15-09-2023
11 dak
749
0

Patinaj Nedir? Arac�n Patinaj �ekmesi Nas�l �nlenir?

Patinaj, arac�n �eki� sa�layan tekerleklerinin yol �zerinde ilerleme h�z�ndan daha h�zl� d�nmesi ve lastiklerin yol tutu�unu kaybetmesi durumudur. �zellikle �slak, karl�, buzlu, �amurlu veya gev�ek zeminlerde s�k g�r�l�r.

Patinaj yaln�zca yüksek beygir gücüne sahip otomobillerde meydana gelmez. Normal bir binek otomobilde bile gaza fazla bas�ld��nda, özellikle dü�ük tutu�lu bir zeminde tekerlekler kolayca patinaja dü�ebilir.

Patinaj s�ras�nda arac�n h�zlanmas� verimsiz hale gelir ve özellikle virajlarda araç kontrolünün zorla�mas�na neden olabilir. Bu nedenle patinaj�n neden olu�tu�unu ve nas�l önlenebilece�ini bilmek güvenli sürü� aç�s�ndan önemlidir.

Patinaj Nedir?

Patinaj, motordan gelen torkun lastiklerin yol yüzeyine aktarabilece�i tutunma kapasitesini a�mas� sonucunda meydana gelir.

Normal �artlarda lastikler, arac�n ilerleme h�z�na uygun �ekilde döner. Lastik ile yol aras�ndaki temas yeterli oldu�unda motorun üretti�i güç etkili bir �ekilde ileri yönlü harekete dönü�türülür.

Ancak lastiklerin mevcut tutunma kapasitesi a��ld��nda tekerlekler yol üzerinde kaymaya ba�lar ve normalden çok daha h�zl� döner.

��te bu durum patinaj olarak adland�r�l�r.

Örne�in ya�mur ya�m�� bir yolda duran araçla aniden h�zlanmaya çal��t��n�zda motor devri h�zla yükselebilir ancak araç beklenen �ekilde h�zlanmayabilir. Ayn� anda lastiklerden c�yaklama sesi gelebilir veya gösterge panelindeki çeki� kontrol lambas� yan�p sönebilir.

Araç Neden Patinaj Çeker?

Patinaj�n temel nedeni, lastiklerin yola aktarabilece�inden daha fazla çeki� kuvvetinin olu�turulmas�d�r.

Bunun ortaya ç�kmas�na neden olabilecek birçok faktör vard�r:

Islak yol
Kar ve buz
Çamur
Kum ve çak�l
A��nm�� lastikler
Yanl�� lastik bas�nc�
Ani ve sert gaz verme
Yüksek motor torku
Dik yoku�lar
Yol yüzeyinin dü�ük tutu�a sahip olmas�
Arac�n a��rl�k da��l�m�
So�uk lastikler

Dolay�s�yla patinaj�n tek nedeni motorun güçlü olmas� de�ildir.

Örne�in dü�ük beygir gücüne sahip bir otomobil buz üzerinde kolayl�kla patinaj çekebilir. Buna kar��l�k güçlü bir spor otomobil kuru ve kaliteli asfalt üzerinde gaz� do�ru �ekilde kullan�ld��nda patinaja dü�meden h�zlanabilir.

Motor Torku ile Patinaj Aras�ndaki �li�ki

Motorun üretti�i tork do�rudan lastiklere ula�maz. Motor gücü �anz�man, diferansiyel, akslar ve di�er aktarma organlar�ndan geçerek tekerleklere aktar�l�r.

Tekerle�e ula�an bu tork, lastik ile yol aras�ndaki temas noktas�nda çeki� kuvveti olu�turur.

E�er bu kuvvet yolun sa�layabilece�i tutu� s�n�rlar� içerisindeyse araç normal �ekilde h�zlan�r.

Ancak tekerle�e uygulanan kuvvet mevcut tutu�u a�t��nda lastik kaymaya ba�lar.

Bu nedenle kuru zeminde sorun ç�karmayan bir gaz hareketi, ya�murdan sonra ayn� �ekilde uyguland��nda patinaja neden olabilir.

Hangi Araçlar Daha Kolay Patinaj Çeker?

Patinaj her türlü aktarma sistemine sahip araçta meydana gelebilir. Ancak önden çeki�, arkadan iti� ve dört tekerlekten çeki� sistemlerinde patinaj�n ortaya ç�kma �ekli farkl�d�r.

Önden çeki�li araçlar

Önden çeki�li araçlarda motorun üretti�i güç ön tekerleklere aktar�l�r. Ayn� ön tekerlekler arac�n yönlendirilmesinden de sorumludur.

Araç h�zlan�rken a��rl�k bir miktar arka tarafa transfer olur. Bu durum ön tekerleklerin yol üzerindeki yükünü azaltabilir.

Özellikle güçlü önden çeki�li araçlarda sert h�zlanma s�ras�nda ön lastiklerin tutu�unu kaybetmesi ve patinaja dü�mesi bu nedenle daha kolay olabilir.

