TR
EN
Rektifiye Nedir? Rektifiye Nasıl Yapılır?
Rektifiye, aşınmış veya hasar görmüş motor parçalarının ölçülerek yeniden işlenmesi, gerekli parçaların değiştirilmesi ve motorun fabrika toleranslarına mümkün olduğunca yaklaştırılarak yeniden kullanılabilir hale getirilmesi işlemidir.
Özellikle yüksek kilometreli, aşırı yağ tüketen, kompresyon kaybı bulunan, hararet yapmış veya motor içerisinde ciddi mekanik aşınma meydana gelmiş araçlarda rektifiye işlemi gündeme gelir.
Rektifiye yalnızca motorun sökülüp yeni parçaların takılması anlamına gelmez. Asıl önemli olan, motorun söküldükten sonra bütün parçalarının ölçülmesi ve hangi parçaların işleneceğinin veya değiştirileceğinin belirlenmesidir.
Motor Neden Rektifiye Edilir?
Motor içerisindeki parçalar zamanla sürtünme, yüksek sıcaklık, yağlama problemleri ve kullanım koşullarına bağlı olarak aşınabilir.
Rektifiye gerektirebilecek başlıca durumlar şunlardır:
-
Silindirlerin aşınması
-
Piston ve segmanların aşınması
-
Krank milinin aşınması
-
Ana ve kol yataklarının aşınması
-
Motorun aşırı yağ tüketmesi
-
Kompresyon değerlerinin düşmesi
-
Silindirler arasında ciddi kompresyon farkı oluşması
-
Motorun yatak sarması
-
Krank milinin hasar görmesi
-
Motorun ciddi şekilde hararet yapması
-
Silindir kapağında deformasyon oluşması
-
Motor bloğunda veya silindir kapağında çatlak oluşması
-
Pistonlarda veya supaplarda ciddi hasar meydana gelmesi
Ancak motorun her yağ eksiltmesi veya kompresyon düşüklüğü rektifiye gerektirmez. Öncelikle problemin kaynağı doğru şekilde teşhis edilmelidir.
Rektifiye İşleminde Hangi Parçalar Kontrol Edilir?
Motor tamamen veya gerekli ölçüde söküldükten sonra parçalar temizlenir ve ölçülür.
Özellikle şu parçalar detaylı şekilde incelenir:
-
Motor bloğu
-
Silindirler
-
Krank mili
-
Pistonlar
-
Piston segmanları
-
Biyeller
-
Ana yataklar
-
Kol yatakları
-
Silindir kapağı
-
Supaplar
-
Supap yuvaları
-
Eksantrik mili
-
Eksantrik yatakları
-
Yağ pompası
-
Su pompası
-
Triger sistemi
-
Conta ve keçeler
Bu kontroller sonucunda hangi parçaların yeniden işleneceği, hangilerinin değiştirileceği belirlenir.
Rektifiye Nasıl Yapılır?
Rektifiye işleminin uygulanışı motorun durumuna ve hasarın seviyesine göre değişir. Genel olarak süreç şu şekilde ilerler.
Motor araçtan sökülür
İlk aşamada motor araçtan çıkarılır veya motorun gerekli bölümleri sökülerek inceleme yapılır.
Motor tamamen söküldüğünde parçalar ayrı ayrı incelenebilir ve ölçüm yapılabilir.
Motor parçaları temizlenir
Sökülen parçalar üzerindeki yağ, kurum, tortu ve diğer kirleticiler temizlenir.
Bu işlem ölçümlerin doğru yapılabilmesi açısından önemlidir.
Kirli bir parçanın ölçülmesi yanlış sonuçlara yol açabilir.
Silindirler ölçülür
Silindirlerin çapı, ovalleşmesi ve konik aşınması kontrol edilir.
Silindirin üst, orta ve alt bölgelerinden farklı yönlerde ölçümler alınarak aşınmanın şekli belirlenir.
Silindirler aşırı aşınmışsa honlama yeterli olmayabilir. Bu durumda silindirlerin daha büyük çapa işlenmesi gerekebilir.
Silindirler honlanır veya taşlanır
Silindirlerin durumuna göre honlama veya daha kapsamlı bir işleme uygulanabilir.
Honlama, silindir yüzeyinde kontrollü bir çapraz yüzey deseni oluşturur. Bu yüzey, yeni piston segmanlarının silindir yüzeyine doğru şekilde alışmasına ve yağ filminin tutulmasına yardımcı olur.
Silindir çapının ciddi şekilde büyütülmesi gerekiyorsa blok özel tezgâhlarda işlenir.
Pistonlar kontrol edilir
Pistonların çapı, etek bölgesi, segman kanalları ve pim yuvaları kontrol edilir.
Çizilmiş, çatlamış, aşırı aşınmış veya ölçüleri tolerans dışına çıkmış pistonlar değiştirilir.
Silindirler büyütülerek işlendiğinde uygun ölçüde yeni pistonların kullanılması gerekebilir.
Krank Mili Nasıl Rektifiye Edilir?
Krank mili motorun en önemli hareketli parçalarından biridir.
