25-07-2013
13 dak
3035
1

Katalitik Konvert�r Nedir? Katalitik Konvert�r Ar�za Belirtileri

Katalitik konvert�r, otomobilin egzoz sisteminde bulunan ve motordan ��kan zararl� gazlar�n daha az zararl� bile�enlere d�n��t�r�lmesini sa�layan �nemli bir emisyon kontrol par�as�d�r. �zellikle benzinli ara�larda motorun yanma sonucu olu�turdu�u karbonmonoksit (CO), hidrokarbonlar (HC) ve azot oksitler (NOx) gibi emisyonlar�n azalt�lmas�nda g�rev yapar.

Katalitik konvertör d��ar�dan bak�ld��nda basit bir egzoz parças� gibi görünse de içerisinde çok hassas bir petek yap� ve de�erli metal kaplamalar bulunur. Bu nedenle ar�zaland��nda yaln�zca egzoz emisyonlar� de�il, arac�n performans�, yak�t tüketimi ve motorun çal��ma karakteri de etkilenebilir.

Katalitik konvertör nas�l çal��r?

Katalitik konvertörün içerisinde seramik veya metal esasl�, petek �eklinde bir ta��y�c� bulunur. Bu yap� çok geni� bir yüzey alan� olu�turur. Yüzey üzerinde genellikle platin, paladyum ve rodyum gibi katalitik özellik gösteren de�erli metaller bulunur.

Egzoz gazlar� bu petek yap�dan geçerken çe�itli kimyasal reaksiyonlar gerçekle�ir.

Karbonmonoksit daha az zararl� olan karbondioksite dönü�türülür. Yanma sonucu olu�an yanmam�� hidrokarbonlar oksitlenerek daha az zararl� bile�enlere dönü�türülür. Azot oksitlerin bir k�sm� ise azot ve oksijen gibi daha az zararl� bile�enlere ayr��t�r�l�r.

Bu i�lemin verimli �ekilde gerçekle�ebilmesi için motorun hava-yak�t kar��m�n�n do�ru olmas� ve katalitik konvertörün belirli bir çal��ma s�cakl��na ula�mas� gerekir.

Katalitik konvertör ile DPF ayn� �ey de�ildir

Katalitik konvertör ile dizel partikül filtresi (DPF) s�k s�k birbirine kar��t�r�l�r. Ancak görevleri farkl�d�r.

Katalitik konvertör temel olarak egzoz gazlar�ndaki zararl� kimyasal bile�enlerin dönü�türülmesini sa�lar. DPF ise özellikle dizel motorlarda kurum ve partikül maddeleri filtrelemek için kullan�l�r.

Baz� modern araçlarda katalitik konvertör ve partikül filtresi ayn� egzoz sistemi içerisinde birbirine yak�n veya birle�ik �ekilde bulunabilir. Buna ra�men iki parçan�n çal��ma prensibi ve görevleri ayn� de�ildir.

Katalitik konvertör neden ar�zalan�r?

Katalitik konvertör ço�u zaman kendili�inden ve sebepsiz yere ar�zalanmaz. Birçok durumda konvertörün hasar görmesine ba�ka bir motor veya yak�t sistemi problemi neden olur.

En önemli nedenlerden biri motorda meydana gelen sürekli veya �iddetli teklemelerdir. Silindirde yanmayan yak�t egzoz sistemine ula�t��nda katalitik konvertör içerisinde yanabilir. Bu durum konvertörün a��r� �s�nmas�na ve iç yap�s�n�n zarar görmesine neden olabilir.

Bunun yan�nda zengin kar��m, ate�leme sistemi ar�zalar�, hatal� yak�t enjeksiyonu, bozuk enjektörler, ya� yakma, antifriz veya so�utma s�v�s�n�n yanma odas�na girmesi ve baz� sensör ar�zalar� da katalitik konvertörün ömrünü ciddi �ekilde k�saltabilir.

D��ar�dan al�nan darbe veya egzoz sisteminin a��r� �s�nmas� da fiziksel hasara yol açabilir.

Katalitik konvertör ar�zas�n�n belirtileri

Katalitik konvertör ar�zas�n�n belirtileri ar�zan�n türüne göre de�i�ebilir. Konvertör yaln�zca verimlili�ini kaybetmi� olabilir veya fiziksel olarak t�kanm�� olabilir. Bu iki durumda ortaya ç�kan belirtiler ayn� de�ildir.

Motor ar�za lambas�n�n yanmas�

En yayg�n belirtilerden biri Check Engine ��n�n yanmas�d�r.

