TR
EN
Otomobillerde Bulunması Zorunlu Belgeler ve Malzemeler
Bir otomobilin trafiğe çıkabilmesi için yalnızca mekanik olarak çalışır durumda olması yeterli değildir. Aracın ve sürücünün mevzuata uygun olması, gerekli belgelerin geçerli bulunması ve araçta belirli güvenlik ekipmanlarının bulundurulması gerekir.
Türkiye’de otomobiller için gerekli belge ve ekipmanlar; trafik mevzuatı, araç sınıfı, kullanım şekli ve aracın teknik özelliklerine göre değişebilir. Ayrıca bazı bilgilerin elektronik sistemlerden sorgulanabilmesi nedeniyle her belgenin mutlaka kağıt olarak araçta taşınması gerekmeyebilir.
Bu nedenle “araçta bulunması zorunlu belgeler” ile “araçta bulundurulması gereken ekipmanlar” konularını birbirinden ayırmak önemlidir.
Sürücü Belgesi
Aracı kullanan kişinin kullandığı araç sınıfına uygun ve geçerli bir sürücü belgesine sahip olması gerekir.
Örneğin otomobil kullanmak için otomobil sınıfına uygun sürücü belgesi gerekir. Sürücü belgesinin geçerlilik süresinin dolmuş olması, sürücünün gerekli sınıfa sahip olmaması veya sürücülük yetkisini etkileyen başka bir durum bulunması halinde araç kullanmak hukuki sorun oluşturabilir.
Günümüzde sürücü belgesi bilgileri elektronik sistemlerden de kontrol edilebildiği için fiziksel belgenin her durumda ayrıca ibraz edilmesiyle ilgili uygulamalar geçmişe göre değişmiştir. Ancak sürücünün geçerli bir sürücü belgesine sahip olması temel şarttır.
Araç Tescil Belgesi
Aracın resmi olarak kime ait olduğunu ve hangi araç olduğunu gösteren temel belgelerden biri araç tescil belgesidir.
Halk arasında genellikle ruhsat olarak adlandırılan bu belge üzerinde aracın:
-
Plaka bilgisi
-
Marka ve model bilgisi
-
Şasi numarası
-
Motor ve teknik özellikleri
-
Araç sahibiyle ilgili bilgiler
-
Tescil bilgileri
gibi çeşitli bilgiler bulunur.
Trafik denetimlerinde aracın tescil bilgilerinin geçerli olması gerekir. Fiziksel belge yerine elektronik sistemlerden sorgulama yapılabilmesi, aracın tescil yükümlülüğünün ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Zorunlu Trafik Sigortası
Türkiye’de trafiğe çıkan motorlu araçlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunması gerekir.
Bu sigorta, aracın karıştığı kazalarda üçüncü kişilere verilen ve poliçenin kapsamına giren zararlar bakımından belirli sorumlulukları karşılamak amacıyla düzenlenir.
Burada önemli bir ayrım vardır:
Zorunlu trafik sigortası ile kasko aynı şey değildir.
Zorunlu trafik sigortası üçüncü kişilere yönelik mali sorumluluğu kapsarken, kasko aracın kendi zararlarını poliçenin şartlarına göre güvence altına alabilir.
Sigorta bilgilerinin elektronik ortamda sorgulanabilmesi nedeniyle poliçenin basılı bir kopyasını sürekli araçta taşıma uygulaması eskisi kadar önemli değildir. Ancak aracın geçerli zorunlu trafik sigortasının bulunması gerekir.
Araç Muayenesinin Geçerli Olması
Araçların ilgili mevzuatta belirlenen periyotlarda muayeneden geçirilmesi gerekir.
Muayene sonucunda aracın güvenli şekilde kullanılmasını etkileyen kusurlar tespit edilebilir. Muayene süresinin geçmesi halinde araç sahibi açısından idari ve hukuki sonuçlar ortaya çıkabilir.
Bu nedenle araç sahibinin yalnızca aracın ruhsatını değil, muayene geçerlilik durumunu da takip etmesi gerekir.
Muayene bilgileri elektronik sistemlerden kontrol edilebildiğinden, fiziksel muayene belgesinin araçta ayrıca taşınması her durumda gerekli değildir.
