Araba Neden Çalýþmaz?

Aracýn neden çalýþmadýðýný bulmak için öncelikle marþ motorunun motoru çevirip çevirmediðini belirlemek gerekir.

Çünkü “araba çalýþmýyor” þikayeti iki farklý durumu ifade edebilir:

• Marþ motoru hiç dönmüyor veya motoru çevirmiyor.

• Marþ motoru motoru normal þekilde çeviriyor ancak motor çalýþmýyor.

Bu iki durumun nedenleri birbirinden oldukça farklýdýr. Doðru teþhis için öncelikle bu ayrým yapýlmalýdýr.

Marþ Basmýyor, Motor Dönmüyorsa

Kontak anahtarýný çevirdiðinizde veya Start düðmesine bastýðýnýzda motor hiç dönmüyorsa sorun genellikle akü, baðlantýlar, marþ devresi, güvenlik sistemi veya marþ motoruyla ilgilidir.

Otomatik þanzýmanlý araçlarda genellikle vitesin P veya N konumunda olmasý gerekir. Manuel araçlarda debriyaj pedalýna, bazý otomatik araçlarda ise fren pedalýna basýlmasý gerekir.

Zayýf veya Bitmiþ Akü

Akü, marþ motorunun ihtiyaç duyduðu yüksek akýmý saðlar. Akü zayýfsa motor hiç dönmeyebilir veya çok yavaþ dönebilir.

Belirtiler arasýnda:

• Tek bir “týk” sesi

• Art arda gelen hýzlý týklama sesleri

• Farlarýn zayýflamasý

• Gösterge panelinin kapanmasý veya sýfýrlanmasý

• Marþýn çok yavaþ dönmesi

• Start düðmesine basýldýðýnda tepki alýnmamasý

bulunabilir.

Akü voltajý ölçülebilir ancak yalnýzca voltaj ölçümü akünün kesin olarak saðlam olduðunu göstermez. Akünün yük altýnda veya uygun akü test cihazýyla test edilmesi daha güvenilir sonuç verir.

Gevþek veya Oksitlenmiþ Akü Kutup Baþlarý

Akü saðlam olsa bile kutup baþlarýnda veya kablolarda temas problemi varsa marþ motoruna yeterli akým ulaþmayabilir.

Þunlar kontrol edilmelidir:

• Pozitif kutup baþý

• Negatif kutup baþý

• Akü kablolarý

• Motor þase kablosu

• Gövde þase baðlantýlarý

• Oksitlenme ve korozyon

• Gevþek baðlantýlar

Özellikle motor þase kablosundaki problem, yalnýzca marþ sorununa deðil, çeþitli elektronik problemlere de yol açabilir.

Marþ Rölesi veya Solenoid Arýzasý

Marþ sistemi içerisinde röle ve solenoid, marþ motorunun devreye girmesini saðlar.

Ancak marþ sýrasýnda “týk” sesi gelmesi veya gelmemesi tek baþýna rölenin saðlamlýðýný kanýtlamaz.

Kontrol sýrasýnda:

• Röle beslemesi

• Kumanda sinyali

• Solenoid giriþ ve çýkýþý

• Þase

• Kablo baðlantýlarý

• Gerilim düþümü

kontrol edilmelidir.

Marþ Motoru Arýzasý

Marþ motoru aþýnmýþ veya elektriksel olarak arýzalanmýþsa motor dönmeyebilir.

Belirtiler:

• Hiç marþ basmamasý

• Bazen çalýþýp bazen çalýþmamasý

• Yavaþ marþ

• Týklama sesi gelip motorun dönmemesi

• Marþ sýrasýnda anormal sesler

olabilir.

Marþ motorunu doðrudan aküye baðlayarak test etmek güvenli bir genel DIY yöntemi deðildir. Yüksek akým, kývýlcým ve yanlýþ baðlantý nedeniyle yaralanma veya elektriksel hasar meydana gelebilir. Marþ motoru uygun test ekipmanýyla kontrol edilmelidir.

Marþ Motoru veya Volan Diþlilerinde Hasar

Marþ motoru dönmesine raðmen motoru çeviremiyorsa marþ motorunun kavrama mekanizmasý veya volan/flexplate üzerindeki diþlilerde problem olabilir.

