• 08-10-2024
  • 19 dak
  • 1244
  • 0

Radyatör Genleşme Tankı Nedir? Soğutma Suyu Haznesi Neden Taşar?

Motorun çalışma sıcaklığını kontrol altında tutan soğutma sistemi, yalnızca radyatörden ve sudan oluşan basit bir sistem değildir. Radyatör, termostat, devirdaim pompası, hortumlar, fan, sıcaklık sensörleri ve genleşme tankı birlikte çalışarak motorun uygun sıcaklık aralığında kalmasını sağlar.

Bu sistemde önemli görevlerden birini de radyatör genleşme tankı, diğer adıyla soğutma suyu genleşme deposu veya soğutma suyu haznesi üstlenir.

Motor ısındıkça soğutma sıvısının hacmi artar. Soğutma sistemi kapalı ve basınçlı olduğu için bu hacim değişiminin kontrol edilmesi gerekir. Genleşme tankı, sıcaklık nedeniyle genişleyen soğutma sıvısının sisteme zarar vermeden hareket edebileceği alanı sağlar.

Ancak genleşme tankındaki soğutma suyunun taşması normal bir çalışma durumu değildir. Özellikle motor çalışırken veya motor kapatıldıktan sonra hazneden su çıkması, soğutma sisteminde araştırılması gereken bir problemin işareti olabilir.

Radyatör Genleşme Tankı Ne İşe Yarar?

Genleşme tankının temel görevi, motor ısındığında hacmi artan soğutma sıvısını karşılamak ve soğutma sistemindeki basıncın kontrol edilmesine yardımcı olmaktır.

Soğutma sıvısı soğukken belirli bir hacme sahiptir. Motor çalıştığında sıcaklık yükselir ve sıvının hacmi de artar.

Bu durumda genleşen sıvının gidebileceği bir alan gerekir.

Genleşme tankı bu görevi üstlenir.

Motor soğuduğunda ise soğutma sıvısının hacmi azalır ve sistemin tasarımına bağlı olarak sıvı tekrar soğutma devresine geri dönebilir.

Bu nedenle genleşme tankı sadece "fazla suyun bulunduğu plastik depo" değildir. Soğutma sisteminin basınç ve sıvı hacmi yönetiminin önemli bir parçasıdır.

Genleşme tankının başlıca görevleri şunlardır:

  • Isınan soğutma sıvısının genleşmesini karşılamak

  • Soğutma sistemindeki hacim değişimini yönetmek

  • Sistemdeki hava ve buharın ayrılmasına yardımcı olmak

  • Soğutma sıvısı seviyesinin kontrol edilebilmesini sağlamak

  • Bazı sistemlerde soğutma sıvısının radyatöre geri dönmesine yardımcı olmak

  • Soğutma sistemindeki basınç yönetiminin bir parçası olmak

Genleşme Tankı ile Radyatör Aynı Şey Midir?

Hayır.

Radyatör, motordan gelen sıcak soğutma sıvısının hava akımı ve fan yardımıyla soğutulduğu ana ısı değiştiricisidir.

Genleşme tankı ise soğutma sıvısının sıcaklıkla meydana gelen hacim değişimini karşılayan depodur.

Ancak araçların soğutma sistemi tasarımları birbirinden farklıdır.

Bazı araçlarda genleşme tankı sistemin basınçlı ana parçasıdır. Bazı eski veya farklı tasarımlarda ise radyatör kapağı basınç yönetiminin merkezinde bulunur ve genleşme tankı daha farklı bir görev üstlenir.

Bu nedenle "genleşme tankı" ile "radyatör yedek deposu" ifadeleri her araçta birebir aynı sistemi anlatmayabilir.

Soğutma Suyu Neden Genleşme Tankında Yükselir?

Motor çalışma sıcaklığına ulaştığında soğutma sıvısının seviyesi genleşme tankında bir miktar yükselebilir.

Bu tek başına arıza değildir.

Örneğin motor tamamen soğukken seviye MIN çizgisine yakın olabilir. Motor ısındığında sıvının genleşmesi nedeniyle seviye MIN ile MAX arasında veya sistemin tasarımına göre daha yukarıda görülebilir.