İki Adet Üçgen Reflektör
Otomobillerde bulunması gereken önemli güvenlik ekipmanlarından biri iki adet reflektördür.
Bunlar genellikle üçgen şeklindeki ikaz reflektörleridir.
Araç gece veya görüşün düşük olduğu bir ortamda arızalandığında ya da kaza nedeniyle yol üzerinde durmak zorunda kaldığında, diğer sürücüleri uyarmak amacıyla kullanılabilir.
Reflektörlerin yalnızca bagajda bulunması değil, kullanılabilir durumda olması da önemlidir.
İlk Yardım Çantası
Otomobillerde ilk yardım ekipmanının bulundurulması gereken araç grupları arasında otomobiller de yer alır.
İlk yardım çantasının amacı, kaza veya acil durumlarda profesyonel yardım gelene kadar temel müdahale için gerekli ekipmanı hazır bulundurmaktır.
İlk yardım çantasındaki malzemelerin:
-
Eksiksiz olması
-
Kullanılabilir durumda bulunması
-
Ambalajlarının sağlam olması
-
Son kullanma tarihi bulunan ürünlerin tarihinin geçmemiş olması
önemlidir.
İlk yardım çantası yalnızca muayeneden geçmek için bagajda tutulması gereken bir ekipman olarak görülmemelidir. Gerçek bir kaza durumunda doğrudan ihtiyaç duyulabilecek güvenlik ekipmanlarından biridir.
Yangın Söndürme Cihazı
Otomobil, minibüs ve kamyonet gibi araçlarda uygun özelliklere sahip yangın söndürme cihazı bulundurulması gerekir.
Otomobiller için yönetmelikte belirtilen kapasite en az 1 kg kuru toz olan bir yangın söndürme cihazıdır.
Yangın söndürücünün:
-
Kullanıma hazır olması
-
Basıncının uygun olması
-
Hasarsız olması
-
Uygun standartlara sahip olması
-
Kolay erişilebilir bir yerde bulunması
önemlidir.
Yangın söndürücüyü bagajın en altında, ulaşılması zor bir noktaya koymak yerine gerektiğinde hızlı şekilde alınabilecek uygun bir konumda bulundurmak daha güvenlidir.
Kriko ve Bijon Anahtarı
Araçlarda lastik değişimi için kullanılan temel ekipmanlar arasında kriko ve bijon anahtarı bulunur.
Kriko, aracın uygun noktasından kaldırılmasını; bijon anahtarı ise tekerlek bağlantılarının sökülüp takılmasını sağlar.
Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır: Günümüzde bazı otomobiller fabrika çıkışında klasik stepne yerine lastik tamir kiti, kompresör veya başka bir alternatif sistemle donatılmaktadır.
Bu nedenle her otomobil için “mutlaka klasik stepne bulunmalıdır” şeklinde genelleme yapmak doğru değildir.
Aracın fabrika donanımı ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Pense ve Tornavida
Araçlarda bulunması gereken yedek malzeme ve takımlar arasında pense ve tornavida da yer almaktadır.
Bunlar özellikle küçük mekanik veya elektriksel müdahalelerde kullanılabilecek temel el aletleridir.
Ancak bu ekipmanların araçta bulunması, sürücünün her türlü arızayı kendisinin onarması gerektiği anlamına gelmez.
Özellikle elektrik sistemi, yakıt sistemi, fren sistemi veya LPG sistemi gibi güvenlik açısından kritik bölümlerde bilinçsiz müdahaleler daha büyük arızalara yol açabilir.
Yedek Ampul
Araçların dış aydınlatma donanımı için uygun yedek ampullerin bulundurulması da yönetmelikte yer alan ekipmanlar arasındadır.
Burada aracın aydınlatma teknolojisi önemlidir.
Halojen ampul kullanılan eski bir araç ile LED veya farklı bir fabrika çıkışlı aydınlatma sistemine sahip modern bir araç aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Modern araçlarda bazı far ve stop sistemleri ampul yerine LED modüllerden oluşabilir. Bu durumda klasik anlamda yedek ampul bulundurmak her zaman pratik veya mümkün olmayabilir.