Marþ sýrasýnda diþli sýyýrma veya sürtünme sesi gelmesi bu ihtimali artýrýr.

Bu durumda mekanik kontrol gerekir.

Arýzalý Kontak Anahtarý veya Start Düðmesi

Geleneksel kontak sistemlerinde kontak anahtarý marþ devresine gerekli sinyali gönderir.

Start düðmeli modern araçlarda ise sistem daha karmaþýktýr. Start düðmesi, gövde kontrol modülü, immobilizer, fren/debriyaj anahtarý, þanzýman konum bilgisi ve ECU birlikte çalýþabilir.

Bu nedenle marþ sinyali ulaþmýyorsa doðrudan kontak anahtarýný deðiþtirmek yerine devrenin tamamý kontrol edilmelidir.

P/N, Debriyaj veya Fren Pedalý Güvenlik Anahtarlarý

Araç, belirli koþullar saðlanmadýðýnda marþ motorunun çalýþmasýna izin vermeyebilir.

Sorun þu parçalardan kaynaklanabilir:

• Park/Neutral konum anahtarý

• Þanzýman konum sensörü

• Debriyaj pedal anahtarý

• Fren pedal anahtarý

• Start yetkilendirme sistemi

Örneðin otomatik þanzýmanlý bir araç P konumunda marþ basmýyor ancak N konumunda çalýþýyorsa þanzýman konum bilgisi ayrýca incelenmelidir.

Akýllý Anahtarýn Pili Bitmiþ Olabilir

Keyless veya akýllý anahtar sistemlerinde kumanda pilinin bitmesi bazý araçlarda anahtarýn normal þekilde algýlanmasýný engelleyebilir.

Birçok modern araçta acil çalýþtýrma yöntemi bulunur. Anahtarýn belirli bir bölgeye yaklaþtýrýlmasý, Start düðmesine yaklaþtýrýlmasý veya özel bir yuvaya yerleþtirilmesi gerekebilir.

Bu prosedür araçtan araca deðiþir.

Akýllý anahtar pilinin bitmesi ile aracýn immobilizer sisteminin arýzalanmasý ayný þey deðildir.

Immobilizer veya Hýrsýzlýk Önleme Sistemi

Araç anahtarý tanýmýyorsa immobilizer motorun çalýþmasýna izin vermeyebilir.

Þu belirtiler görülebilir:

• Güvenlik lambasýnýn yanýp sönmesi

• Immobilizer uyarýsý

• Marþ basýp motorun çalýþmamasý

• Bazý araçlarda marþýn tamamen engellenmesi

Bu durumda anahtarýn tanýnmasý, immobilizer sistemi ve ilgili hata kodlarý kontrol edilmelidir.

Motor Mekanik Olarak Kilitlenmiþ Olabilir

Motor ciddi bir mekanik arýza nedeniyle dönmüyorsa marþ motoru motoru çeviremeyebilir.

Olasý nedenler:

• Yatak sarma

• Ciddi yaðlama problemi

• Aðýr iç motor hasarý

• Aþýrý hararet

• Zamanlama sistemi arýzasý

• Silindir içerisine fazla miktarda sývý girmesi

Motorun kilitlendiðinden þüpheleniliyorsa uygun mekanik teþhis yapýlmalýdýr. Motoru zorlayarak çevirmeye çalýþmak daha fazla hasara yol açabilir.

Marþ Basýyor Ama Motor Çalýþmýyorsa

Marþ motoru motoru normal hýzda çeviriyor ancak motor çalýþmýyorsa teþhis farklý þekilde yapýlmalýdýr.

Motorun çalýþabilmesi için temel olarak:

Yakýt + hava + yeterli sýkýþtýrma + doðru zamanlanmýþ yanma + gerekli elektronik kontrol sinyalleri

gereklidir.

Bunlardan biri eksik olduðunda motor marþ basmasýna raðmen çalýþmayabilir.