Arkadan iti�li araçlar

Arkadan iti�li araçlarda motor gücü arka tekerleklere aktar�l�r.

H�zlanma s�ras�nda a��rl��n arka tarafa transfer olmas�, teorik olarak çeki� sa�layan arka tekerleklerin yola daha fazla basmas�na yard�mc� olur.

Ancak motor torku lastiklerin tutu� kapasitesini a�arsa arkadan iti�li araçlarda da ciddi patinaj meydana gelebilir.

Dört tekerlekten çeki�li araçlar

Dört tekerlekten çeki� sistemi motor torkunu birden fazla tekerle�e da��tarak çeki� kapasitesini art�rabilir.

Ancak dört çeker bir otomobilin patinaj yapmayaca�� dü�ünülmemelidir.

Yol yüzeyi çok kaygansa dört lasti�in tamam� tutu�unu kaybedebilir.

Bu nedenle AWD veya 4x4 sistemi yol tutu�unu art�rabilir ancak yolun olmad�� yerde tutu� olu�turamaz.

Çeki� Kontrol Sistemi Patinaj� Nas�l Önler?

Modern otomobillerin büyük bölümünde çeki� kontrol sistemi bulunur.

Bu sistem genellikle ABS sisteminde de kullan�lan tekerlek h�z sensörlerinden yararlan�r.

Sensörler tekerleklerin dönü� h�zlar�n� sürekli olarak takip eder. Sistem, çeki� sa�layan tekerleklerden birinin di�erlerine göre çok daha h�zl� döndü�ünü tespit etti�inde patinaj meydana geldi�ini anlayabilir.

Araçtaki sisteme göre çeki� kontrolü �u yöntemlerden birini veya birkaç�n� kullanabilir:

Motor torkunu azaltmak
Elektronik gaz kelebe�ini kapatmak
Ate�leme zamanlamas�n� de�i�tirmek
Yak�t miktar�n� azaltmak
Patinaj yapan tekere fren uygulamak
Dört tekerlekten çeki� sisteminde tork da��l�m�n� de�i�tirmek

Sistem devreye girdi�inde gösterge panelindeki çeki� kontrol lambas�n�n yan�p söndü�ü görülebilir.

Bu genellikle sistemin tekerleklerdeki kaymay� alg�lad�� ve müdahale etti�i anlam�na gelir.

Arac�n Patinaj Çekmesi Nas�l Önlenir?

Patinaj� önlemenin en etkili yolu, lastiklerden yolun sa�layabilece�inden daha fazla çeki� istememektir.

Gaza yumu�ak bas�n

Patinaj� önlemenin en kolay yollar�ndan biri gaz pedal�n� kontrollü kullanmakt�r.

Gaza aniden ve sonuna kadar basmak, k�sa sürede tekerleklere çok yüksek miktarda tork ula�mas�na neden olabilir.

Özellikle �slak, karl� veya buzlu zeminde gaz pedal�na kademeli �ekilde basmak lastiklerin tutunmas�n� kolayla�t�r�r.

Araç h�zland�kça gaz miktar� kontrollü olarak art�r�labilir.

Do�ru lastikleri kullan�n

Lastikler arac�n yol tutu�unu belirleyen en önemli parçalardan biridir.

A��nm�� veya yol ko�ullar�na uygun olmayan lastiklerle kullan�lan bir araç, özellikle dü�ük tutu�lu zeminlerde daha kolay patinaja dü�er.

K�� artlar�nda uygun k�� lastiklerinin kullan�lmas� önemli bir fark yaratabilir. K�� lastiklerinin kauçuk bile�imi ve s�rt deseni dü�ük s�cakl�klarda ve kaygan zeminlerde daha iyi çal��acak �ekilde tasarlan�r.

Lastiklerin di� derinli�i, üretim tarihi, yüzeyindeki çatlaklar ve düzensiz a��nmalar da düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Lastik bas�nc�n� do�ru ayarlay�n

Lastik bas�nc� da yol tutu�unu etkileyen önemli faktörlerden biridir.

Dü�ük veya yüksek lastik bas�nc�, lasti�in yol ile temas �eklini de�i�tirebilir.

Bu nedenle lastik bas�nc�, lasti�in üzerinde yazan maksimum de�ere göre de�il, arac�n üreticisinin önerdi�i de�erlere göre ayarlanmal�d�r.

Bas�nç kontrolü mümkün oldu�unca lastikler so�ukken yap�lmal�d�r.

Patinaj� Önlemek �çin Çeki� Kontrolü Kapat�lmal� m�?

Normal yol kullan�m�nda çeki� kontrol sisteminin aç�k b�rak�lmas� gerekir.

Çeki� kontrol sistemi, özellikle kaygan zeminlerde tekerleklerin gere�inden fazla dönmesini önlemeye yard�mc� olur.