Bu nedenle aracın fabrika çıkışındaki aydınlatma sisteminin yapısı dikkate alınmalıdır.
El Feneri veya Seyyar Lamba
Araçlarda yedek malzeme ve takımlar kapsamında seyyar lamba veya el feneri de yer almaktadır.
Bu ekipman özellikle gece meydana gelen arıza veya lastik problemi sırasında önemlidir.
Telefonun feneri pratik bir alternatif gibi görünse de, aracın zorunlu ekipmanları açısından yönetmelikte belirtilen ekipmanın yerine geçtiği varsayılmamalıdır.
Çekme Halatı
Araçta bulunması gereken ekipmanlar arasında çekme halatı da yer alır.
Çekme halatı, arızalanan bir aracın uygun koşullarda başka bir araç tarafından çekilmesine yardımcı olabilir.
Ancak her arızalı araç her durumda halatla çekilmemelidir.
Özellikle:
-
Fren sistemi çalışmıyorsa
-
Direksiyon kontrolü yoksa
-
Araçta ciddi mekanik hasar varsa
-
Şanzıman üretici tarafından çekilmeye uygun değilse
-
Trafik veya yol koşulları güvenli değilse
çekme işlemi tehlikeli olabilir.
Otomatik şanzımanlı, dört çeker veya elektrikli araçlarda çekme prosedürü ayrıca üretici talimatlarına göre değerlendirilmelidir.
Patinaj Zinciri
Kar ve buz şartları için patinaj zinciri de yönetmelikte yer alan ekipmanlardan biridir.
Buradaki uygulamanın aracın kullanım koşulları ve ilgili mevzuatla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Zincirin araçta bulunması kadar doğru şekilde takılabilmesi de önemlidir. Yanlış takılan zincir lastiğe, janta veya süspansiyon parçalarına zarar verebilir.
Ayrıca zincir kullanımı sırasında yolun ve hava şartlarının gerektirdiği diğer trafik kurallarına da uyulmalıdır.
Stepne Her Otomobilde Zorunlu mu?
Stepne konusu sıkça karıştırılan konulardan biridir.
Eski otomobillerin büyük bölümünde bagajda tam boy veya ince tip stepne bulunurken, modern araçların önemli bir kısmında üreticiler ağırlık ve yakıt tüketimini azaltmak amacıyla stepne yerine:
-
Lastik tamir kiti
-
Kompresör
-
Lastik sızdırmazlık sıvısı
-
Run-flat lastik
-
Başka bir üretici çözümü
kullanabilmektedir.
Bu nedenle “her otomobilde mutlaka klasik stepne bulunmak zorundadır” şeklinde genel bir ifade kullanmak doğru değildir.
Aracın kategorisi, fabrika donanımı ve yürürlükteki ekipman şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte uzun yola çıkan bir sürücü açısından tamir kiti veya stepnenin gerçekten kullanılabilir durumda olması büyük önem taşır.
Araçta Bulundurulması Gerekenler ile Faydalı Ekipmanlar Aynı Değildir
Araç sahipleri bazen kanunen zorunlu olan ekipmanlarla tavsiye edilen ekipmanları birbirine karıştırır.
Örneğin:
-
Telefon şarj cihazı
-
Powerbank
-
Su
-
Battaniye
-
İş eldiveni
-
Cam kırıcı
-
Yedek sigorta
-
Lastik basınç ölçer
-
Lastik kompresörü
-
Takviye kablosu
gibi malzemeler günlük kullanım açısından oldukça faydalı olabilir.
Ancak bunların tamamını her otomobil için yasal olarak zorunlu ekipman olarak değerlendirmek doğru değildir.
Burada “zorunlu” ile “tavsiye edilen” kavramlarını birbirinden ayırmak gerekir.
Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Durum
Elektrikli ve hibrit araçların yaygınlaşmasıyla birlikte araç ekipmanları konusunda yeni bir konu ortaya çıkmıştır.
Bu araçlarda klasik içten yanmalı motorlu araçlarda kullanılan bazı ekipmanlar farklı olabilir.
