Buji Nasýl Deðiþtirilir? Arýzalý Bujinin Belirtileri Nelerdir?

Buji, benzinli motorlarýn ateþleme sistemindeki en önemli parçalardan biridir. Silindir içerisindeki hava-yakýt karýþýmýnýn ateþlenmesi için gerekli kývýlcýmý üretir. Bu kývýlcým doðru zamanda ve yeterli güçte oluþmadýðýnda motorun çalýþma düzeni bozulabilir.

Aþýnmýþ, kirlenmiþ, çatlamýþ veya yanlýþ aralýða sahip bir buji; motorun teklemesine, zor çalýþmasýna, rölantide düzensiz çalýþmasýna, hýzlanma sýrasýnda silkelemesine ve yakýt tüketiminin artmasýna neden olabilir.

Bu nedenle buji arýzasý yalnýzca küçük bir ateþleme problemi olarak görülmemelidir. Özellikle uzun süre devam eden ateþleme kaçýrmalarý, katalitik konvertöre de zarar verebilir.

Buji Ne Ýþe Yarar?

Buji, ateþleme bobininden gelen yüksek voltajý elektrotlarý arasýnda bir kývýlcýma dönüþtürür.

Motorun her çalýþma döngüsünde doðru zamanda oluþan bu kývýlcým, silindir içerisindeki sýkýþtýrýlmýþ hava-yakýt karýþýmýný ateþler.

Saðlýklý bir bujinin:

• Doðru ýsý deðerine

• Doðru elektrot aralýðýna

• Uygun diþ ölçüsüne

• Doðru elektrot yapýsýna

• Motora uygun üretici spesifikasyonuna

sahip olmasý gerekir.

Buji dýþarýdan benzer görünse bile her motor için uygun olmayabilir. Yanlýþ buji kullanýlmasý ateþleme performansýný ve motor güvenilirliðini olumsuz etkileyebilir.

Arýzalý Buji Nasýl Anlaþýlýr?

Buji arýzasý genellikle motorun çalýþma karakterinde kendini gösterir. Ancak bu belirtilerin tamamý yalnýzca bujiden kaynaklanmaz. Ateþleme bobini, enjektör, yakýt basýncý, hava kaçaðý veya motorun mekanik durumu da benzer belirtiler oluþturabilir.

En yaygýn belirtiler þunlardýr:

1. Motorun teklemesi

Arýzalý bir buji, ilgili silindirde ateþlemenin düzensizleþmesine neden olabilir.

Özellikle hýzlanýrken, yüksek yük altýnda veya yokuþ çýkarken motorun teklediði hissedilebilir.

Araç sanki kýsa süreli olarak güç kaybediyor veya silindirlerden biri devreden çýkýyormuþ gibi çalýþabilir.

2. Rölantide düzensiz çalýþma

Motor rölantideyken titreme, sarsýntý veya devir dalgalanmasý görülebilir.

Bir silindirdeki ateþleme problemi düþük motor devirlerinde daha belirgin hissedilebilir.

Ancak düzensiz rölantinin çok sayýda farklý nedeni vardýr. Bu nedenle yalnýzca bu belirtiye bakarak bujileri suçlamak doðru deðildir.

3. Zor çalýþma veya geç çalýþma

Aþýnmýþ veya kirlenmiþ bujiler, özellikle soðuk çalýþtýrma sýrasýnda ateþleme sorunlarýna neden olabilir.

Motor marþ motoruyla normal þekilde çevrildiði halde geç çalýþýyorsa ateþleme sistemi kontrol edilmelidir.

Bununla birlikte akü, marþ motoru, yakýt basýncý, enjektörler, motor sýcaklýk sensörü ve diðer ateþleme parçalarý da kontrol edilmelidir.

4. Hýzlanmada isteksizlik

Buji yeterli ve düzenli kývýlcým oluþturamýyorsa motor özellikle gaz pedalýna daha fazla basýldýðýnda zorlanabilir.

