08-07-2019
13 dak
53919
9

Ya� Pompas� Nedir? Ar�za Belirtileri Nelerdir?

Ya� pompas�, motorun ya�lama sisteminin en �nemli par�alar�ndan biridir. Temel g�revi motor ya��n� motor i�erisinde bas�n� alt�nda dola�t�rarak kritik motor par�alar�n�n yeterli �ekilde ya�lanmas�n� sa�lamakt�r.

Yeterli ya� dola��m� ve ya� bas�nc� olmad��nda krank mili yataklar�, biyel yataklar�, eksantrik milleri ve hidrolik iticiler gibi parçalar ciddi �ekilde a��nabilir. Turbo beslemeli motorlarda ise yetersiz ya� bas�nc� turbo�arj�n da zarar görmesine neden olabilir.

Ya� pompas� genellikle uzun ömürlü bir parçad�r. Ancak zamanla a��nabilir veya motorun ya�lama sistemindeki ba�ka bir problem nedeniyle görevini gerekti�i gibi yerine getiremeyebilir. Ya� bas�nc� dü�tü�ünde motor çok k�sa sürede ciddi hasar görebilece�inden, ya� pompas�yla ilgili belirtiler kesinlikle göz ard� edilmemelidir.

Ya� Pompas� Ne ��e Yarar?

Ya� pompas�, karterde bulunan motor ya��n� emerek ya�lama sistemine gönderir.

Ya��n motor içerisindeki genel dola��m� �u �ekilde özetlenebilir:

Karter → Ya� emi� borusu ve süzgeç → Ya� pompas� → Ya� filtresi → Motor ya� kanallar� → Ya�lanan parçalar

Motorun tasar�m�na ba�l� olarak ya�, baz� sistemlerde belirli parçalara ula�madan önce ya� so�utucusundan da geçirilebilir.

Ya� pompas�n�n görevi yaln�zca ya�� hareket ettirmek de�ildir. Farkl� motor devirlerinde, s�cakl�klarda ve yüklerde yeterli ya� ak��n� ve bas�nc�n� sa�layabilmesi gerekir.

Özellikle �u durumlarda ya�lama sistemi büyük önem ta��r:

So�uk motorun ilk çal��t�r�lmas�
Motorun s�cak rölantide çal��mas�
Yüksek motor devri
Ani h�zlanma
A��r motor yükü
Motor ya��n�n çal��ma s�cakl��na ula�mas�

Ya� Pompas� Nerede Bulunur?

Ya� pompas�n�n konumu motorun tasar�m�na göre de�i�ir.

Birçok motorda ya� pompas� motorun alt bölümünde, kartere yak�n bir konumda bulunur. Baz� motorlarda ise pompa do�rudan krank mili taraf�ndan, baz� motorlarda zincir, di�li veya farkl� bir mekanizma üzerinden çal��t�r�l�r.

Modern motorlar�n baz�lar�nda de�i�ken debili ya� pompalar� kullan�lmaktad�r. Bu pompalar motor devri ve yük gibi çal��ma ko�ullar�na göre ya� ak��n� de�i�tirebilir.

Ya� Pompas� Nas�l Çal��r?

Motor çal��t�r�ld��nda ya� pompas� da dönmeye ba�lar.

Pompa, karterde bulunan ya�� ya� emi� borusu üzerinden çeker. Ya� daha sonra bas�nç alt�nda ya� filtresine ve motorun ya� kanallar�na gönderilir.

Motor ya�� ba�ta �u parçalar�n ya�lanmas�n� sa�lar:

Krank mili yataklar�
Biyel yataklar�
Eksantrik mili yataklar�
Hidrolik iticiler
Supap mekanizmas�
De�i�ken supap zamanlama sistemi
Turbo�arj yataklar�
Di�er hareketli ve ya�lama gerektiren motor parçalar�

Ya� motor içerisinde dola�t�ktan sonra tekrar kartere geri döner ve sistem içerisindeki döngü devam eder.

