• 05-12-2019
  • 21 dak
  • 2032
  • 0

Akü Nedir? Akü Bakımı Nasıl Yapılır?

Akü, aracın elektrik sisteminin en önemli parçalarından biridir. Motorun çalıştırılması sırasında marş motoruna gerekli elektrik enerjisini sağlar ve motor çalışmıyorken aracın çeşitli elektrikli sistemlerini besler.

Motor çalıştıktan sonra ise akü, alternatör ile birlikte çalışır. Normal sürüş sırasında elektrik enerjisinin büyük bölümünü alternatör üretirken akü bu enerjinin bir kısmını depolar ve aracın elektrik sisteminin dengeli çalışmasına yardımcı olur.

Zayıflamış veya bakımsız bir akü; marş basmama, elektrikli sistemlerde düzensizlik, çeşitli uyarı lambalarının yanması ve aracın beklenmedik şekilde çalışmaması gibi problemlere yol açabilir. Bu nedenle akünün düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir.

Akü Nedir?

Akü, elektrik enerjisini depolayan ve gerektiğinde yeniden kullanılmasını sağlayan şarj edilebilir bir enerji depolama ünitesidir.

Geleneksel otomobillerin büyük bölümünde 12 volt kurşun-asit aküler kullanılır. Bunun yanında modern araçlarda AGM ve EFB gibi farklı akü teknolojileri de bulunur.

Akü, elektrik enerjisini kimyasal olarak depolar ve ihtiyaç olduğunda elektrik enerjisine dönüştürür.

Başlıca görevleri şunlardır:

  • Motorun çalıştırılmasını sağlamak

  • Motor çalışmıyorken elektrik sistemlerine enerji sağlamak

  • Marş sırasında gerekli yüksek akımı vermek

  • Araç elektrik sistemindeki voltajı dengelemek

  • Elektrik ihtiyacı alternatörün anlık kapasitesini aştığında destek olmak

Bu nedenle akünün görevi yalnızca motoru çalıştırmak değildir.

Akü Nasıl Çalışır?

Geleneksel kurşun-asit aküler birden fazla hücreden oluşur. Her hücre yaklaşık 2 volt elektrik üretir. Altı hücrenin bir araya gelmesiyle nominal olarak yaklaşık 12 voltluk bir akü ortaya çıkar.

Akünün içerisinde temel olarak:

  • Pozitif plakalar

  • Negatif plakalar

  • Elektrolit

  • Ayırıcılar

  • Akü gövdesi

  • Kutup başları

bulunur.

Plakalar ile elektrolit arasındaki kimyasal reaksiyon elektrik enerjisinin oluşmasını sağlar.

Marş motoru devreye girdiğinde akü kısa süre içerisinde yüksek miktarda akım sağlar. Böylece marş motoru motoru döndürür ve motor çalışmaya başlayabilir.

Motor çalıştıktan sonra alternatör elektrik üretmeye başlar ve aküyü yeniden şarj eder.

Akü ile Alternatör Arasındaki Fark Nedir?

Akü ve alternatör farklı görevleri yerine getirir ancak birlikte çalışırlar.

Akü elektrik enerjisini depolar ve özellikle motorun çalıştırılması sırasında yüksek akım sağlar.

Alternatör ise motor çalışırken elektrik enerjisi üretir.

Sistem basit şekilde şöyle düşünülebilir:

Akü → motoru çalıştırır → alternatör devreye girer → elektrik sistemlerini besler → aküyü şarj eder.

Bu nedenle alternatör arızalıysa sağlam bir akü bile zaman içerisinde boşalabilir.

Aynı şekilde alternatör düzgün çalışıyor olsa bile kullanım ömrünü tamamlamış bir akünün sürekli olarak sorun çıkarması mümkündür.

Akü Çeşitleri Nelerdir?

Günümüzde araçlarda farklı akü teknolojileri kullanılmaktadır.

Klasik sulu kurşun-asit aküler

Geleneksel akü teknolojisidir ve birçok araçta kullanılmaya devam etmektedir.

İçerisinde sıvı elektrolit bulunur ve genellikle diğer bazı akü türlerine göre daha uygun maliyetlidir.