Araç hýzlanýrken:

• Silkeleme

• Kesiklik

• Tekleme

• Ani güç kaybý

• Gaz tepkisinde gecikme

hissedilebilir.

Bu durum özellikle yüksek motor yükünde daha belirgin hale gelebilir.

5. Yakýt tüketiminin artmasý

Ateþleme düzgün gerçekleþmediðinde yakýtýn tamamý verimli þekilde yanmayabilir.

Motor kontrol sistemi de çalýþma koþullarýna baðlý olarak yakýt ve ateþleme stratejilerini deðiþtirebilir.

Bunun sonucunda yakýt tüketimi artabilir.

Ancak yüksek tüketim tek baþýna buji arýzasýný göstermez. Lambda sensörü, MAF/MAP sensörü, enjektörler, termostat, hava kaçaðý ve yakýt sistemi de araþtýrýlmalýdýr.

6. Motor arýza lambasýnýn yanmasý

Ateþleme kaçýrmasý meydana geldiðinde motor kontrol ünitesi bunu algýlayabilir ve Check Engine Light yanabilir.

Örneðin P0300 rastgele veya birden fazla silindirde misfire, P0301 ise 1. silindir misfire gibi kodlarý ifade eder.

P0302, P0303 ve P0304 gibi kodlar da ilgili silindirlerde ateþleme kaçýrmasý tespit edildiðinde görülebilir.

Ancak bir misfire kodu doðrudan “buji bozuk” anlamýna gelmez.

Ayný silindirdeki ateþleme bobini, enjektör, kompresyon problemi, kablolama veya baþka bir mekanik sorun da ayný kodu oluþturabilir.

7. Egzozdan düzensiz çalýþma veya yakýt kokusu

Ateþleme düzgün gerçekleþmediðinde yanmamýþ yakýt egzoz sistemine ulaþabilir.

Bu durum egzozdan düzensiz ses gelmesine veya yakýt kokusunun fark edilmesine neden olabilir.

Özellikle belirgin misfire ile birlikte yakýt kokusu varsa aracýn uzun süre kullanýlmamasý gerekir. Yanma gerçekleþmeden egzoz sistemine ulaþan yakýt katalitik konvertörde aþýrý ýsýnmaya neden olabilir.

8. Motor performansýnda genel düþüþ

Bujiler aþýnmýþsa veya birden fazla buji sorunluysa motorun genel performansý düþebilir.

Araç daha aðýr hýzlanabilir, yokuþlarda daha fazla zorlanabilir ve gaz pedalýna verilen tepki eskisine göre zayýflayabilir.

Buji Neden Arýzalanýr?

Bujiler zaman içerisinde doðal olarak aþýnýr. Bunun dýþýnda farklý motor ve kullaným koþullarý da bujilerin ömrünü etkileyebilir.

Baþlýca nedenler:

Elektrot aþýnmasý:
Kullaným süresi arttýkça merkez ve yan elektrotlar aþýnabilir.

Yanlýþ elektrot aralýðý:
Elektrotlar arasýndaki mesafe zamanla deðiþebilir. Yanlýþ aralýk ateþleme performansýný etkileyebilir.

Karbon birikmesi:
Yakýt ve yaðlama sistemiyle ilgili bazý problemler buji üzerinde kurum oluþmasýna neden olabilir.

Yaðlanma:
Yanma odasýna yað girmesi veya buji kuyusuna yað sýzmasý ateþleme problemlerine yol açabilir.

Aþýrý ýsýnma:
Yanlýþ ýsý deðerine sahip buji veya motorla ilgili bazý problemler bujinin aþýrý ýsýnmasýna neden olabilir.

Yanlýþ buji kullanýmý:
Motor üreticisinin önerdiðinden farklý özellikte buji kullanýlmasý sorunlara neden olabilir.

Yanlýþ sýkma torku:
Buji çok gevþek veya gereðinden fazla sýkýlmýþsa problemler ortaya çýkabilir.

Bujinin Görünümü Ne Anlatýr?