Ya� Pompas� Ar�zas�n�n Belirtileri Nelerdir?

Ya� pompas� ar�zas� her motorda ayn� belirtileri göstermeyebilir. Ancak en önemli belirti genellikle ya� bas�nc�n�n dü�mesidir.

Ya� Bas�nç Uyar� Lambas�n�n Yanmas�

Ya� pompas�yla ilgili en önemli belirtilerden biri ya� bas�nç uyar� lambas�n�n yanmas�d�r.

Ya� bas�nc� olmas� gereken seviyenin alt�na dü�tü�ünde ya� bas�nç sensörü veya mü�ürü bu durumu alg�layarak gösterge panelindeki uyar� lambas�n� yakabilir.

Lamba:

Sürekli yanabilir
Rölantide yanabilir
Yan�p sönebilir
Motor �s�nd��nda ortaya ç�kabilir
Fren yap�ld��nda veya virajlarda yanabilir

Ancak ya� bas�nç lambas�n�n yanmas� do�rudan ya� pompas�n�n ar�zal� oldu�u anlam�na gelmez.

Dü�ük motor ya�� seviyesi, t�kal� ya� emi� süzgeci, yanl�� ya� filtresi, motor yataklar�ndaki a��nma veya ar�zal� ya� bas�nç sensörü de ayn� uyar�ya neden olabilir.

Ya� Bas�nç Lambas�n�n S�cak Rölantide Yanmas�

Bu belirti özellikle önemlidir.

Motor so�ukken ya� bas�nc� normal olabilir. Ancak motor çal��ma s�cakl��na ula�t��nda ya� incelir ve sistemdeki bas�nç dü�ebilir.

A��nm�� bir ya� pompas� veya motor içerisindeki fazla ya� bo�luklar� nedeniyle bas�nç s�cak rölantide kritik seviyenin alt�na dü�ebilir.

Bu durumda ya� bas�nç lambas� rölantide yanabilir ve motor devri yükseldi�inde tekrar sönebilir.

Bu belirti kesinlikle göz ard� edilmemelidir.

Motordan T�k�rt� veya Vuruntu Sesleri Gelmesi

Ya� bas�nc� yeterli olmad��nda motorun baz� parçalar� yeterince ya�lanamayabilir.

Bunun sonucunda motordan:

T�k�rt�
��k�rt�
Vuruntu
Metalik ses
Artan mekanik çal��ma sesi

gelebilir.

Özellikle hidrolik iticiler yeterli ya� bas�nc� alamad��nda belirgin bir t�k�rt� sesi olu�turabilir.

Daha a��r bir vuruntu sesi ise krank mili veya biyel yataklar�n�n yeterince ya�lanmad��n� ve a��nman�n ba�lad��n� gösterebilir.

Motorun A��r� Is�nmas�

Motor ya�� yaln�zca parçalar� ya�lamaz, ayn� zamanda baz� motor parçalar�ndan �s� ta��nmas�na da yard�mc� olur.

Ya� dola��m� ciddi �ekilde azald��nda sürtünme ve �s� artabilir.

�leri seviyedeki ya�lama problemleri motor s�cakl��n�n yükselmesine veya belirli motor parçalar�nda a��r� �s�nmaya katk�da bulunabilir.

Ancak motor hararetinin birçok farkl� nedeni olabilece�i için tek ba��na hararet problemi ya� pompas� ar�zas� olarak de�erlendirilmemelidir.

Motor A��nmas�n�n Artmas�

Ya� pompas�n�n zay�flamas� ya�lama kalitesinin zaman içerisinde bozulmas�na neden olabilir.

Motor bir süre normal �ekilde çal��maya devam etse bile iç parçalar�n a��nmas� h�zlanabilir.