Özellikle katalitik konvertörün verimlili�inin beklenen seviyenin alt�na dü�mesi durumunda ECU taraf�ndan ilgili hata kodlar� kaydedilebilir. Örne�in P0420 gibi kodlar katalitik konvertör verimlili�iyle ili�kilidir.

Ancak P0420 kodunun görülmesi do�rudan “katalitik konvertör kesinlikle bozuk” anlam�na gelmez. Oksijen sensörleri, egzoz kaçaklar�, yak�t kar��m� problemleri ve di�er motor çal��ma sorunlar� da benzer bir te�hise yol açabilir.

Motor performans�nda dü�ü�

Katalitik konvertörün iç yap�s� parçalanarak egzoz gazlar�n�n geçi�ini engellemeye ba�lad��nda motorun performans� dü�ebilir.

Özellikle yüksek devirlerde ve yüksek yük alt�nda araç yeterince h�zlanmayabilir. Gaza bas�ld��nda motorun isteksiz davranmas�, yoku�larda belirgin güç kayb� ve yüksek devirlere ç�kmakta zorlanma görülebilir.

Bu durum özellikle konvertörün ciddi �ekilde t�kanmaya ba�lad�� araçlarda daha belirgin hale gelir.

Yüksek devirde güç kayb�

K�smen t�kal� bir katalitik konvertör dü�ük devirlerde fazla belirti vermeyebilir. Motorun hava ve egzoz ak�� ihtiyac� dü�ük oldu�u için araç normal �ekilde hareket edebilir.

Ancak devir yükseldikçe motordan ç�kan egzoz gaz� miktar� artar. T�kal� konvertör bu gazlar�n yeterince h�zl� �ekilde d��ar� at�lmas�n� engellerse egzoz kar�� bas�nc� yükselir.

Sonuç olarak araç özellikle 3000-4000 devir ve üzerindeki kullan�mda belirgin �ekilde güç kaybedebilir.

Gaz pedal�na bas�ld��nda isteksizlik

Katalitik konvertörün ciddi �ekilde t�kand�� durumlarda motor gaz pedal�na verilen komuta normal �ekilde cevap vermeyebilir.

Araç h�zlanmak isterken motor sanki egzoz taraf�ndan bo�uluyormu� gibi davranabilir. Gaz pedal�na daha fazla bas�lmas�na ra�men h�zlanman�n artmamas� bu durumun tipik örneklerinden biridir.

Fakat bu belirti tek ba��na katalitik konvertör ar�zas�n� kan�tlamaz. Yak�t bas�nc�, ate�leme, turbo, hava ölçümü ve gaz kelebe�i gibi birçok sistem benzer �ikayete neden olabilir.

Yak�t tüketiminde art��

Katalitik konvertörün kendisi her zaman do�rudan yüksek yak�t tüketimine neden olmaz. Ancak konvertör ar�zas�na e�lik eden motor çal��ma problemleri yak�t tüketimini art�rabilir.

Örne�in motor zengin kar��mla çal��yorsa hem yak�t tüketimi yükselir hem de katalitik konvertör a��r� miktarda yak�tla kar��la�arak daha fazla �s�nabilir.

Bu nedenle yak�t tüketimindeki art�� katalitik konvertör aç�s�ndan de�erlendirilebilir ancak tek ba��na te�his olarak kullan�lmamal�d�r.

Egzozdan kötü veya al��lmad�k koku gelmesi

Katalitik konvertörün verimli çal��mad�� durumlarda egzoz gazlar�n�n karakteri de�i�ebilir. Baz� araçlarda özellikle yo�un kullan�m sonras�nda rahats�z edici, kükürt benzeri bir koku fark edilebilir.

Ancak egzoz kokusunun de�i�mesi sadece katalitik konvertör kaynakl� de�ildir. Yak�t kalitesi, zengin kar��m ve motorun düzgün yanmamas� da benzer kokulara neden olabilir.

Egzoz sesinin de�i�mesi

Katalitik konvertörün içindeki seramik petek yap� k�r�l�r veya parçalan�rsa egzoz sisteminden metalik t�k�rt� veya sallama s�ras�nda içeriden gelen parçalanm�� seramik sesi duyulabilir.

Özellikle motor so�ukken veya egzoz sistemi hareket ettirildi�inde gelen anormal t�k�rt�, konvertörün iç yap�s�n�n zarar görmü� olabilece�ini dü�ündürebilir.

Motorun zor çal��mas� veya stop etmesi

�leri seviyedeki t�kanmalarda egzoz gazlar�n�n motordan uzakla�t�r�lmas� ciddi �ekilde engellenebilir. Bu durumda motorun nefes almas� zorla��r ve çal��ma düzeni bozulabilir.