Burada önemli olan, sıvının kontrollü şekilde yükselmesi ile dışarı taşması arasındaki farktır.

Normal durumda soğutma sıvısı genleşme tankından dışarı çıkmamalıdır.

Tanktan sürekli kabarcık çıkması, sıvının köpürmesi, taşarak dışarı atılması veya sıcak sıvının kapak çevresinden kaçması normal kabul edilmez.

Soğutma Suyu Haznesi Neden Taşar?

Genleşme tankının taşmasının birçok farklı nedeni olabilir.

Her taşma olayı doğrudan silindir kapak contası arızası anlamına gelmez. Ancak özellikle motor sıcaklığı yükseliyor, sistem aşırı basınçlanıyor veya genleşme tankında sürekli kabarcık oluşuyorsa problem ciddiye alınmalıdır.

En önemli ihtimaller şunlardır:

  • Soğutma sisteminin aşırı ısınması

  • Genleşme tankının gereğinden fazla doldurulması

  • Radyatör veya genleşme tankı kapağının arızalı olması

  • Termostatın açmaması

  • Radyatör fanının çalışmaması

  • Devirdaim pompasının yeterince dolaşım yapmaması

  • Soğutma sisteminde hava bulunması

  • Radyatörün tıkalı olması

  • Hortum veya kanallarda dolaşım problemi

  • Silindir kapak contası arızası

  • Silindir kapağında çatlak

  • Motor bloğunda çatlak

  • Yanlış veya uyumsuz soğutma sıvısı kullanılması

  • Soğutma sisteminde yanlış basınç oluşması

Genleşme Tankının Fazla Doldurulması

En basit ihtimallerden biri soğutma sıvısının MAX seviyesinin üzerine doldurulmasıdır.

Soğutma sıvısı ısındığında genleşir.

Tank motor tamamen soğukken zaten MAX seviyesinin üzerine doldurulmuşsa, motor çalışma sıcaklığına ulaştığında sıvının genişleyeceği yeterli alan kalmayabilir.

Bunun sonucunda sıvı taşma hattından dışarı atılabilir.

Bu nedenle soğutma sıvısı seviyesi motor soğukken ve araç düz zemindeyken, üreticinin belirlediği seviyeye göre kontrol edilmelidir.

MAX çizgisinin üzerine kadar doldurmak, daha fazla soğutma kapasitesi sağlamaz.

Genleşme Tankı Kapağı Neden Önemlidir?

Genleşme tankı kapağı küçük ve önemsiz bir parça gibi görünse de soğutma sisteminin basınç yönetiminde kritik bir görev üstlenebilir.

Sistemin tasarımına göre kapak, belirli bir basınç seviyesine kadar sistemi kapalı tutar. Basınç üreticinin belirlediği seviyeyi aştığında kapak içerisindeki valf mekanizması basıncı kontrol eder.

Kapak arızalıysa iki farklı problem ortaya çıkabilir.

Kapak gerektiğinden erken basınç boşaltıyorsa soğutma sıvısı dışarı çıkabilir.

Tersine, kapak gerektiğinde basıncı tahliye edemiyorsa sistem normalden fazla basınçlanabilir.

Bu nedenle çatlak, deformasyon, hasarlı conta veya yanlış basınç değerine sahip bir kapak da taşmanın nedeni olabilir.

Özellikle taşma problemi başladıktan sonra doğrudan silindir kapak contası değiştirmeden önce kapak ve sistem basıncı kontrol edilmelidir.

Termostat Açmazsa Soğutma Suyu Taşar mı?

Evet, termostatın kapalı kalması ciddi soğutma problemlerine yol açabilir.

Termostat, motor soğukken soğutma sıvısının dolaşımını kontrol eder. Motor çalışma sıcaklığına ulaştığında ise büyük soğutma devresinin açılmasını sağlar.

Termostat kapalı konumda takılı kalırsa sıcak soğutma sıvısı radyatöre yeterince ulaşamaz.

Motor sıcaklığı hızla yükselebilir.

Aşırı sıcaklık nedeniyle soğutma sıvısı genleşir ve sistem basıncı yükselir. Basınç kontrol edilemez hale geldiğinde sıvı genleşme tankından dışarı atılabilir.