Yakýt Sistemiyle Ýlgili Sorunlar

Yakýt sistemi kaynaklý çalýþmama nedenleri arasýnda:

• Yakýtýn bitmesi

• Düþük yakýt basýncý

• Yakýt pompasý arýzasý

• Yakýt pompasý kontrol devresi arýzasý

• Týkalý yakýt filtresi

• Hasarlý yakýt borularý

• Yakýt basýnç regülatörü problemi

• Enjektör arýzasý

• Yakýtýn kirlenmesi

• Immobilizer nedeniyle enjeksiyonun engellenmesi

bulunabilir.

Arýzalý Yakýt Pompasý

Kontak açýldýðýnda bazý araçlarda yakýt pompasýndan kýsa süreli bir çalýþma sesi duyulabilir.

Ancak pompanýn ses çýkarmasý, yakýt basýncýnýn kesinlikle yeterli olduðunu göstermez. Ayný þekilde ses duyulmamasý da pompanýn kesin olarak arýzalý olduðu anlamýna gelmez.

Yakýt pompasý teþhisinde:

• Pompa besleme voltajý

• Þase

• Kumanda sinyali

• Yakýt basýncý

• Yakýt debisi

• Basýncýn sistemde tutulup tutulmadýðý

kontrol edilmelidir.

Yakýt Pompasý Rölesi veya Kontrol Modülü Arýzasý

Bazý araçlarda klasik yakýt pompasý rölesi bulunurken, bazý modern araçlarda yakýt pompasý elektronik bir kontrol modülü üzerinden yönetilir.

Dolayýsýyla pompa çalýþmýyorsa yalnýzca pompanýn kendisine odaklanmak doðru deðildir.

Sigorta, röle, kontrol modülü, ECU komutu, kablo ve þase baðlantýlarý da kontrol edilmelidir.

Depoda Yakýt Olmamasý

Basit görünmesine raðmen mutlaka kontrol edilmesi gereken noktalardan biridir.

Yakýt seviye göstergesi arýzalý olabilir ve sürücü depoda yakýt olduðunu düþünebilir.

Özellikle araç yakýt aldýktan kýsa süre sonra çalýþmýyorsa yakýt sisteminin yaný sýra yakýtýn gerçekten depoya ulaþýp ulaþmadýðý da deðerlendirilmelidir.

Kalitesiz veya Kirlenmiþ Yakýt

Yakýt içerisindeki su veya yanlýþ yakýt kullanýlmasý motorun çalýþmasýný engelleyebilir.

Örneðin:

• Benzinli araca dizel yakýt

• Dizel araca benzin

• Yakýta su karýþmasý

• Yakýtýn ciddi þekilde kirlenmesi

çalýþmama sorununa neden olabilir.

Sorun doðrudan yakýt aldýktan sonra baþladýysa yakýt da teþhis kapsamýnda deðerlendirilmelidir.

Týkalý Yakýt Filtresi

Yakýt filtresi uzun süre deðiþtirilmemiþse veya yakýt kirlenmiþse filtrede ciddi týkanma oluþabilir.

Ancak yalnýzca aracýn çalýþmamasý nedeniyle filtreyi deðiþtirmek yerine yakýt basýncý ve debisi ölçülerek sistemin gerçekten yakýt yetersizliði yaþayýp yaþamadýðý belirlenmelidir.

Yakýt Basýnç Regülatörü Arýzasý

Yakýt basýnç regülatörü, yakýt sistemindeki basýncýn kontrol edilmesine yardýmcý olur.

Yakýt basýncý olmasý gerekenden düþük veya yüksek olduðunda:

• Geç çalýþma

• Uzun marþ

• Düzensiz rölanti

• Tekleme

• Stop etme

• Çalýþmama

gibi sorunlar ortaya çýkabilir.

Doðru teþhis için yakýt basýncý üretici deðerleriyle karþýlaþtýrýlmalýdýr.

Enjektör Arýzalarý

Enjektörler motorun ihtiyaç duyduðu yakýtý doðru miktarda ve doðru zamanda yanma odasýna ulaþtýrýr.

Enjektörlerden birinin arýzalanmasý genellikle tekleme veya düzensiz çalýþma gibi sorunlara neden olabilir. Birden fazla enjektörün çalýþmamasý veya ortak besleme/kumanda devresinin arýzalanmasý ise motorun tamamen çalýþmamasýna yol açabilir.