Bakım gerektirmeyen aküler

Bu aküler çok az bakım gerektirecek şekilde tasarlanmıştır.

Ancak "bakım gerektirmez" ifadesi akünün hiçbir zaman kontrol edilmemesi gerektiği anlamına gelmez.

Kutup başları, voltaj, şarj sistemi ve akünün fiziksel durumu yine kontrol edilmelidir.

EFB aküler

EFB, Enhanced Flooded Battery teknolojisinin kısaltmasıdır.

Özellikle standart Start-Stop sistemine sahip araçlarda kullanılabilir. Klasik akülere göre daha fazla şarj-deşarj döngüsüne dayanacak şekilde tasarlanmıştır.

AGM aküler

AGM, Absorbent Glass Mat teknolojisinin kısaltmasıdır.

Yüksek elektrik tüketimine sahip araçlarda ve birçok Start-Stop sisteminde kullanılır.

Sık şarj ve deşarj döngülerine dayanıklılığı ve yüksek marş performansı önemli avantajlarıdır.

Aracın gerektirdiği akü teknolojisinin kullanılması önemlidir. AGM veya EFB aküye göre tasarlanmış bir araca yalnızca daha ucuz olduğu için klasik bir akü takılması doğru olmayabilir.

Zayıf Akünün Belirtileri Nelerdir?

Akü tamamen bitmeden önce genellikle bazı belirtiler ortaya çıkar.

Marşın yavaş dönmesi

Özellikle soğuk havalarda marş motoru normalden daha yavaş dönüyorsa akünün zayıflamış olması ihtimallerden biridir.

Marş sırasında tıklama sesi

Kontak açıldığında veya marşa basıldığında yalnızca tıklama sesi geliyor ve motor dönmüyorsa akü yeterli akımı sağlayamıyor olabilir.

Ancak marş motoru veya elektrik bağlantılarındaki bir arıza da benzer belirti oluşturabilir.

Aracın zor çalışması

Motor normalden daha geç çalışabilir veya birkaç marş denemesine ihtiyaç duyabilir.

Farların zayıf yanması

Özellikle motor çalışmıyorken farların normalden daha sönük olması akünün durumuyla ilgili bir ipucu olabilir.

Elektrikli sistemlerde düzensizlik

Düşük sistem voltajı nedeniyle bazı elektronik sistemler normal çalışmayabilir.

Akü uyarı lambasının yanması

Akü sembollü uyarı lambasının yanması her zaman doğrudan akünün bozuk olduğu anlamına gelmez.

Çoğu durumda şarj sistemiyle ilgili bir problem olduğunu gösterir. Alternatör, voltaj regülatörü veya şarj devresindeki bir problem buna neden olabilir.

Akü Neden Boşalır?

Akünün boşalmasının birçok farklı nedeni vardır.

Bunlar arasında:

  • Farların açık unutulması

  • Elektrikli ekipmanların açık bırakılması

  • Aracın uzun süre kullanılmaması

  • Aşırı kaçak akım

  • Alternatör arızası

  • Voltaj regülatörü arızası

  • Kötü elektrik bağlantıları

  • Aşırı sıcak veya soğuk hava

  • Akünün kullanım ömrünü tamamlaması

  • Sürekli kısa mesafeli kullanım

bulunur.

Özellikle kısa mesafeli kullanımlarda akü zorlanabilir. Motoru çalıştırmak için önemli miktarda enerji harcanırken araç birkaç dakika kullanıldığında alternatör bu enerjiyi tamamen geri kazandıracak kadar uzun süre çalışmayabilir.

Akü Bakımı Nasıl Yapılır?

Akü bakımı genel olarak oldukça basittir ancak düzenli yapılmalıdır.

Kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

  • Akü kutup başları

  • Kutup başlarının sıkılığı

  • Oksitlenme ve korozyon

  • Akü gövdesinin durumu

  • Şarj voltajı

  • Dinlenme voltajı

  • Akünün şarj durumu

  • Akünün sabitlemesi

  • Şişme veya sızıntı

  • Araçtaki kaçak akım

Modern bakım gerektirmeyen akülerde bile bu kontrollerin yapılması faydalıdır.

Akü Kutup Başları Nasıl Temizlenir?