Özellikle �u parçalar zarar görebilir:

Ana yataklar
Biyel yataklar�
Eksantrik milleri
Hidrolik iticiler
Zamanlama sistemi parçalar�
Turbo�arj yataklar�

Bu nedenle ya� bas�nc�yla ilgili bir problem ortaya ç�kt��nda motor tamamen çal��amaz hale gelmeden müdahale edilmesi önemlidir.

Motor Performans�n�n Dü�mesi

Modern motorlarda ya� bas�nc�na ihtiyaç duyan sistemler bulunmaktad�r.

Örne�in de�i�ken supap zamanlama sistemleri belirli çal��ma ko�ullar�nda motor ya� bas�nc�ndan yararlan�r.

Ya� bas�nc� yetersiz oldu�unda bu sistemler do�ru �ekilde çal��mayabilir.

Bunun sonucunda:

H�zlanma performans� dü�ebilir
Gaz tepkisi zay�flayabilir
Motor düzensiz çal��abilir
Yak�t tüketimi artabilir
Motor ar�za lambas� yanabilir
Çe�itli ar�za kodlar� olu�abilir

Bu nedenle ya�lama sistemi problemi bazen elektronik veya de�i�ken supap zamanlama sistemi ar�zas� gibi görünebilir.

Motor Ar�za Lambas�n�n Yanmas�

Baz� modern araçlarda motor ya�� bas�nc� elektronik olarak izlenmektedir.

ECU, ölçülen ya� bas�nc�n�n motor devri ve çal��ma ko�ullar�na göre beklenen de�erlerle uyu�mad��n� tespit ederse ar�za kodu kaydedebilir ve Motor Ar�za Lambas�'n� yakabilir.

Olu�abilecek ar�za kodlar� arac�n marka, model ve motor yönetim sistemine göre de�i�ir.

Ya� Pompas� Ar�zas� Turbo�arja Zarar Verir mi?

Turbo motorlarda ya�lama sistemi çok daha kritik hale gelir.

Turbo�arj mili çok yüksek devirlerde döner ve turbo yataklar�n�n yeterli miktarda temiz motor ya��na ihtiyac� vard�r.

Ya� bas�nc� yetersiz oldu�unda turbo�arjda:

Mil bo�lu�u
Yatak a��nmas�
U�ultu veya �sl�k sesi
Ya� kaça��
Bas�nç kayb�
Egzozdan a��r� duman

gibi problemler ortaya ç�kabilir.

Bu nedenle turbo ar�zas�n�n alt�nda her zaman turbo�arj�n kendisi bulunmayabilir. Yetersiz ya�lama, turbo ar�zas�n�n temel nedenlerinden biri olabilir.

Ya� Pompas� Neden Ar�zalan�r?

Ya� pompas�n�n ar�zalanmas�na veya ya� bas�nc�n�n dü�mesine birçok farkl� problem neden olabilir.

Normal a��nma

Ya� pompas�n�n içerisindeki parçalar zamanla a��nabilir. �ç bo�luklar�n artmas�, pompan�n yeterli bas�nc� olu�turmas�n� zorla�t�rabilir.

Motor ya��n�n eksilmesi

Motorun dü�ük ya� seviyesiyle kullan�lmas� ciddi ya�lama problemlerine yol açabilir.

Ya� seviyesi çok dü�tü�ünde özellikle ani h�zlanma, sert frenleme veya viraj s�ras�nda ya� pompas� yeterli miktarda ya� çekemeyebilir.

Ya� emi� süzgecinin t�kanmas�

Karter içerisindeki ya� emi� borusunun ucunda bulunan süzgeç, tortu ve ya� çamuru nedeniyle t�kanabilir.

K�smen t�kal� bir süzgeç, ya� pompas�n�n yeterli miktarda ya� çekmesini engelleyebilir.

Kirli veya çamurla�m�� motor ya��

Motor ya��n�n uzun süre de�i�tirilmemesi veya uygun olmayan ya� kullan�lmas� motor içerisinde ya� çamuru olu�mas�na neden olabilir.

Yo�un ya� çamuru ya� kanallar�n� ve ya� emi� sistemini k�s�tlayabilir.

