsa çalışma sırasında ses meydana gelebilir.
Uğultu özellikle fan hızı arttıkça yükseliyorsa motor mekanik olarak incelenmelidir.
Fan Motorundan Sürtme veya Tıkırtı Sesi Gelmesi
Sürtme sesi her zaman motorun kendisinin arızalı olduğu anlamına gelmez.
Kalorifer fan kutusuna:
-
Yaprak
-
Toz
-
Küçük parçalar
-
Plastik parçalar
-
Yabancı cisimler
girmiş olabilir.
Bu parçalar fan pervanesine temas ederek tıkırtı veya sürtme sesi oluşturabilir.
Fan motorunun yakın zamanda değiştirilmesi veya kabin filtresinin sökülüp takılması sonrasında ses başladıysa montaj ve yabancı cisim ihtimali de değerlendirilmelidir.
Kalorifer Fanı Titreyerek Çalışıyorsa
Fan çalışırken kabinde titreşim hissediliyorsa fan pervanesinde dengesizlik olabilir.
Bunun nedenleri:
-
Pervaneye yapışmış kir
-
Kırılmış fan kanadı
-
Fan motoru milinde eğrilik
-
Motor yatağında boşluk
-
Pervanenin yanlış takılması
-
Yabancı cisim
-
Motor bağlantılarında gevşeklik
olabilir.
Dengesiz çalışan bir fan zamanla motor yataklarına ve bağlantı noktalarına da zarar verebilir.
Fan Motoru Yavaş Çalışıyorsa
Kalorifer fanının eskisine göre daha yavaş dönmesi önemsenmelidir.
Olası nedenler:
-
Fan motorunda aşınma
-
Motor yataklarının sıkışması
-
Fan pervanesinde kir birikmesi
-
Düşük akü voltajı
-
Elektrik bağlantısında voltaj düşümü
-
Kötü şase bağlantısı
-
Fan kontrol modülü problemi
-
Hava filtresi veya kabin filtresinde ciddi tıkanıklık
olabilir.
Özellikle fan motorunun kendisi yüksek akım çekmeye başladıysa motor zamanla tamamen durabilir.
Kabin Filtresi Tıkalıysa Fan Motoru Arızalanır mı?
Aşırı tıkalı bir kabin filtresi hava akışını ciddi şekilde azaltabilir.
Bu durumda fan motoru çalışıyor olsa bile havalandırma kanallarından çok az hava geldiği düşünülebilir.
Ancak kabin filtresinin tıkalı olması ile fan motorunun elektriksel olarak arızalanması aynı şey değildir.
Bu nedenle hava akışı zayıfsa ilk kontrollerden biri kabin filtresi olmalıdır.
Ayrıca evaporatör yüzeyinde yoğun kir veya hava kanallarındaki bir tıkanıklık da hava akışını azaltabilir.
Fan Çalışıyor Ama Hava Gelmiyorsa
Fan motorunun sesi duyuluyor ancak havalandırma çıkışlarından yeterli hava gelmiyorsa fan motoru sağlam olabilir.
Bu durumda:
-
Tıkalı kabin filtresi
-
Hava kanalı problemi
-
Fan pervanesi hasarı
-
Hava yönlendirme klapesi
-
Evaporatör üzerinde aşırı buzlanma
-
Kalorifer/klima kutusundaki mekanik problem
kontrol edilmelidir.
Ayrıca bazı araçlarda hava yönlendirme klapeleri elektrikli motorlarla kontrol edilir. Fan çalışmasına rağmen klape yanlış konumda kalırsa hava beklenen çıkıştan gelmeyebilir.
Kalorifer Fan Motoru Sigortası Neden Atar?
Fan motorunun sigortası tekrar tekrar atıyorsa yalnızca sigortayı değiştirmek doğru değildir.