Çok a��r t�kanmalarda motor zor çal��abilir, rölantide düzensizle�ebilir veya yük alt�nda stop edebilir.

Bu a�amaya gelmi� bir katalitik konvertör yaln�zca emisyon problemi olmaktan ç�karak arac�n normal çal��mas�n� da etkileyen ciddi bir mekanik probleme dönü�ebilir.

Katalitik konvertör t�kan�rsa ne olur?

Katalitik konvertör t�kanmas�, ar�zan�n en önemli ve performans� en fazla etkileyen �ekillerinden biridir.

Normal çal��an motorda yanma sonucu olu�an egzoz gazlar� silindirlerden egzoz manifolduna, ard�ndan katalitik konvertöre ve egzoz hatt�n�n devam�na do�ru ilerler.

Konvertörün petek kanallar� kurum, erimi� seramik veya ba�ka kal�nt�lar nedeniyle daral�rsa egzoz gazlar�n�n geçi�i zorla��r.

Bu durumda egzoz kar�� bas�nc� yükselir. Motorun özellikle yüksek yük ve yüksek devir ko�ullar�nda üretti�i gaz� d��ar� atmas� zorla��r.

Sonuç olarak:

Araç h�zlanmakta zorlanabilir.
Yüksek devirde güç ciddi �ekilde dü�ebilir.
Yoku� performans� azalabilir.
Gaza bas�ld��nda motor bo�uluyormu� gibi davranabilir.
Yak�t tüketimi de�i�ebilir.
Motor çal��ma düzeni bozulabilir.
A��r� durumlarda motor stop edebilir.

Katalitik konvertör t�kan�kl�� nas�l anla��l�r?

Katalitik konvertörün t�kal� olup olmad��n� anlamak için yaln�zca araç performans�na bakmak yeterli de�ildir.

Egzoz kar�� bas�nc� ölçülebilir. Ayr�ca vakum testi, uygun te�his cihaz�yla canl� verilerin incelenmesi ve gerekti�inde egzoz hatt�n�n belirli bölümlerinin test edilmesi kullan�labilir.

Modern araçlarda oksijen sensörlerinin verileri de de�erlendirilir. Ancak sensör de�erlerini tek ba��na yorumlamak do�ru de�ildir. Motorun yak�t trimleri, ate�leme durumu, hava/yak�t kar��m� ve egzoz kaçaklar� da birlikte de�erlendirilmelidir.

Katalitik konvertör neden erir veya parçalan�r?

Katalitik konvertörün içindeki seramik yap� çok yüksek s�cakl�klara dayanacak �ekilde tasarlanm��t�r ancak s�n�rs�z s�cakl��a dayanamaz.

Motor sürekli tekliyorsa silindire gönderilen yak�t�n bir bölümü yanmadan egzoza ula�abilir. Bu yak�t katalitik konvertör içerisinde yanarak s�cakl�� a��r� �ekilde yükseltebilir.

Özellikle uzun süre devam eden misfire durumlar�nda konvertörün iç yap�s� eriyebilir veya petek kanallar birbirine yap��arak egzoz geçi�ini ciddi �ekilde k�s�tlayabilir.

Bu nedenle sadece katalitik konvertörü de�i�tirmek ço�u zaman yeterli de�ildir. Konvertörü bozan temel neden de bulunmal�d�r.

Katalitik konvertör ar�zas� motora zarar verir mi?

T�kal� bir katalitik konvertör motorun çal��ma ko�ullar�n� olumsuz etkileyebilir. Özellikle egzoz kar�� bas�nc�n�n ciddi �ekilde yükseldi�i durumlarda motorun performans� ve çal��ma s�cakl�klar� etkilenebilir.

Daha önemlisi, konvertörün ar�zalanmas�na neden olan temel problem motorda devam ediyor olabilir.

Örne�in ate�leme bobini veya buji kaynakl� bir misfire düzeltilmeden yaln�zca katalitik konvertör de�i�tirilirse yeni konvertör de k�sa sürede zarar görebilir.

Bu nedenle “konvertör bozuldu, yenisini takal�m” yakla��m� yerine neden bozuldu�unun ara�t�r�lmas� gerekir.

Katalitik konvertör temizlenir mi?

Piyasada katalitik konvertör temizleyici olarak sat�lan çe�itli yak�t katk�lar� ve kimyasal ürünler bulunmaktad�r. Ancak bunlar�n a��r �ekilde t�kanm��, erimi� veya fiziksel olarak parçalanm�� bir katalitik konvertörü onarmas� beklenmemelidir.