Akü kutup başlarında zaman içerisinde oksitlenme ve korozyon oluşabilir.

Korozyon elektriksel direnci artırabilir ve akü ile araç arasındaki yüksek akımın düzgün şekilde iletilmesini engelleyebilir.

Kutup başlarını temizlemeden önce araç kapatılmalı ve gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır.

Uygun bir kutup başı temizleme fırçası ile bağlantı noktaları temizlenebilir.

Temizlik sonrasında kutup başları düzgün şekilde sıkılmalıdır.

Bu bağlantıların sağlam olması özellikle marş sırasında önemlidir çünkü marş motoru çok yüksek akım çekebilir.

Akü Kutup Başları Neden Oksitlenir?

Kutup başlarında oksitlenme çeşitli kimyasal reaksiyonlar nedeniyle oluşabilir.

Buna katkıda bulunabilecek faktörler şunlardır:

  • Akünün yaşlanması

  • Elektrolit buharı

  • Nem

  • Aşırı şarj

  • Gevşek kutup başı bağlantısı

  • Yüksek sıcaklık

  • Aküde fiziksel hasar

Oksitlenme sürekli tekrar ediyorsa yalnızca temizlemek yeterli olmayabilir. Oksitlenmeye neden olan temel problem de araştırılmalıdır.

Akü Kutup Başlarına Gres Sürülür mü?

Akü kutup başlarını korumak için uygun bir terminal koruyucu ürün kullanılabilir.

Buradaki önemli nokta, koruyucu ürünün akü kutup başı ile terminal arasındaki elektriksel teması engellememesidir.

Önce metal yüzeylerin doğru şekilde temas etmesi sağlanmalı, bağlantı sıkılmalı ve ardından uygun koruyucu ürün üreticisinin talimatlarına göre uygulanmalıdır.

Akü Voltajı Nasıl Ölçülür?

Akü voltajı dijital multimetre ile ölçülebilir.

Motor kapalıyken ve araç bir süre dinlendikten sonra tam şarjlı geleneksel 12 voltluk bir akü genellikle yaklaşık 12,6 volt civarında değer gösterebilir.

Ancak gerçek değer; akünün durumuna, sıcaklığa ve yakın zamanda şarj edilip edilmediğine göre değişebilir.

Dinlenme voltajının belirgin şekilde düşük olması akünün yeterince şarj olmadığını veya yıprandığını gösterebilir.

Bununla birlikte yalnızca voltaj ölçmek akünün sağlığını kesin olarak belirlemek için yeterli değildir.

Bir akü normal bir dinlenme voltajı gösterebilir ancak marş sırasında yeterli akımı sağlayamayabilir.

Akü Yük Testi Nedir?

Yük testi, akünün yüksek miktarda akım verirken voltajını ne kadar koruyabildiğini kontrol eder.

Bu nedenle yalnızca dinlenme voltajını ölçmekten daha kapsamlı bir değerlendirme sağlar.

Akü test cihazı ile aşağıdaki değerler değerlendirilebilir:

  • Voltaj

  • Marş kapasitesi

  • Kullanılabilir marş akımı

  • Şarj durumu

  • İç direnç

  • Akünün genel durumu

Modern elektronik akü test cihazları, eski tip ağır yük test cihazlarına göre daha gelişmiş yöntemlerle akünün marş kapasitesi hakkında bilgi verebilir.

CCA Nedir?

CCA, Cold Cranking Amps ifadesinin kısaltmasıdır ve soğuk çalıştırma akımını ifade eder.

Akünün düşük sıcaklıklarda marş motorunu çalıştırmak için ne kadar yüksek akım sağlayabildiğini gösteren önemli bir değerdir.

Genel olarak daha yüksek CCA değeri, belirli test koşullarında daha yüksek marş akımı sağlayabilme kapasitesine işaret eder.

Ancak akü seçerken yalnızca CCA değerinin mümkün olduğunca yüksek olmasına bakılmamalıdır. Aracın üreticisinin belirttiği değerlere uygun akü kullanılmalıdır.

Soğuk Hava Aküyü Nasıl Etkiler?

Soğuk hava akü performansını önemli ölçüde düşürebilir.