Sigortanın atmasına neden olabilecek durumlar:
-
Fan motorunun kısa devre yapması
-
Motorun aşırı akım çekmesi
-
Sıkışmış fan motoru
-
Kısa devre yapan kablo
-
Hasarlı soket
-
Fan kontrol modülü arızası
-
Su veya nem nedeniyle elektriksel kısa devre
olabilir.
Daha yüksek amperli bir sigorta takmak tehlikelidir.
Sigorta, elektrik devresini korumak için belirli bir değerde seçilir. Daha yüksek amperli sigorta kullanılması kabloların aşırı ısınmasına ve yangın riskine neden olabilir.
Fan Motoru Su Alırsa Ne Olur?
Kalorifer fan motoru ve fan kutusu genellikle kabin filtresi veya dış hava girişlerinin yakınında bulunur.
Drenaj kanallarının tıkanması veya su sızıntısı meydana gelirse fan motoru bölgesine nem ulaşabilir.
Bu durum:
-
Motor yataklarında paslanma
-
Elektrik bağlantılarında oksitlenme
-
Fan motorunun sıkışması
-
Sigorta atması
-
Aralıklı çalışma
-
Elektriksel kısa devre
gibi sorunlara yol açabilir.
Özellikle yağmurdan veya araç yıkandıktan sonra başlayan fan problemi su girişinin araştırılmasını gerektirir.
Kalorifer Fan Motoru Nasıl Test Edilir?
Doğru teşhis için önce fanın hangi koşullarda çalışmadığı belirlenmelidir.
Daha sonra elektrik devresi kontrol edilir.
Sigorta kontrol edilir.
Fan devresine ait sigortalar kontrol edilir. Sigorta yanmışsa neden yandığı araştırılır.
Besleme voltajı ölçülür.
Fan motoruna elektrik gelip gelmediği kontrol edilir.
Şase bağlantısı kontrol edilir.
Kötü şase, motorun yavaş çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olabilir.
Fan motoru doğrudan test edilebilir.
Araç üreticisinin prosedürüne uygun olarak motorun çalışma durumu kontrol edilir. Ancak doğrudan akü bağlantısı yapılmadan önce motorun çalışma voltajı ve sistem tasarımı bilinmelidir.
Akım tüketimi ölçülür.
Fan motoru normalden fazla akım çekiyorsa motorun mekanik olarak zorlandığı veya içten aşındığı düşünülebilir.
Kalorifer Fan Motoru OBD Cihazıyla Anlaşılır mı?
Bazı modern araçlarda fan sistemiyle ilgili sorunlar teşhis cihazıyla görülebilir.
Özellikle elektronik fan kontrol modülü bulunan araçlarda:
-
Fan komutu
-
Fan hızı
-
Kontrol sinyali
-
Modül durumu
-
Klima kontrol sistemi
-
BCM veya ilgili kontrol ünitesi
üzerinden bilgiler alınabilir.
Ancak klasik bir fan motorunun mekanik olarak aşınması her zaman OBD arıza kodu oluşturmaz.
Bu nedenle arıza kodu çıkmaması fan motorunun kesinlikle sağlam olduğu anlamına gelmez.
Fan Motoru ile Fan Direnci Aynı Şey midir?
Hayır.
Kalorifer fan motoru, fan pervanesini döndüren elektrikli motordur.
Fan direnci veya blower motor resistor ise özellikle geleneksel sistemlerde fan motorunun hızını kontrol etmek için kullanılan parçadır.
Elektronik kontrollü araçlarda ise klasik direnç yerine elektronik bir fan kontrol modülü kullanılabilir.
Bu ayrım önemlidir çünkü fan yalnızca bazı kademelerde çalışıyorsa motoru değiştirmek yerine fan hız kontrol sistemini kontrol etmek gerekebilir.
Manuel Klima ve Otomatik Klima Sistemlerinde Fark Var mı?
Evet.
Manuel klima sistemlerinde fan hızı genellikle fiziksel bir düğme veya kademeli anahtar üzerinden kontrol edilir.