Yanl�� motor ya�� kullan�lmas�

Yanl�� viskozitedeki motor ya��, ya�lama sisteminin çal��ma karakterini de�i�tirebilir.

Motor üreticisinin önerdi�i ya� viskozitesi ve ya� standard� kullan�lmal�d�r. Sadece ya��n viskozitesine bakarak seçim yapmak do�ru de�ildir.

Ya� pompas� tahrik sisteminin ar�zalanmas�

Pompan�n kendisi sa�lam olsa bile onu çal��t�ran mekanizmada problem meydana gelebilir.

Motor tasar�m�na ba�l� olarak ya� pompas�:

Zincir
Di�li
Mil
Krank mili mekanizmas�

üzerinden çal��t�r�labilir.

Bu sistemlerden birinin ar�zalanmas� ya� bas�nc�n�n aniden kaybolmas�na neden olabilir.

Ya� Pompas� Ar�zas� Motora Zarar Verir mi?

Evet. Ciddi bir ya� pompas� problemi motorun a��r hasar görmesine neden olabilir.

Motor yeterli ya� bas�nc�n� kaybetti�inde kritik parçalar yeterince ya�lanamaz.

Arac�n kullan�lmaya devam edilmesi sonucunda:

Motor yataklar� zarar görebilir
Krank mili a��nabilir
Eksantrik milleri zarar görebilir
Piston ve silindirlerde hasar olu�abilir
Zamanlama sistemi parçalar� a��nabilir
Turbo�arj ar�zalanabilir
Motor kilitlenebilir

�leri seviyedeki ya�s�zl�k durumunda motor tamamen s�k��abilir.

Ya� Pompas� Nas�l Test Edilir?

Ya� bas�nc�yla ilgili bir problem görüldü�ünde ya� pompas�n� hemen de�i�tirmek do�ru yakla��m de�ildir.

Öncelikle motorun gerçekten dü�ük ya� bas�nc�na sahip olup olmad�� belirlenmelidir.

�lk olarak motor ya� seviyesi kontrol edilir. Kullan�lan ya��n özellikleri ve durumunun da de�erlendirilmesi gerekir.

Gerçek ya� bas�nc�n� belirlemenin en güvenilir yollar�ndan biri mekanik ya� bas�nç saatiyle ölçüm yapmakt�r.

Uygun ba�lant� noktas�na mekanik bas�nç saati ba�lanarak motor farkl� devirlerde ve farkl� s�cakl�klarda çal��t�r�l�r.

Ölçülen de�erler daha sonra motor üreticisinin belirledi�i teknik de�erlerle kar��la�t�r�l�r.

Mekanik olarak ölçülen ya� bas�nc� normalse ancak gösterge panelinde dü�ük ya� bas�nc� uyar�s� bulunuyorsa ya� bas�nç sensörü, mü�ür veya kablo tesisat� �üpheli hale gelir.

Gerçek ya� bas�nc� dü�ükse bu kez ya� pompas� d��nda ya�lama sisteminin di�er parçalar� da kontrol edilmelidir.

Dü�ük Ya� Bas�nc� Her Zaman Ya� Pompas� Ar�zas� Demek De�ildir

Bu ayr�m oldukça önemlidir.

Dü�ük ya� bas�nc�n�n birçok farkl� nedeni olabilir:

Motor ya��n�n eksik olmas�
Yanl�� ya� viskozitesi
T�kal� ya� emi� süzgeci
T�kal� ya� kanallar�
Yanl�� veya t�kal� ya� filtresi
Motor yataklar�n�n a��nmas�
Motor içerisindeki ya� bo�luklar�n�n artmas�
Ar�zal� ya� bas�nç sensörü
Ya� pompas�n�n a��nmas�
Ya� pompas� tahrik mekanizmas�n�n ar�zalanmas�

Bu nedenle dü�ük ya� bas�nc� uyar�s� görüldü�ünde sistematik bir te�his yap�lmal�d�r.