Ana yatak ve kol yataklarının çalıştığı yüzeylerde aşınma, çizik veya deformasyon varsa krank mili ölçülür.
Gerekli durumlarda krank milinin yatak yüzeyleri taşlanarak uygun ölçüye getirilir.
Buna uygun olarak alt ölçülü yataklar kullanılır.
Ancak krank milinin her durumda taşlanması doğru değildir. Krank milinin mevcut ölçüleri ve üretici tarafından izin verilen işleme sınırları dikkate alınmalıdır.
Silindir Kapağı Rektifiyesi Nasıl Yapılır?
Silindir kapağı özellikle motorun aşırı hararet yapması durumunda deforme olabilir.
Silindir kapağı söküldükten sonra yüzey düzgünlüğü kontrol edilir.
Gerekirse yüzey taşlanarak düzgün hale getirilir.
Bunun yanında:
-
Supaplar
-
Supap yuvaları
-
Supap kılavuzları
-
Eksantrik yatakları
-
Silindir kapağı çatlakları
-
Yağ ve su kanalları
kontrol edilir.
Silindir kapağında çatlak bulunması durumunda parçanın tamir edilip edilemeyeceği veya değiştirilmesi gerekip gerekmediği belirlenir.
Piston Segmanları Neden Değiştirilir?
Piston segmanları silindir içerisinde sızdırmazlık sağlamak ve motor yağının kontrol edilmesine yardımcı olmak açısından kritik öneme sahiptir.
Segmanlar aşındığında yanma odasındaki basınç kartere kaçabilir.
Bunun sonucunda:
-
Kompresyon düşebilir
-
Motor performansı azalabilir
-
Yağ tüketimi artabilir
-
Egzozdan mavi duman çıkabilir
-
Karter basıncı artabilir
Rektifiye sırasında piston ve silindir ölçüleri dikkate alınarak uygun segmanlar kullanılır.
Motor Rektifiyesinde Yataklar Neden Değiştirilir?
Ana ve kol yatakları motor içerisindeki hareketli parçaların düşük sürtünmeyle çalışmasını sağlar.
Aşınmış yataklar yağ basıncının düşmesine ve motor içerisinde ciddi hasara neden olabilir.
Krank mili taşlanmışsa kullanılan yatakların ölçüsü de buna uygun olmalıdır.
Yatak boşluğu yalnızca parçanın üzerinde yazan ölçüye göre belirlenmemelidir. Montaj sırasında üretici toleranslarına uygun şekilde ölçülmesi gerekir.
Yağ Pompası Rektifiye Sırasında Kontrol Edilir mi?
Evet.
Yağ pompası motorun yağlama sisteminin temel parçalarından biridir.
Motor tamamen yenilenirken yağ pompasının durumu mutlaka kontrol edilmelidir.
Aşınmış bir yağ pompasının eski haliyle kullanılması, yeni takılan motor parçalarının yeterince yağlanmamasına ve yapılan rektifiyenin kısa sürede tekrar sorun yaşamasına neden olabilir.
Bazı motorlarda yağ pompasının doğrudan yenisiyle değiştirilmesi daha doğru olabilir.
Rektifiye Sırasında Triger Sistemi Değişir mi?
Motor büyük ölçüde sökülüyorsa triger sistemi de kontrol edilmelidir.
Triger kayışı, gergi rulmanları, avare rulmanlar ve bazı motorlarda su pompası çalışma durumuna göre yenilenebilir.
Zincirli motorlarda ise zincir, gergi ve kızaklar kontrol edilir.
Motor toplandıktan kısa süre sonra eski bir triger parçasının arıza yapması, yeni yapılan motor için ciddi risk oluşturabileceğinden bu parçaların durumu göz ardı edilmemelidir.
Rektifiye Sonrası Motor Nasıl Toplanır?
İşleme ve parça değişimleri tamamlandıktan sonra motor yeniden monte edilir.
Bu aşamada yalnızca parçaların yerine takılması yeterli değildir.
Motorun üretici tarafından belirlenen:
-
Sıkma torkları
-
Yatak boşlukları
-
Piston-silindir boşluğu
-
Segman ağız açıklıkları
-
Supap ayarları
-
Triger zamanlaması
-
Conta ve sızdırmazlık prosedürleri
gibi değerlerine uyulmalıdır.
Özellikle yatak ve piston gibi hassas parçaların montajında ölçüm yapılmadan yalnızca "standart ölçü" kullanılması doğru bir rektifiye yöntemi değildir.
Rektifiye Sonrası Motor Rodajı Gerekir mi?
Evet.
Rektifiye edilmiş bir motorun hareketli parçalarının birbirine doğru şekilde alışması gerekir.
Özellikle piston segmanları ile silindir yüzeylerinin doğru şekilde birbirine alışması önemlidir.
Rodaj sürecinde motoru sürekli yüksek devirde kullanmak veya uzun süre aynı devirde çalıştırmak yerine üreticinin ve motoru yapan uzman servisin önerdiği kullanım prosedürüne uyulmalıdır.
İlk kullanım döneminde motor yağı ve filtrelerin kontrolü de önemlidir.