Otomatik klima sistemlerinde ise fan hızı elektronik olarak ayarlanabilir.
Otomatik klima sistemlerinde:
-
Klima kontrol ünitesi
-
Fan kontrol modülü
-
Fan motoru
-
Sıcaklık sensörleri
-
Hava klapeleri
birlikte çalışabilir.
Bu nedenle otomatik klimada fanın kendi kendine hızlanması veya yavaşlaması her zaman fan motorunun mekanik arızası anlamına gelmez.
Kalorifer Fan Motoru Değiştirilmeli mi, Tamir Edilebilir mi?
Fan motorundaki probleme göre değişir.
Yabancı cisim nedeniyle ses yapan bir fan motoru temizlenerek normale dönebilir.
Ancak:
-
Rulman/yatak aşınması
-
Motor sargısı arızası
-
Komütatör problemi
-
Fırça aşınması
-
Mil boşluğu
-
Yanmış motor
gibi ciddi mekanik veya elektriksel problemler varsa değiştirilmesi genellikle daha doğru olur.
Fan motoru değiştirilirken fan pervanesi ve motor yuvası da kontrol edilmelidir.
Yeni motorun aşırı akım çekmesine neden olan başka bir problem varsa yeni motor da kısa sürede zarar görebilir.
Kalorifer Fan Motoru Değiştirilirken Nelere Dikkat Edilmeli?
Yeni fan motorunun aracın marka, model, motor ve klima sistemiyle uyumlu olması gerekir.
Ayrıca:
-
Fan pervanesi doğru oturmalı
-
Soket bağlantısı kontrol edilmeli
-
Kablolar incelenmeli
-
Fan kutusunda yabancı cisim bulunmamalı
-
Kabin filtresi kontrol edilmeli
-
Su drenajları kontrol edilmeli
-
Fanın titreşimsiz çalıştığı doğrulanmalı
Elektronik kontrollü sistemlerde fan kontrol modülünün de kontrol edilmesi gerekir.
Kalorifer Fanı Çalışmıyorsa Araç Kullanılır mı?
Fan motoru çalışmayan araç mekanik olarak her zaman hemen yolda kalmaz. Ancak güvenlik açısından önemli bir problem ortaya çıkabilir.
Özellikle kış aylarında fan çalışmıyorsa ön camdaki buğuyu çözmek zorlaşabilir.
Bu durum görüş mesafesini ciddi şekilde azaltabilir.
Ayrıca yaz aylarında klima sistemi kabini yeterince soğutamayabilir.
Bu nedenle fan motoru arızası yalnızca konfor problemi olarak değerlendirilmemelidir.
Sonuç
Kalorifer fan motoru, aracın kabin içerisindeki hava akışını sağlayan temel klima ve havalandırma parçalarından biridir. Kalorifer peteği veya klima sistemi havayı ısıtıp soğutabilir ancak fan motoru çalışmıyorsa bu havanın kabin içerisine yeterli şekilde taşınması mümkün olmaz.
Kalorifer fan motoru arızasının en önemli belirtileri arasında fanın hiç çalışmaması, yalnızca bazı kademelerde çalışması, düşük hızda dönmesi, uğultu veya sürtme sesi çıkarması, titreşim yapması ve aralıklı olarak çalışması bulunur.
Ancak her fan probleminde motorun kendisi arızalı değildir. Sigorta, röle, fan direnci, elektronik fan kontrol modülü, soket, kablo, şase, kabin filtresi ve klima kontrol ünitesi de kontrol edilmelidir.
Özellikle fan yalnızca belirli hızlarda çalışıyorsa fan motorunu doğrudan değiştirmek yerine fan hız kontrol sisteminin incelenmesi daha doğru olacaktır.
Fan motoru çalışmıyorsa ve ön cam buğusunu gidermek mümkün değilse, özellikle yağmurlu veya soğuk havalarda araç kullanılmadan önce arızanın giderilmesi güvenlik açısından önemlidir.