Enjektörler doðrudan deðiþtirilmeden önce elektriksel ve mekanik olarak test edilmelidir.

Hava Giriþi Problemleri

Motorun çalýþabilmesi için uygun miktarda hava almasý gerekir.

Olasý sorunlar:

• Yerinden çýkmýþ hava hortumu

• Büyük vakum kaçaðý

• PCV sistemi arýzasý

• Gaz kelebeði problemi

• Emme manifoldu kaçaðý

• EGR valfinin uygun olmayan konumda kalmasý

Küçük bir vakum kaçaðý genellikle saðlam bir modern motorun tamamen çalýþmasýný engellemez. Ancak büyük bir hava kaçaðý çalýþtýrmayý ciddi þekilde zorlaþtýrabilir.

Çalýþtýrma Spreyi Kullanmak Doðru mu?

Motorun hava giriþinden çalýþtýrma spreyi püskürtüp çalýþýp çalýþmadýðýna bakmak eski teþhis yöntemlerinden biridir.

Ancak bu yöntem genel bir DIY teþhis yöntemi olarak önerilmez.

Yanlýþ ürün kullanýmý, geri tepme ve yangýn riski oluþturabilir. Modern motorlarda yakýt basýncýný, enjektör kumandasýný, ateþlemeyi, krank devrini ve eksantrik-k rank senkronizasyonunu uygun teþhis ekipmanýyla kontrol etmek daha güvenlidir.

Ateþleme Sistemiyle Ýlgili Sorunlar

Benzinli motorlarda motorun çalýþmasý için doðru zamanda ve yeterli enerjide kývýlcým oluþmasý gerekir.

Olasý nedenler:

• Arýzalý bujiler

• Ateþleme bobini arýzasý

• Ateþleme modülü problemi

• Krank mili konum sensörü arýzasý

• Eksantrik mili konum sensörü arýzasý

• Ateþleme besleme problemi

• Þase problemi

• Kablo veya soket arýzasý

• ECU kaynaklý sorunlar

Arýzalý Krank Mili Konum Sensörü

Krank mili konum sensörü, ECU'ya krank milinin konumu ve dönüþ hýzý hakkýnda bilgi verir.

ECU motorun döndüðünü veya krank milinin hangi konumda olduðunu doðru þekilde algýlayamazsa yakýt enjeksiyonu ve ateþleme kontrolü bozulabilir.

Bu nedenle araç marþ basmasýna raðmen çalýþmayabilir.

Teþhis sýrasýnda canlý veride marþ esnasýndaki motor devri kontrol edilebilir. Motor gerçekten dönerken teþhis cihazýnda RPM deðeri sürekli sýfýr görünüyorsa krank sinyali, sensör ve kablo tesisatý araþtýrýlmalýdýr.

Ancak yalnýzca çalýþmama þikayeti nedeniyle krank sensörünü deðiþtirmek doðru deðildir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Arýzasý

Eksantrik mili sensörü, ECU'nun eksantrik ve krank mili konumlarýný karþýlaþtýrmasýna yardýmcý olur.

Arýzalandýðýnda:

• Uzun marþ

• Geç çalýþma

• Tekleme

• Performans kaybý

• Bazý motorlarda hiç çalýþmama

görülebilir.

Bazý motorlar eksantrik sensörü sinyali olmadan krank sensörünü kullanarak çalýþabilirken, bazý motorlar senkronizasyon sinyaline daha fazla baðýmlýdýr.

Arýzalý Ateþleme Bobini

Ateþleme bobini, bujinin kývýlcým oluþturmasý için gereken yüksek voltajý üretir.

Modern araçlarda her silindir için ayrý bobin bulunabileceði gibi farklý ateþleme sistemi tasarýmlarý da kullanýlabilir.

Tek bir bobinin arýzalanmasý çoðu zaman motorun tamamen çalýþmasýný engellemez; genellikle ilgili silindirde tekleme meydana gelir.

Ancak ortak bobin beslemesi, þase veya ateþleme kontrol devresinde meydana gelen bir arýza birden fazla silindiri etkileyebilir ve motorun çalýþmasýný tamamen engelleyebilir.