Bu durumda genellikle şu belirtiler de görülebilir:

  • Motor sıcaklığının yükselmesi

  • Hararet göstergesinin normalden fazla yükselmesi

  • Radyatör hortumlarında aşırı basınç

  • Kalorifer performansında değişiklik

  • Soğutma fanının sık veya sürekli çalışması

  • Genleşme tankından sıvı taşması

Radyatör Fanı Çalışmazsa Genleşme Tankı Taşabilir mi?

Evet.

Özellikle araç düşük hızda veya rölantide çalışırken radyatörden yeterli hava geçişi olmazsa elektrikli soğutma fanının devreye girmesi gerekir.

Fan çalışmıyorsa motor sıcaklığı yükselmeye başlayabilir.

Fan arızasının birçok nedeni olabilir:

  • Fan motorunun arızalanması

  • Sigorta

  • Röle

  • Fan kontrol modülü

  • Kablo veya soket problemi

  • Sıcaklık sensörü

  • Motor kontrol ünitesi tarafından fanın çalıştırılmasını engelleyen başka bir arıza

Fan arızası özellikle şehir içi trafikte, dur-kalk kullanımda ve araç rölantide uzun süre çalışırken daha belirgin hale gelebilir.

Araç hareket halindeyken sorun daha az fark edilebilir çünkü radyatörden doğal hava akışı sağlanır.

Devirdaim Pompası Arızası Genleşme Tankını Taşır mı?

Evet.

Devirdaim pompası, soğutma sıvısının motor ile radyatör arasında dolaşmasını sağlar.

Pompa arızalıysa veya pompanın kanatları hasarlıysa soğutma sıvısının dolaşımı yeterli olmayabilir.

Bu durumda motor içerisinde lokal sıcaklıklar oluşabilir ve motorun genel sıcaklığı yükselebilir.

Bazı motorlarda su pompası mekanik kayışla, bazılarında elektrikli sistemle çalışabilir.

Mekanik pompalarda:

  • Rulman arızası

  • Kanat hasarı

  • Mil problemi

  • Kayış problemi

gibi sorunlar görülebilir.

Bazı plastik pompa pervaneleri zaman içerisinde kırılabilir veya mil üzerinde kayabilir. Bu durumda pompa dışarıdan dönüyor gibi görünse bile yeterli soğutma sıvısı sirkülasyonu sağlayamayabilir.

Soğutma Sisteminde Hava Varsa Tank Taşar mı?

Evet.

Soğutma sisteminde hava bulunması dolaşım problemlerine ve anormal basınç değişimlerine neden olabilir.

Özellikle şu işlemlerden sonra sistemde hava kalabilir:

  • Antifriz değişimi

  • Radyatör değişimi

  • Hortum değişimi

  • Termostat değişimi

  • Devirdaim pompası değişimi

  • Soğutma sistemi üzerinde yapılan büyük onarımlar

Hava sistemden doğru şekilde çıkarılmadığında kaloriferin düzensiz ısıtması, sıcaklık dalgalanmaları ve genleşme tankında anormal hareketler görülebilir.

Bu nedenle soğutma sıvısı değişiminden sonra sistemin üretici prosedürüne göre havasının alınması önemlidir.

Genleşme Tankında Sürekli Kabarcık Olması Ne Anlama Gelir?

Motor soğutma sisteminde sıvı hareketi nedeniyle bazı durumlarda küçük hareketler görülebilir.

Ancak motor çalışırken genleşme tankında sürekli ve yoğun şekilde kabarcık oluşması, özellikle motor çalışma sıcaklığına ulaştıktan sonra devam ediyorsa araştırılması gereken bir durumdur.

Bunun nedenlerinden biri soğutma sisteminde hava olmasıdır.

Fakat yanma odasından soğutma sistemine gaz kaçması da benzer bir belirti oluşturabilir.

Bu nedenle yalnızca genleşme tankına bakarak "silindir kapak contası kesin bozuk" demek doğru değildir.

Silindir Kapak Contası Bozulursa Genleşme Tankı Taşar mı?

Evet, taşabilir.

Silindir kapak contası arızalandığında yanma odasındaki yüksek basınçlı gazlar soğutma sistemine kaçabilir.