Rektifiye Edilmiş Motor Sıfır Motor Gibi Olur mu?
İyi yapılmış bir rektifiye motorun performansı ve çalışma ömrü oldukça iyi olabilir.
Ancak rektifiye edilmiş motor ile fabrikadan yeni çıkmış sıfır motor tamamen aynı şey değildir.
Sonuç; kullanılan parçaların kalitesine, motor bloğunun ve krankın durumuna, yapılan işleme hassasiyetine, montaj kalitesine ve ölçümlerin doğru yapılmasına bağlıdır.
Kalitesiz işçilikle yapılan bir rektifiye kısa sürede tekrar yağ tüketimi, kompresyon kaybı, yatak sesi veya başka mekanik sorunlara yol açabilir.
Rektifiye Yapılırken Her Parça Değiştirilir mi?
Hayır.
Rektifiye işleminin amacı sağlam parçaları gereksiz yere değiştirmek değildir.
Motor söküldüğünde parçalar ölçülür ve üreticinin toleranslarıyla karşılaştırılır.
Örneğin bir krank mili kullanılabilir durumdaysa değiştirilmesi gerekmeyebilir. Aynı şekilde silindirler uygun durumdaysa yalnızca honlama yapılması yeterli olabilir.
Ancak ölçüleri tolerans dışına çıkmış bir parçayı sırf maliyeti azaltmak için kullanmaya devam etmek doğru değildir.
Rektifiye ile Komple Motor Değişimi Arasındaki Fark
Rektifiyede mevcut motorun kullanılabilir ana parçaları değerlendirilir ve gerekli işleme ve parça değişimleri yapılarak motor yeniden oluşturulur.
Komple motor değişiminde ise mevcut motorun yerine başka bir motor takılır.
Hangi seçeneğin daha mantıklı olduğu motorun hasarına, parça bulunabilirliğine, motorun değerine, işçilik maliyetine ve kullanılacak yeni veya çıkma motorun durumuna bağlıdır.
Motorun Rektifiye Gerektirdiği Nasıl Anlaşılır?
Rektifiye kararı yalnızca belirtilere bakılarak verilmemelidir.
Aşırı yağ tüketimi, düşük kompresyon veya motor sesi gibi belirtiler önemli ipuçlarıdır ancak kesin karar için motorun mekanik olarak incelenmesi gerekir.
Gerekli durumlarda:
-
Kompresyon testi
-
Silindir kaçak testi
-
Yağ basıncı testi
-
Endoskopik inceleme
-
Motor yağı ve filtre kontrolü
-
Krank ve yatak ölçümleri
-
Silindir çapı ve aşınma ölçümleri
yapılabilir.
Motor açıldığında ise gerçek aşınma seviyesi çok daha net şekilde ortaya çıkar.
Rektifiye Sonrası Motor Neden Tekrar Arızalanabilir?
Rektifiyeden sonra motorun tekrar problem yaşamasının birçok nedeni olabilir.
Bunların başında:
-
Yanlış ölçüm
-
Yanlış parça seçimi
-
Kalitesiz yedek parça
-
Hatalı silindir işleme
-
Yanlış piston-silindir boşluğu
-
Yanlış yatak boşluğu
-
Yanlış segman montajı
-
Hatalı triger ayarı
-
Yetersiz yağlama
-
Yanlış motor yağı kullanımı
-
Hatalı montaj
-
Yetersiz temizlik
-
Motorun rodajının yanlış yapılması
gelir.
Bu nedenle iyi bir rektifiye işleminde ölçüm ve tolerans kontrolü, parça değiştirmek kadar önemlidir.
Rektifiye Yapılan Motor Ne Kadar Kullanılır?
Rektifiye edilmiş bir motorun ömrü için kesin bir kilometre değeri vermek mümkün değildir.
Motorun hangi seviyede yenilendiği, kullanılan parçaların kalitesi, işleme hassasiyeti, montaj kalitesi, yağlama sistemi ve kullanım koşulları motorun ömrünü doğrudan etkiler.
Doğru ölçülerle ve kaliteli parçalarla yapılan bir rektifiye sonrasında motor uzun yıllar kullanılabilir.
Ancak yalnızca motorun "rektifiye edilmiş" olması tek başına uzun ömür garantisi değildir.
Rektifiye Yapılırken En Önemli Nokta Nedir?
Motor rektifiyesinde en önemli konu, parçaların göz kararıyla değil ölçüm ve üretici toleranslarına göre değerlendirilmesidir.
Silindir çapı, piston ölçüsü, krank mili çapı, yatak boşlukları, segman açıklıkları ve silindir kapağı yüzeyi gibi kritik noktalar hassas şekilde ölçülmelidir.
İşleme gereken parçalar uygun makinelerde işlenmeli ve motor, üreticinin belirlediği teknik değerlere mümkün olduğunca yakın şekilde toplanmalıdır.
Kısacası rektifiye, yalnızca eski parçaları söküp yenilerini takmak değildir. Motorun aşınmış parçalarının ölçülmesi, gerektiğinde işlenmesi veya değiştirilmesi ve bütün motorun doğru toleranslarla yeniden monte edilmesi işlemidir.