Sıcaklık düştükçe akünün yüksek akım sağlayabilme kapasitesi azalır.

Aynı zamanda motor yağı soğukta daha viskoz hale gelir ve motoru çalıştırmak için marş motorunun daha fazla güç harcaması gerekir.

Bu iki durum birleştiğinde akü özellikle kış aylarında daha fazla zorlanır.

Yaz aylarında kolayca motoru çalıştırabilen zayıflamış bir akü, soğuk bir kış sabahında marş basmakta zorlanabilir.

Sıcak Hava Aküye Zarar Verir mi?

Evet.

Yüksek sıcaklıklar da akünün kullanım ömrünü kısaltabilir.

Aşırı sıcaklık, akünün içerisindeki kimyasal reaksiyonları hızlandırabilir ve iç yapının daha hızlı bozulmasına neden olabilir.

Bu nedenle akü arızası yalnızca kış aylarında ortaya çıkan bir problem değildir.

Kışın aniden arızalanan bir akü, aslında önceki sıcak aylarda yüksek sıcaklık nedeniyle kapasitesini önemli ölçüde kaybetmiş olabilir.

Akü Kaç Yıl Kullanılır?

Akülerin kullanım ömrü araçtan araca ve kullanım koşullarına göre değişir.

Birçok otomobil aküsü yaklaşık 3 ila 5 yıl kullanılabilir. Ancak bu süre kesin bir değişim aralığı değildir.

Akünün ömrünü etkileyen faktörler arasında:

  • İklim

  • Sürüş alışkanlıkları

  • Aracın elektrik tüketimi

  • Akü teknolojisi

  • Şarj sisteminin durumu

  • Start-Stop kullanım sıklığı

  • Aracın kullanım sıklığı

  • Bakım koşulları

bulunur.

Sıcak iklimlerde kullanılan veya sürekli kısa mesafelerde çalışan araçların aküleri daha hızlı yıpranabilir.

Bu nedenle akü yalnızca yaşına bakılarak değil, gerçek durumu test edilerek değerlendirilmelidir.

Kısa Mesafeli Kullanım Aküye Zarar Verir mi?

Kısa mesafeli kullanım doğrudan aküye zarar vermez. Ancak akünün yeterince şarj olmasını engelleyebilir.

Motoru çalıştırmak için önemli miktarda elektrik enerjisi kullanılır.

Araç sürekli olarak birkaç dakikalık kısa mesafelerde kullanılıyorsa alternatör, marş sırasında harcanan enerjiyi tamamen geri kazandıracak kadar uzun süre çalışamayabilir.

Zaman içerisinde akü sürekli düşük şarj seviyesinde kalabilir ve bu durum akünün daha hızlı yıpranmasına neden olabilir.

Kaçak Akım Nedir?

Kaçak akım, araç kapatıldıktan sonra bazı elektrikli sistemlerin normalden fazla elektrik tüketmeye devam etmesidir.

Modern araçlarda belirli miktarda bekleme tüketimi normaldir. Alarm sistemi, merkezi kilit, hafıza ve çeşitli elektronik kontrol üniteleri araç kapalıyken de belirli miktarda enerji tüketebilir.

Ancak tüketim olması gerekenden fazla olduğunda akü kısa sürede boşalabilir.

Aşırı kaçak akımın nedenleri arasında:

  • Arızalı elektronik kontrol üniteleri

  • Açık kalan iç aydınlatmalar

  • Bagaj lambası

  • Torpido gözü lambası

  • Sonradan takılan multimedya sistemleri

  • Araç kameraları

  • Alarm sistemleri

  • USB aksesuarları

  • Arızalı röleler

  • Elektrik tesisatı problemleri

bulunabilir.

Sağlam bir akü araç park halindeyken sürekli boşalıyorsa kaçak akım kontrol edilmelidir.

Araç Uzun Süre Kullanılmayacaksa Aküye Ne Yapılmalı?

Araç uzun süre kullanılmayacaksa akünün tamamen göz ardı edilmemesi gerekir.

Aracın ve akünün özelliklerine uygun bir akü koruma cihazı veya şarj cihazı kullanmak, akünün uygun şarj seviyesinde tutulmasına yardımcı olabilir.