Normal soğutma sistemi basıncı ile yanma odası basıncı arasında çok büyük fark vardır.

Yanma gazları soğutma sistemine sürekli girerse sistemde normalin üzerinde basınç oluşabilir.

Bu durumda:

  • Genleşme tankında sürekli kabarcık

  • Soğutma sıvısının taşması

  • Hortumların aşırı sertleşmesi

  • Soğutma sıvısının eksilmesi

  • Hararet

  • Beyaz egzoz dumanı

  • Motorun düzensiz çalışması

  • İlk çalıştırmada zorlanma

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Ancak bu belirtilerin tamamının aynı anda bulunması gerekmez.

Genleşme Tankının Taşması Silindir Kapak Contasının Kesin Bozuk Olduğunu Gösterir mi?

Hayır.

Bu önemli bir ayrımdır.

Genleşme tankının taşması, silindir kapak contası arızasının belirtilerinden biri olabilir ancak tek başına kesin teşhis değildir.

Örneğin:

  • Arızalı radyatör kapağı

  • Çalışmayan fan

  • Kapalı kalan termostat

  • Arızalı devirdaim pompası

  • Tıkalı radyatör

  • Sistemde hava

  • Fazla soğutma sıvısı

da taşmaya neden olabilir.

Bu nedenle doğru teşhis için soğutma sisteminin tamamı değerlendirilmelidir.

Silindir Kapak Contası Arızasında Hangi Belirtiler Birlikte Görülür?

Contanın hangi noktadan ve nasıl arızalandığına bağlı olarak belirtiler değişebilir.

Soğutma sistemine yanma gazı kaçıyorsa genleşme tankında kabarcık ve basınç artışı görülebilir.

Soğutma sıvısı silindire giriyorsa:

  • İlk çalıştırmada düzensiz çalışma

  • Beyaz egzoz dumanı

  • Soğutma sıvısı eksilmesi

  • Buji üzerinde anormal görünüm

  • Misfire

gibi belirtiler oluşabilir.

Yağ ve soğutma kanalları arasında kaçak varsa motor yağında soğutma sıvısı veya genleşme tankında yağlı bir tabaka görülebilir.

Fakat her conta arızasında motor yağının süt kıvamına gelmesi veya beyaz duman oluşması şart değildir.

Radyatör Tıkalıysa Soğutma Suyu Taşar mı?

Evet.

Radyatörün iç kanalları zamanla pas, tortu, yanlış soğutma sıvısı veya uyumsuz kimyasal kalıntılar nedeniyle kısmen veya tamamen tıkanabilir.

Radyatör dış yüzeyindeki hava kanalları da kir, yaprak, böcek ve çamur nedeniyle kapanabilir.

Bu durumda ısı transferi azalır.

Motor sıcaklığı yükselir ve soğutma sistemi normalden fazla zorlanabilir.

Özellikle radyatörün bazı bölgeleri sıcak, bazı bölgeleri belirgin şekilde soğuk kalıyorsa dolaşım veya radyatör içerisinde tıkanıklık ihtimali değerlendirilmelidir.

Genleşme Tankı Çatlaksa Ne Olur?

Genleşme tankının kendisi de arızalanabilir.

Plastik malzeme sürekli sıcaklık değişimlerine ve basınca maruz kaldığı için zamanla çatlayabilir.

Çatlak küçükse yalnızca motor sıcakken veya sistem basınçlandığında sıvı kaçırabilir.

Bu nedenle araç park halindeyken belirgin bir su damlası görülmemesi, tankın sağlam olduğu anlamına gelmez.

Tank çevresinde:

  • Kurumuş antifriz izleri

  • Renkli kristalimsi kalıntılar

  • Islaklık

  • Çatlak

  • Kapak çevresinde sıvı izi

aranabilir.

Soğutma Suyu Taşarken Motoru Kullanmak Tehlikeli mi?

Evet.

Genleşme tankından soğutma sıvısı dışarı atılıyorsa bunun nedenini bulmadan aracı uzun süre kullanmak risklidir.

Soğutma sıvısı seviyesi azaldıkça motorun ısı kontrolü bozulur.