Konvertörün petek yap�s� erimi�se veya parçalanm��sa kimyasal bir temizleyiciyle eski haline dönmesi mümkün de�ildir.

Hafif kirlenme ile fiziksel hasar birbirinden ayr�lmal�d�r. Bu nedenle ürünü rastgele kullanmak yerine öncelikle ar�zan�n gerçek nedeni belirlenmelidir.

Katalitik konvertör de�i�tirilirken nelere dikkat edilmeli?

Katalitik konvertör de�i�iminde yaln�zca parçan�n araca fiziksel olarak uymas� yeterli de�ildir.

Motor tipi, emisyon standard�, egzoz sistemi tasar�m� ve sensörlerin konumu dikkate al�nmal�d�r. Uygun olmayan veya dü�ük kaliteli bir konvertör emisyon de�erlerini gerekti�i �ekilde dü�ürmeyebilir ve k�sa süre içinde tekrar ar�za koduna neden olabilir.

Ayr�ca de�i�imden önce eski konvertörün neden ar�zaland�� ara�t�r�lmal�d�r.

Özellikle �u noktalar kontrol edilmelidir:

Ate�leme sistemi
Buji ve bobinler
Yak�t enjeksiyon sistemi
Yak�t kar��m�
Oksijen sensörleri
Egzoz kaçaklar�
Motorun ya� yak�p yakmad��
So�utma s�v�s�n�n yanma odas�na girip girmedi�i
Motorun tekleme geçmi�i

Katalitik konvertör ar�zas� ile oksijen sensörü ar�zas� kar��t�r�labilir

Katalitik konvertörün hemen önünde ve arkas�nda oksijen sensörleri bulunan birçok modern araçta ECU, bu sensörlerin sinyallerini kullanarak katalitik konvertörün çal��ma verimlili�ini de�erlendirebilir.

Bu nedenle sensörlerden birinin ar�zalanmas� veya egzoz hatt�nda sensörlerden önce bir kaçak bulunmas�, katalitik konvertör verimlili�iyle ilgili hata kodlar�n�n olu�mas�na neden olabilir.

Örne�in P0420 gibi bir kod görüldü�ünde do�rudan katalitik konvertör sat�n almak yerine sensörlerin çal��mas�, egzoz kaçaklar�, yak�t düzeltmeleri ve motorun genel çal��ma durumu kontrol edilmelidir.

Katalitik konvertörün ömrü ne kadard�r?

Katalitik konvertörün tek bir kesin kullan�m ömrü yoktur. Arac�n motor yap�s�, yak�t sistemi, kullan�m �artlar� ve bak�m durumu ömrünü do�rudan etkiler.

Motor düzgün çal��yor, ate�leme sistemi sa�l�kl� ve hava-yak�t kar��m� do�ruysa katalitik konvertör uzun süre kullan�labilir.

Buna kar��l�k sürekli misfire, ya� yakma, zengin kar��m veya so�utma s�v�s�n�n yanma odas�na girmesi gibi problemler konvertörün ömrünü ciddi �ekilde k�saltabilir.

Bu yüzden katalitik konvertör asl�nda motorun çal��ma durumundan do�rudan etkilenen bir parçad�r.

Katalitik konvertör ar�zas�nda parça de�i�tirmeden önce te�his yap�lmal�

Katalitik konvertör ar�zas�n�n belirtileri ba�ka birçok motor ve egzoz problemiyle benzerlik gösterebilir. Güç kayb�, yüksek yak�t tüketimi, motor ar�za lambas�, kötü egzoz kokusu ve yüksek devirde isteksizlik tek ba��na katalitik konvertörün bozuk oldu�unu göstermez.

Özellikle t�kan�kl�k �üphesinde egzoz kar�� bas�nc� ve motorun canl� verileri de�erlendirilmelidir. Verimlilik problemi dü�ünülüyorsa oksijen sensörlerinin sinyalleri, egzoz kaçaklar� ve yak�t trimleri birlikte incelenmelidir.

En önemli nokta ise katalitik konvertörün neden ar�zaland��n� bulmakt�r. Çünkü konvertörü bozan misfire, zengin kar��m, ya� yakma veya ba�ka bir motor problemi giderilmeden yeni bir katalitik konvertör tak�lmas�, ayn� ar�zan�n k�sa süre içinde tekrar ortaya ç�kmas�na neden olabilir.

Bize Yaz�n

Bize Yaz�n

Katalitik Konvert�r Nedir? Katalitik Konvert�r Ar�za Belirtileri