Akü mümkün olduğunca aşırı sıcak veya soğuk koşullardan korunmalıdır.

Ancak akünün bağlantısını sökmek her araç için aynı sonucu oluşturmayabilir. Modern araçlarda akünün sökülmesi bazı elektronik sistemlerin, hafıza fonksiyonlarının veya güvenlik sistemlerinin etkilenmesine neden olabilir.

Bu nedenle uzun süreli park durumunda araç üreticisinin önerileri dikkate alınmalıdır.

Tamamen Boşalmış Akü Şarj Edilebilir mi?

Bazı durumlarda tamamen boşalmış bir akü yeniden şarj edilebilir.

Ancak sonuç, akünün neden boşaldığına ve ne kadar süre boyunca tamamen boş durumda kaldığına bağlıdır.

Kurşun-asit akü uzun süre tamamen boş kalırsa kalıcı olarak zarar görebilir.

Akü sürekli olarak tamamen boşalıyorsa yalnızca tekrar şarj etmek yerine neden boşaldığı araştırılmalıdır.

Sülfatlaşma Nedir?

Sülfatlaşma, kurşun-asit akülerde görülen yaygın bir yıpranma şeklidir.

Akü uzun süre düşük şarj seviyesinde veya tamamen boş durumda kaldığında plakalar üzerinde kurşun sülfat kristalleri oluşabilir.

İleri seviyedeki sülfatlaşma akünün şarj kabul etme ve enerjiyi depolama kapasitesini azaltabilir.

Bu nedenle özellikle uzun süre kullanılmayan araçlarda akünün uygun şarj seviyesinde tutulması önemlidir.

Akü Araçtan Sökülmeden Kontrol Edilebilir mi?

Çoğu durumda evet.

Akü araç üzerinde takılıyken voltajı ve genel durumu kontrol edilebilir.

Uygun bir akü şarj cihazı veya akü koruma cihazı da bazı araçlarda akü sökülmeden kullanılabilir.

Ancak modern araçlarda akü şarj işlemiyle ilgili özel prosedürler bulunabilir.

Özellikle akü izleme sistemi bulunan araçlarda üreticinin şarj prosedürüne uyulmalıdır.

Akü İzleme Sistemi Nedir?

Birçok modern araçta akü izleme sensörü bulunur.

Bu sistem akünün ve elektrik sisteminin durumunu takip etmek için çeşitli verileri ölçebilir.

Örneğin:

  • Akü voltajı

  • Aküden geçen akım

  • Şarj seviyesi

  • Şarj davranışı

  • Elektrik tüketimi

izlenebilir.

Araç, bu bilgileri alternatörün çalışma şeklini ve elektrik tüketimini yönetmek için kullanabilir.

Bazı araçlarda akü değiştirildikten sonra akü tanıtma veya akü adaptasyonu yapılması gerekebilir.

Yeni Akü Neden Tanıtılmalıdır?

Modern araçlarda enerji yönetim sistemi, takılı olan akünün özelliklerini dikkate alabilir.

Akü değiştirildiğinde araçtaki sistemin yeni akünün takıldığını bilmesi gerekebilir.

Araca göre şu işlemlerden biri uygulanabilir:

  • Akü tanıtma

  • Akü adaptasyonu

  • Akü yönetim sisteminin sıfırlanması

  • Akü tipinin tanımlanması

  • Akü kapasitesinin tanımlanması

Bu işlem özellikle gelişmiş enerji yönetim sistemine sahip araçlarda önemlidir.

Yeni Akü Nasıl Seçilir?

Yeni akü aracın teknik özelliklerine uygun olmalıdır.

Dikkat edilmesi gereken başlıca özellikler:

  • Voltaj

  • Akü kapasitesi

  • CCA değeri

  • Akü teknolojisi

  • Fiziksel ölçüler

  • Kutup başlarının konumu

  • Sabitleme şekli

  • Start-Stop uyumluluğu

Örneğin AGM akü ile çalışan bir araca yalnızca daha ucuz olduğu için klasik sulu akü takılması doğru olmayabilir.

Akü Değiştirirken Nelere Bakılmalı?

Akü değişimi yalnızca eski akünün çıkarılıp yenisinin takılmasından ibaret değildir.