Sökülen bujinin görünümü motor hakkýnda önemli ipuçlarý verebilir.

Normal çalýþan bir bujinin elektrot ve izolatör bölgesinde, motor ve yakýt sistemi tasarýmýna baðlý olarak, genellikle hafif ve dengeli bir yanma görünümü bulunur.

Bunun dýþýnda görülen bazý durumlar ise araþtýrýlmalýdýr.

Siyah ve kurumlu buji:
Zengin karýþým, yetersiz yanma, kýsa mesafeli kullaným veya baþka bir motor problemiyle iliþkili olabilir.

Yaðlý buji:
Yanma odasýna yað girmesi veya bazý motor sýzdýrmazlýk problemleri araþtýrýlmalýdýr.

Beyaz veya aþýrý temiz görünüm:
Aþýrý sýcak çalýþma, karýþým veya soðutma sistemiyle ilgili bazý sorunlarýn göstergesi olabilir.

Hasarlý veya erimiþ elektrot:
Aþýrý sýcaklýk, yanlýþ buji seçimi veya ciddi yanma problemleri araþtýrýlmalýdýr.

Bu nedenle buji rengi ve görünümü tek baþýna kesin teþhis yöntemi olarak kullanýlmamalýdýr. Motorun çalýþma koþullarý ve diðer verilerle birlikte deðerlendirilmelidir.

Buji Ne Zaman Deðiþtirilir?

Bujilerin deðiþim aralýðý motor ve kullanýlan buji tipine göre deðiþir.

Bakýr/nickel, platin ve iridyum bujilerin kullaným ömürleri birbirinden farklý olabilir.

Bu nedenle “her buji þu kadar kilometrede deðiþir” þeklinde tüm araçlar için geçerli tek bir deðer vermek doðru deðildir.

En doðru deðiþim aralýðý aracýn üretici bakým programýnda belirtilir.

Ayrýca araçta belirti ortaya çýkmasý durumunda kilometre dolmasýný beklemek de doðru deðildir.

Buji Deðiþtirmek Ýçin Neler Gerekir?

Buji deðiþimi için kullanýlan ekipman motorun tasarýmýna göre deðiþebilir.

Genellikle:

• Uygun ölçüde buji lokmasý

• Lokma kolu veya tork anahtarý

• Uzatma aparatý

• Uygun yeni bujiler

• Gerekirse buji boþluðu ölçüm ekipmaný

• Basýnçlý hava veya temizleme ekipmaný

gerekebilir.

Modern motorlarda bujilere ulaþmak için motor üst kapaðýnýn, hava kanallarýnýn, bobinlerin veya bazý motorlarda emme manifoldu gibi parçalarýn sökülmesi gerekebilir.

Buji Nasýl Deðiþtirilir?

Buji deðiþiminde en önemli konu doðru parçanýn kullanýlmasý ve üreticinin belirlediði sýkma torkuna uyulmasýdýr.

1. Motorun soðumasýný bekleyin

Bujiler mümkün olduðunca soðuk motorda deðiþtirilmelidir.

Sýcak bir alüminyum silindir kapaðýnda buji söküp takmak diþlerin zarar görmesi riskini artýrabilir.

2. Bujilere eriþim saðlayýn

Motor üzerindeki buji bobinleri veya buji kablolarý sökülmeden önce ilgili parçalarýn konumu belirlenmelidir.

Bazý motorlarda bujiler doðrudan bobinlerin altýnda bulunur.

3. Bobinleri veya buji kablolarýný çýkarýn

Ateþleme bobini bulunan sistemlerde bobin baðlantýlarý dikkatlice ayrýlýr ve bobinler çýkarýlýr.

Buji kablolu sistemlerde kablolar baðlantý noktasýndan dikkatlice sökülmelidir.

Kabloyu veya bobini kablosundan çekerek zorlamak doðru deðildir.

4. Buji çevresini temizleyin

Buji sökülmeden önce çevresindeki toz, kum ve kirin temizlenmesi önemlidir.