Örneğin elektrikli araçlarda klasik motor bölmesi ekipmanları bulunmayabilir ve yüksek voltaj sistemi nedeniyle sürücünün elektrik sistemine müdahale etmesi özellikle tehlikeli olabilir.
Bu nedenle elektrikli veya hibrit araçlarda üreticinin acil durum talimatlarına uyulmalıdır.
Yüksek voltaj kablolarına, batarya sistemine veya turuncu renkli yüksek voltaj bağlantılarına bilinçsiz şekilde müdahale edilmemelidir.
LPG'li Araçlarda Ek Olarak Nelere Dikkat Edilmeli?
LPG'li araçlarda standart ekipmanların yanı sıra LPG sisteminin kendi güvenlik durumu da önemlidir.
Özellikle:
-
LPG tankı
-
Multivalf
-
Regülatör
-
Gaz boruları
-
Enjektör bağlantıları
-
LPG ECU tesisatı
-
Dolum ağzı
-
Bağlantı noktaları
düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Araç içinde veya dışarıda LPG kokusu hissedilmesi normal kabul edilmemelidir. Böyle bir durumda ateş kaynaklarından uzak durulmalı ve LPG sistemi uzman bir servis tarafından kontrol edilmelidir.
Araçta Hangi Belgelerin Güncel Olması Önemlidir?
Bir otomobilin trafiğe çıkmasından önce sürücünün ve aracın resmi durumunun geçerli olması gerekir.
Özellikle:
Sürücü belgesi: Sürücü, kullandığı araç sınıfına uygun geçerli bir sürücü belgesine sahip olmalıdır.
Araç tescili: Aracın tescil bilgilerinin güncel ve geçerli olması gerekir.
Zorunlu trafik sigortası: Araç için geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmalıdır.
Periyodik araç muayenesi: Araç, tabi olduğu muayene periyotlarına uygun şekilde muayeneden geçirilmiş olmalıdır.
Bu bilgilerin bir bölümünün elektronik sistemlerden kontrol edilebilmesi, araç ve sürücüyle ilgili yükümlülüklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Muayeneden Önce Zorunlu Ekipmanlar Kontrol Edilmeli mi?
Evet.
Araç muayenesine gitmeden önce sadece frenleri, lastikleri ve farları kontrol etmek yeterli değildir. Araçta bulunması gereken ekipmanların da gözden geçirilmesi faydalıdır.
Özellikle:
-
İki reflektör
-
İlk yardım çantası
-
Yangın söndürme cihazı
-
Kriko
-
Bijon anahtarı
-
Gerekli el aletleri
-
El feneri veya seyyar lamba
-
Çekme halatı
-
Gerekli durumlarda patinaj zinciri
-
Aracın donanımına uygun lastik değiştirme veya tamir ekipmanı
kontrol edilmelidir.
Yangın söndürücünün basıncı ve kullanılabilirliği, ilk yardım çantasındaki malzemelerin durumu ve reflektörlerin kırık olup olmadığı özellikle kontrol edilmelidir.
Araçta Bulunması Gerekenler Neden Önemlidir?
Zorunlu ekipmanların amacı yalnızca trafik kontrolünde ceza almamak veya araç muayenesinden geçmek değildir.
Örneğin gece yolculuğu sırasında lastiğiniz patladığında reflektörler, aracın diğer sürücüler tarafından fark edilmesini sağlayabilir. Yangın söndürücü küçük bir yangının büyümesini önlemeye yardımcı olabilir. İlk yardım çantası bir kazada profesyonel yardım gelene kadar temel müdahale için kullanılabilir.
Bu nedenle araç ekipmanlarının tamamı kullanılabilir durumda ve kolay ulaşılabilir bir yerde tutulmalıdır.
Ayrıca mevzuat zaman içinde değişebildiği için özellikle araç muayenesi veya uzun yolculuk öncesinde güncel zorunlulukların kontrol edilmesi önemlidir. Araç sınıfına göre farklı ekipman şartları bulunabileceğinden, otomobiller için geçerli bir listeyi kamyon, otobüs veya ticari araçlara doğrudan uygulamak doğru değildir.