Şarj sistemi de kontrol edilmelidir.

Özellikle:

  • Alternatörün şarj performansı

  • Şarj voltajı

  • Akü kutup başları

  • Şase bağlantıları

  • Akü sabitlemesi

  • Kaçak akım

  • Akü izleme sistemi

  • Akü tanıtma gerekliliği

değerlendirilmelidir.

Alternatör aşırı şarj ediyor veya yetersiz şarj ediyorsa yeni takılan akü de kısa sürede zarar görebilir.

Arızalı Alternatör Aküye Zarar Verir mi?

Evet.

Alternatör yeterli şarj voltajı üretmiyorsa akü sürekli olarak düşük şarj seviyesinde kalabilir.

Alternatör veya voltaj regülatörü aşırı voltaj üretiyorsa akü ve aracın diğer elektronik parçaları zarar görebilir.

Bu nedenle sürekli akü boşalması nedeniyle akü değiştirilecekse şarj sistemi de mutlaka kontrol edilmelidir.

Akü Uyarı Lambası Yanarsa Ne Yapılmalı?

Akü sembollü uyarı lambasının yanması doğrudan "akü bozuldu" anlamına gelmez.

Çoğu zaman aracın şarj sistemiyle ilgili bir problemi gösterir.

Olası nedenler arasında:

  • Alternatör arızası

  • Alternatör kayışı problemi

  • Voltaj regülatörü arızası

  • Şarj devresi kablo problemi

  • Kötü akü bağlantısı

  • Akü arızası

bulunabilir.

Motor çalışırken akü uyarı lambası yanmaya devam ediyorsa şarj sistemi mümkün olan en kısa sürede kontrol edilmelidir.

Akü Kullanırken Güvenlik

Aküyle çalışırken dikkatli olunmalıdır.

Kurşun-asit aküler aşındırıcı elektrolit içerir ve belirli koşullarda hidrojen gazı oluşturabilir.

Bu nedenle:

  • Akünün yanında kıvılcım ve açık alev bulundurulmamalıdır.

  • Uygun göz koruması kullanılmalıdır.

  • Akü kutup başları kısa devre ettirilmemelidir.

  • Metal aletler iki kutup arasına temas ettirilmemelidir.

  • Kapalı tip aküler açılmaya çalışılmamalıdır.

  • Çocuklar aküden uzak tutulmalıdır.

  • Şarj işlemi üreticinin talimatlarına göre yapılmalıdır.

Şişmiş, sızıntı yapan, hasarlı veya aşırı ısınmış bir akü dikkatli şekilde ele alınmalıdır.

Sonuç

Akü, aracın çalıştırma sisteminin ve elektrik sisteminin temel parçalarından biridir. Günümüzde kullanılan aküler eski nesil akülere göre daha az bakım gerektirse de tamamen bakım gerektirmeyen parçalar olarak düşünülmemelidir.

Kutup başlarının temiz ve sıkı tutulması, akü voltajının kontrol edilmesi, oksitlenme ve fiziksel hasar belirtilerinin incelenmesi ve şarj sisteminin düzenli olarak kontrol edilmesi olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Akünün kullanım ömrü; iklim, sürüş alışkanlıkları, elektrik tüketimi, şarj sistemi ve aracın kullanım sıklığı gibi birçok faktöre bağlıdır. Kısa mesafeli sürüşler, aracın uzun süre kullanılmaması, aşırı sıcaklıklar ve kaçak akım akünün erken boşalmasına veya yıpranmasına neden olabilir.

En önemlisi, akü problemi her zaman yalnızca akü kaynaklı olmayabilir. Yeni bir akü kısa süre içerisinde tekrar boşalıyorsa alternatör, elektrik tesisatı, şase bağlantıları ve araçtaki kaçak akım mutlaka kontrol edilmelidir.

Doğru akü bakımı yalnızca akünün ömrünü uzatmak için değil, aracın güvenilir şekilde çalışması ve elektrik sistemlerinin stabil şekilde görev yapması için de önemlidir.

Yorum Yap

Üye olmadan yorum yapabilir, bu konu hakkındaki düşüncelerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.

Yazılan yorumlar hiçbir şekilde ototasarruf.com’un görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.