Aksi halde buji çýkarýldýðýnda yabancý maddeler silindir kapaðýndaki buji yuvasýna düþebilir.

5. Eski bujiyi sökün

Uygun buji lokmasý kullanýlarak eski buji dikkatlice gevþetilir ve çýkarýlýr.

Bu aþamada aþýrý güç uygulamak veya bujiyi çapraz diþle zorlamak silindir kapaðýndaki diþlere zarar verebilir.

6. Yeni bujiyi kontrol edin

Yeni bujinin:

• Doðru parça numarasýna

• Doðru diþ ölçüsüne

• Doðru elektrot tipine

• Doðru ýsý deðerine

• Üretici spesifikasyonuna

uygun olduðundan emin olun.

Elektrot aralýðý da üreticinin belirttiði deðere uygun olmalýdýr.

Bazý modern iridyum ve platin bujilerde elektrot aralýðýný geliþigüzel deðiþtirmek önerilmez. Üreticinin parça ve montaj talimatlarýna uyulmalýdýr.

7. Yeni bujiyi takýn

Yeni buji önce mümkün olduðunca elle diþine oturtulmalýdýr.

Bujinin zorlanmadan doðru þekilde diþlere oturmasý gerekir.

Çapraz diþleme þüphesi varsa zorlayarak sýkmaya devam edilmemelidir.

8. Doðru torkla sýkýn

Buji, üreticinin belirlediði sýkma torkunda takýlmalýdýr.

Fazla sýkmak silindir kapaðýndaki diþlere zarar verebilir.

Az sýkmak ise sýzdýrmazlýk ve ýsý transferi sorunlarýna yol açabilir.

Özellikle alüminyum silindir kapaklarýnda doðru tork çok önemlidir.

9. Bobinleri veya buji kablolarýný yeniden takýn

Bujiler takýldýktan sonra ateþleme bobinleri veya buji kablolarý yerlerine doðru þekilde monte edilir.

Elektrik baðlantýlarý da kontrol edilmelidir.

10. Motor çalýþtýrýlýp kontrol edilir

Motor çalýþtýrýldýktan sonra rölanti, motor sesi ve gaz tepkisi kontrol edilir.

Varsa arýza kodlarý tekrar taranabilir.

Buji deðiþiminden sonra misfire devam ediyorsa sorun yalnýzca bujiden kaynaklanmýyor olabilir.

Bujileri Tek Tek mi Yoksa Hepsini Birden mi Deðiþtirmek Gerekir?

Genellikle ayný bakým aralýðýna ulaþmýþ bujilerin takým halinde deðiþtirilmesi daha mantýklýdýr.

Çünkü ayný motor içerisindeki bujiler benzer çalýþma koþullarýna maruz kalýr ve benzer þekilde aþýnýrlar.

Ancak tek bir bujinin arýzalanmasý durumunda teþhis ve onarým süreci farklý olabilir.

Örneðin yeni bir buji takýldýktan sonra ayný silindirde tekrar misfire meydana geliyorsa bobin, enjektör, kompresyon ve kablolama gibi diðer ihtimaller araþtýrýlmalýdýr.

Buji Deðiþtirirken Yapýlan Yaygýn Hatalar

Buji deðiþimi basit görünse de bazý hatalar daha büyük problemlere neden olabilir.

En sýk yapýlan hatalar arasýnda:

• Yanlýþ buji kullanmak

• Üretici spesifikasyonunu dikkate almamak

• Bujiyi çapraz diþlemek

• Gereðinden fazla sýkmak

• Çok gevþek býrakmak

• Sýcak motorda iþlem yapmak

• Buji yuvasýný temizlemeden bujiyi sökmek

• Elektrot aralýðýný rastgele deðiþtirmek

• Bobin veya buji kablosunu yanlýþ takmak

• Eski ve yeni bujileri karýþýk kullanmak

bulunur.

Buji Arýzasý ile Bobin Arýzasý Nasýl Ayýrt Edilir?

Buji ve ateþleme bobini arýzalarý birbirine çok benzeyen belirtiler oluþturabilir.