Motor Kompresyonunun Düþük Olmasý

Motorun çalýþmasý için silindirlerde yeterli sýkýþtýrma oluþmasý gerekir.

Düþük kompresyonun nedenleri arasýnda:

• Yanmýþ supaplar

• Aþýnmýþ piston segmanlarý

• Supap zamanlamasý problemi

• Kýrýlmýþ triger kayýþý

• Triger zinciri problemi

• Silindir kapak contasý arýzasý

• Ýç motor hasarý

bulunabilir.

Motor marþ sýrasýnda normalden çok daha hýzlý dönüyorsa veya marþ sesi belirgin þekilde deðiþmiþse mekanik bir problemden þüphelenilmelidir.

Triger Kayýþý veya Zinciri Arýzasý

Triger kayýþýnýn kopmasý veya triger zincirinin ciddi þekilde arýzalanmasý motorun marþ basmasýna raðmen çalýþmamasýna neden olabilir.

Bazý motorlarda zamanlama bozulduðunda piston ve supaplar birbirine temas edebilir ve ciddi motor hasarý oluþabilir.

Araç seyir halindeyken aniden stop ettiyse ve daha sonra marþ sýrasýnda motor normalden çok daha hýzlý dönüyorsa supap zamanlamasý mutlaka kontrol edilmelidir.

ECU ve Elektrik Sistemi Problemleri

Modern araçlarda motorun çalýþmasý çok sayýda elektronik sistemin birlikte çalýþmasýna baðlýdýr.

Çalýþmama sorununa neden olabilecek elektriksel problemler:

• ECU besleme problemi

• ECU þase problemi

• Sigorta arýzasý

• Ana röle arýzasý

• CAN iletiþim problemi

• Kablo kopukluðu

• Soket temassýzlýðý

• Kontak besleme problemi

• Motor kontrol modülü arýzasý

olabilir.

OBD-II taramasý teþhis için oldukça faydalýdýr ancak bir hata kodu tek baþýna hangi parçanýn kesin olarak arýzalý olduðunu göstermez.

Çalýþmama Sorununu Teþhis Etmenin En Mantýklý Yolu

Arýzayý rastgele parça deðiþtirerek aramak yerine þu sýrayla ilerlemek daha doðrudur.

Motor hiç dönmüyorsa:

Akü, kutup baþlarý, þase baðlantýlarý, marþ rölesi, solenoid, marþ motoru, P/N veya debriyaj-fren güvenlik sinyalleri ve immobilizer sistemi kontrol edilmelidir.

Motor marþ basýyor ancak çalýþmýyorsa:

Yakýt basýncý, enjektör kumandasý, ateþleme, krank ve eksantrik sensörleri, motor senkronizasyonu, kompresyon ve ECU canlý verileri kontrol edilmelidir.

Ýlk Olarak Neleri Kontrol Etmelisiniz?

Çalýþmayan bir araçta teþhise en basit kontrollerden baþlamak gerekir:

1. Akünün yeterli þarja sahip olduðunu kontrol edin.

2. Akü kutup baþlarýný ve þase baðlantýlarýný inceleyin.

3. Motorun gerçekten marþ alýp almadýðýný belirleyin.

4. Yakýt seviyesini doðrulayýn.

5. Gerekirse yakýt basýncýný ölçün.

6. OBD cihazýyla hata kodlarýný tarayýn.

7. Marþ sýrasýnda canlý veride motor devrini kontrol edin.

8. Ateþleme ve enjektör kumandasýný test edin.

9. Krank-eksantrik senkronizasyonunu kontrol edin.

10. Gerekirse kompresyon ve mekanik zamanlama testleri yapýn.

Bir aracýn çalýþmamasý otomatik olarak akünün, yakýt pompasýnýn, marþ motorunun, bujilerin, bobinlerin veya ECU'nun deðiþtirilmesi gerektiði anlamýna gelmez.

Doðru teþhis, motorun çalýþmasý için gereken temel unsurlardan hangisinin eksik olduðunu belirlemekle baþlar: marþ, yakýt, kývýlcým, hava, kompresyon, zamanlama veya gerekli elektronik kontrol sinyalleri.