Aşırı ısınma meydana gelirse:

  • Silindir kapak contası zarar görebilir

  • Silindir kapağı eğilebilir veya çatlayabilir

  • Motor yağı aşırı ısınabilir

  • Rulmanlar zarar görebilir

  • Turboşarj zarar görebilir

  • Motor ciddi mekanik hasar görebilir

Bu nedenle "biraz su ekleyip kullanmaya devam etmek" kalıcı bir çözüm değildir.

Motor Sıcakken Genleşme Tankı Kapağı Açılır mı?

Kesinlikle dikkatli olunmalıdır.

Motor çalışma sıcaklığındayken soğutma sistemi basınçlı olabilir.

Kapağın açılmasıyla sıcak soğutma sıvısı ve buhar basınç altında dışarı fışkırabilir ve ciddi yanıklara neden olabilir.

Bu nedenle sıcak motorda genleşme tankı kapağını açmak doğru bir teşhis yöntemi değildir.

Soğutma sistemi kontrolü gerekiyorsa motorun güvenli şekilde soğuması beklenmelidir.

Genleşme Tankındaki Su Eksiliyorsa Ne Yapılmalı?

Soğutma sıvısının seviyesi zaman içerisinde sürekli düşüyorsa sistemde bir kaçak veya sıvı kaybı araştırılmalıdır.

Dış kaçak noktaları arasında:

  • Radyatör

  • Genleşme tankı

  • Radyatör kapağı

  • Hortumlar

  • Hortum bağlantıları

  • Termostat gövdesi

  • Devirdaim pompası

  • Kalorifer sistemi

  • Su flanşları

  • Conta bölgeleri

bulunabilir.

Dışarıdan görünen bir kaçak yoksa soğutma sıvısının motor içerisinde yanması veya yağ ile karışması gibi ihtimaller de değerlendirilmelidir.

Soğutma Suyu Taşmasının Teşhisi Nasıl Yapılır?

Doğru teşhis belirtilerin birlikte değerlendirilmesiyle yapılır.

İlk olarak motor tamamen soğukken soğutma sıvısı seviyesi kontrol edilir.

Ardından sistemde gözle görülür kaçak olup olmadığı incelenir.

Gerekirse soğutma sistemine basınç testi uygulanabilir.

Basınç testi sırasında sistemin basıncı belirli bir süre gözlemlenir. Basınç düşüyorsa kaçak araştırılır.

Genleşme tankı kapağı da uygun ekipmanla test edilebilir.

Silindir kapak contası şüphesi varsa:

  • Yanma gazı testi

  • Soğutma sistemi basınç testi

  • Kompresyon testi

  • Leak-down testi

  • Buji kontrolü

  • Motor yağı kontrolü

  • Egzoz gazı ve çalışma belirtilerinin değerlendirilmesi

gibi yöntemler kullanılabilir.

Özellikle yanma gazı testi, soğutma sistemine silindirlerden gaz kaçıp kaçmadığını araştırmak açısından yararlı olabilir.

Genleşme Tankındaki Yağ Ne Anlama Gelir?

Genleşme tankında yağlı, kahverengi veya siyaha yakın bir tabaka görülmesi yağın soğutma sistemine karıştığını düşündürebilir.

Ancak kirli veya paslı soğutma sıvısı da benzer bir görüntü oluşturabilir.

Bazı motorlarda yağ soğutucusu veya yağ-su ısı eşanjörü bulunur. Bu parçanın iç kaçak yapması da motor yağı ile soğutma sıvısının birbirine karışmasına neden olabilir.

Dolayısıyla genleşme tankında yağ görülmesi durumunda doğrudan silindir kapak contası değiştirmek yerine yağ soğutucusu gibi diğer ihtimaller de kontrol edilmelidir.

Antifriz Yerine Sadece Su Kullanmak Doğru mu?

Soğutma sisteminde yalnızca su kullanmak genel olarak doğru değildir.

Motor soğutma sıvısı yalnızca ısı transferi için kullanılmaz. Uygun antifriz karışımı aynı zamanda:

  • Donmaya karşı koruma

  • Kaynama noktasının yükseltilmesi

  • Korozyon koruması

  • Soğutma sistemi parçalarının korunması

gibi görevler üstlenir.