Her ikisi de:

• Misfire

• Rölantide titreme

• Güç kaybý

• Hýzlanmada tekleme

• Check Engine Light

gibi problemlere neden olabilir.

Teþhis sýrasýnda arýzanýn belirli bir silindirde yoðunlaþýp yoðunlaþmadýðýna bakýlabilir.

Örneðin belirli bir silindirde misfire tespit edildiðinde, ilgili bobin baþka bir silindire taþýnarak arýzanýn yer deðiþtirip deðiþtirmediði kontrol edilebilir. Arýza bobinle birlikte baþka silindire taþýnýyorsa bobin güçlü bir þüpheli haline gelir.

Ayný mantýk, uygun prosedürle buji için de kullanýlabilir.

Buji Arýzasý Katalitik Konvertöre Zarar Verir mi?

Evet.

Özellikle sürekli misfire meydana geliyorsa yanmamýþ yakýt egzoz sistemine ulaþabilir.

Bu yakýt katalitik konvertör içerisinde yanarak aþýrý sýcaklýk oluþmasýna neden olabilir.

Uzun süre devam eden ciddi misfire hem motor performansýný düþürebilir hem de katalitik konvertöre zarar verebilir.

Bu nedenle motor arýza lambasý yanýp sönüyorsa ve araç belirgin þekilde tekliyorsa aracý kullanmaya devam etmek yerine arýzanýn mümkün olan en kýsa sürede teþhis edilmesi daha güvenlidir.

Buji Deðiþimi Sonrasýnda Motor Hâlâ Tekliyorsa

Yeni bujiler takýlmasýna raðmen motor çalýþmasý düzelmiyorsa, sorunun kaynaðý baþka bir parça olabilir.

Kontrol edilmesi gereken baþlýca noktalar:

• Ateþleme bobinleri

• Enjektörler

• Yakýt basýncý

• MAF veya MAP sensörü

• Hava kaçaklarý

• Gaz kelebeði

• Krank ve eksantrik sensörleri

• Motor kompresyonu

• Supaplar

• Kablolama ve soketler

• ECU tarafýndan kaydedilen hata kodlarý

Özellikle ayný silindirde sürekli misfire görülüyorsa yalnýzca bujiyi tekrar deðiþtirmek yerine daha kapsamlý bir teþhis yapýlmalýdýr.

Buji Deðiþimi Motor Performansýný Artýrýr mý?

Aþýnmýþ veya arýzalý bujilerin yenilenmesi, motorun olmasý gereken çalýþma düzenine dönmesini saðlayabilir.

Bu durumda:

• Tekleme azalabilir

• Rölanti düzelebilir

• Gaz tepkisi iyileþebilir

• Yakýt tüketimi normale dönebilir

• Soðuk çalýþtýrma kolaylaþabilir

Ancak saðlam ve yeni bir motora daha pahalý bujiler takmak her zaman gözle görülür bir performans artýþý saðlamaz.

Buji seçiminde fiyat veya marka yerine motor üreticisinin belirlediði özellikler esas alýnmalýdýr.

Buji Deðiþiminde En Önemli Nokta

Bujiler küçük ve nispeten basit parçalar olsa da motorun düzgün çalýþmasý için kritik öneme sahiptir. Arýzalý bir buji; tekleme, düzensiz rölanti, zor çalýþma, güç kaybý, yüksek yakýt tüketimi ve motor arýza lambasý gibi birçok belirtiye neden olabilir.

Buji deðiþiminde ise doðru parçayý seçmek kadar doðru montaj yapmak da önemlidir. Özellikle doðru buji tipi, elektrot aralýðý ve üretici tarafýndan belirtilen sýkma torku dikkate alýnmalýdýr.

Motor buji deðiþiminden sonra hâlâ tekliyorsa, sorunu yalnýzca bujide aramak yerine ateþleme bobini, yakýt sistemi, enjektörler ve motorun mekanik durumu birlikte deðerlendirilmelidir.