Dü�ük Ya� Bas�nc�yla Araç Kullan�l�r m�?

Motor çal��rken k�rm�z� ya� bas�nç lambas� yanmaya devam ediyorsa arac� kullanmaya devam etmek risklidir.

Güvenli bir yerde duruldu�unda motor kapat�lmal� ve ya� seviyesi kontrol edilmelidir.

Ya� seviyesi normal oldu�u halde ya� bas�nç uyar�s� devam ediyorsa araç kullan�lmak yerine kontrol edilmelidir.

Gerçekten dü�ük ya� bas�nc�yla k�sa bir mesafe bile gitmek, basit bir ya�lama sistemi problemini çok daha büyük bir motor ar�zas�na dönü�türebilir.

Ya� Pompas� De�i�imi

Ya� pompas�n�n de�i�tirilmesi, motorun tasar�m�na göre basit veya kapsaml� bir i�lem olabilir.

Baz� motorlarda ya� karteri söküldükten sonra pompaya ula��labilir. Baz� motorlarda ise pompaya eri�ebilmek için çok daha fazla parçan�n sökülmesi gerekebilir.

Ya� pompas� de�i�tirilirken ya�lama sisteminin di�er parçalar� da kontrol edilmelidir.

Özellikle �u parçalar incelenmelidir:

Ya� emi� borusu
Ya� emi� süzgeci
Karter
Ya� kanallar�
Ya� filtresi
Ya� bas�nç sensörü veya mü�ürü
Ya� pompas� tahrik mekanizmas�
Motor içerisindeki mekanik ya� bo�luklar�

Sadece yeni bir ya� pompas� takmak, ya� bas�nc�n�n neden dü�tü�ünü bulmadan yap�lan eksik bir onar�m olabilir.

Ya� Pompas� Ar�zas� Nas�l Önlenir?

Düzenli motor bak�m�, ya�lama sisteminin korunmas�n�n en önemli yollar�ndan biridir.

Bunun için:

Üreticinin önerdi�i motor ya��n� kullan�n.
Motor ya��n� önerilen bak�m aral�klar�nda de�i�tirin.
Kaliteli ve motora uygun ya� filtresi kullan�n.
Motor ya� seviyesini düzenli olarak kontrol edin.
Ya� kaçaklar�n� gecikmeden onar�n.
Dü�ük ya� seviyesiyle araç kullanmay�n.
Ya� bas�nç uyar�s�n� kesinlikle görmezden gelmeyin.
Motor için do�ru ya� viskozitesini ve standard�n� kullan�n.

Ya� Pompas�n� De�i�tirmeden Önce Ne Kontrol Edilmeli?

Ya� pompas� motor aç�s�ndan kritik bir parçad�r, ancak ya� bas�nç lambas� her yand��nda do�rudan ya� pompas�n�n de�i�tirilmesi do�ru de�ildir.

Öncelikle motor ya� seviyesi ve ya��n durumu kontrol edilmeli, ya�lama sistemi incelenmeli ve gerçek motor ya� bas�nc� ölçülmelidir.

Ölçülen ya� bas�nc� gerçekten üretici de�erlerinin alt�ndaysa problemin ya� pompas�ndan m�, ya� emi� sisteminden mi, motor içerisindeki a��nmalardan m� veya ba�ka bir ya�lama sistemi probleminden mi kaynakland�� belirlenmelidir.

Gerçek ya� bas�nc� normalse bu kez ya� bas�nç sensörü, mü�ür, kablo tesisat� veya gösterge/ECU taraf�ndaki ölçüm sistemi incelenmelidir.

Özellikle motor çal��rken yanan k�rm�z� ya� bas�nç lambas� kesinlikle ihmal edilmemelidir. Çünkü sensör kaynakl� basit bir elektriksel problem ile gerçek ya�s�zl�k aras�ndaki fark, basit bir parça de�i�imi ile komple motor hasar� aras�ndaki fark olabilir.