Yanlış antifriz türlerinin birbirine karıştırılması veya uygun olmayan su kullanılması da zaman içerisinde korozyon ve tortu problemlerine yol açabilir.

Bu nedenle araç üreticisinin belirlediği soğutma sıvısı spesifikasyonuna uyulmalıdır.

Genleşme Tankındaki Seviye Ne Zaman Kontrol Edilmeli?

En güvenli ve doğru kontrol, motor tamamen soğukken yapılmalıdır.

Araç düz zeminde olmalıdır.

Genleşme tankındaki MIN ve MAX işaretleri kontrol edilir.

Seviye sürekli düşüyor veya MAX seviyesinin üzerine çıkıp dışarı taşıyorsa bunun nedeni araştırılmalıdır.

Motor sıcak olduğu için seviyenin normalden yüksek görünmesi mümkündür. Bu nedenle sıcak motor üzerinde yapılan seviye değerlendirmeleri yanıltıcı olabilir.

Genleşme Tankı Taşıyorsa Hangi Parçalar Kontrol Edilmeli?

Sorunun kaynağını bulmak için sistem bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Özellikle şu noktalar kontrol edilmelidir:

Soğutma sıvısı seviyesi:
Fazla doldurma veya sıvı eksilmesi var mı?

Genleşme tankı:
Çatlak, deformasyon veya kaçak var mı?

Kapak:
Doğru basınçta çalışıyor mu?

Radyatör:
İç veya dış tıkanıklık var mı?

Termostat:
Doğru sıcaklıkta açıyor mu?

Soğutma fanı:
Gerektiğinde devreye giriyor mu?

Devirdaim pompası:
Yeterli dolaşım sağlıyor mu?

Hortumlar:
Kaçak, ezilme veya anormal basınç var mı?

Soğutma sistemi:
İçerisinde hava kalmış mı?

Motor:
Yanma gazlarının soğutma sistemine kaçtığına dair kanıt var mı?

Genleşme Tankının Taşması ile Normal Genleşme Arasındaki Fark

Burada en önemli nokta budur.

Motor ısındığında soğutma sıvısının seviyesinin yükselmesi normal olabilir.

Ancak sıvının:

  • Hazneden dışarı çıkması

  • Sürekli kabarcık oluşturması

  • Köpürmesi

  • Hortumlarda aşırı basınç oluşturması

  • Sürekli eksilmesi

  • Motorun hararet yapması

normal çalışma olarak değerlendirilmemelidir.

Özellikle taşma her kullanımda tekrarlanıyorsa sistem mutlaka kontrol edilmelidir.

Sonuç: Genleşme Tankı Neden Taşar?

Radyatör genleşme tankının taşmasının tek bir nedeni yoktur.

Basit bir fazla doldurma problemi olabileceği gibi termostat, fan, devirdaim pompası, radyatör, kapak veya soğutma sistemindeki hava nedeniyle de taşma meydana gelebilir.

Daha ciddi durumlarda ise silindir kapak contası, silindir kapağı veya motor bloğundaki bir problem yanma gazlarının soğutma sistemine girmesine ve aşırı basınç oluşmasına neden olabilir.

Bu nedenle genleşme tankının taşması görüldüğünde doğrudan "conta yanmış" sonucuna ulaşmak doğru değildir.

En doğru yaklaşım, önce soğutma sıvısı seviyesini ve dış kaçakları kontrol etmek, ardından kapak, fan, termostat, radyatör ve devirdaim sistemini değerlendirmek ve gerekli durumlarda soğutma sistemi basınç testi ile yanma gazı testi uygulamaktır.

Kısacası: Motor ısındığında genleşme tankındaki seviyenin yükselmesi normal olabilir; ancak soğutma suyunun tanktan dışarı taşması normal değildir. Taşmanın gerçek nedeni bulunmadan yalnızca su veya antifriz ekleyerek aracı kullanmaya devam etmek, özellikle motor hararet yapıyorsa ciddi motor hasarına yol açabilir.

Yorum Yap

Üye olmadan yorum yapabilir, bu konu hakkındaki düşüncelerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.

Yazılan yorumlar hiçbir şekilde ototasarruf.com’un görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.