Baz� araçlarda sürücü çeki� kontrolünü k�smen veya tamamen devre d�� b�rakabilir. Bu özellik belirli durumlarda, örne�in arac�n derin karda veya gev�ek zeminde s�k��mas� halinde hareket ettirilmesi s�ras�nda i�e yarayabilir.

Ancak günlük trafikte çeki� kontrolünü kapatmak, özellikle kaygan yollarda arac�n kontrolünü zorla�t�rabilir.

Bu nedenle normal sürü� ko�ullar�nda sistemin aç�k b�rak�lmas� daha güvenlidir.

Vites De�i�tirerek Patinaj Önlenebilir mi?

Baz� durumlarda evet.

Manuel �anz�manl� bir araçta çok kaygan bir zeminde daha yüksek vitesten kalkmak, tekerleklere aktar�lan torku azaltarak patinaj�n kontrol edilmesine yard�mc� olabilir.

Örne�in baz� ko�ullarda birinci vites yerine ikinci viteste kalkmak daha kontrollü bir hareket sa�layabilir.

Otomatik �anz�manl� baz� araçlarda bulunan Snow, Winter veya benzeri sürü� modlar� da benzer �ekilde çal��abilir. �anz�man kalk�� vitesini, gaz tepkisini ve tork yönetimini de�i�tirerek tekerleklerin patinaja dü�mesini azaltabilir.

Ancak bu özelliklerin çal��ma �ekli araçtan araca de�i�ir.

Islak Zeminde Araç Neden Daha Kolay Patinaj Çeker?

Su, lastik ile asfalt aras�ndaki mevcut sürtünmeyi azalt�r.

Modern lastikler, üzerlerindeki kanallar sayesinde suyu lasti�in alt�ndan uzakla�t�racak �ekilde tasarlanm��t�r. Ancak yol üzerinde fazla miktarda su bulundu�unda lasti�in suyu yeterince h�zl� tahliye etmesi zorla�abilir.

Bu durumda lasti�in yol ile aras�ndaki tutu� azal�r.

Özellikle su birikintilerinin bulundu�u yollarda ani gaz vermek patinaj ihtimalini art�rabilir. Yüksek h�zlarda ise lasti�in yol ile temas�n� büyük ölçüde kaybetmesine neden olan aquaplaning (k�zaklama) riski de ortaya ç�kar.

Rot Ayar� Bozuksa Araç Patinaj Çeker mi?

Rot ayar�n�n bozuk olmas� normal �artlarda patinaj�n do�rudan nedeni de�ildir.

Ancak yanl�� rot ayar� lastiklerin yol ile temas �eklini de�i�tirebilir ve düzensiz lastik a��nmas�na yol açabilir.

Örne�in yanl�� toe veya camber ayarlar� nedeniyle lastiklerin bir bölümü di�er bölümlerden daha fazla a��nabilir. Bu da özellikle �slak veya kaygan zeminde yol tutu�unun azalmas�na neden olabilir.

Araç normalden çok daha kolay patinaja dü�üyorsa yaln�zca motor gücüne de�il, lastiklere, lastik bas�nçlar�na, rot ayar�na, süspansiyon sistemine ve çeki� kontrol sistemine de bak�lmal�d�r.

Araç Patinaja Ba�lad��nda Ne Yap�lmal�?

Patinaj ba�lad��nda yap�labilecek en önemli �ey gaz pedal�ndaki bask�y� azaltmakt�r.

Tekerlekler kaymaya ba�lad��nda gaza daha fazla basmak genellikle sorunu çözmez. Aksine lastiklerin daha fazla dönmesine neden olabilir.

Gaz� kontrollü �ekilde azaltmak, lastiklerin yeniden yol tutmas�n� kolayla�t�r�r.

Araç viraj içerisinde patinaja dü�mü�se ani direksiyon hareketlerinden, sert frenlemeden ve ani gaz de�i�ikliklerinden kaç�nmak gerekir.

Amaç lastiklerin yeniden tutunmas�n� sa�lamakt�r.

Patinaj Araca Zarar Verir mi?

K�sa süreli ve hafif patinaj her zaman ciddi bir hasara yol açmaz. Ancak sürekli ve agresif �ekilde patinaj yapmak arac�n baz� mekanik parçalar�na ekstra yük bindirebilir.

Özellikle;

Lastikler,
Debriyaj,
�anz�man,
Diferansiyel,
Akslar,
CV mafsallar�,
Motor ba�lant�lar�

yük alt�nda kalabilir.

Tekerleklerin uzun süre patinaj yapmas�n�n ard�ndan bir anda tekrar güçlü �ekilde tutunmas� da aktarma organlar�na ani yük bindirebilir.

Bu nedenle normal bir yol otomobilinde sürekli olarak bilinçli �ekilde patinaj yapt�rmak mekanik aç�dan sa�l�kl� bir kullan�m �ekli de�ildir.

Patinaj� Önlemenin En Etkili Yolu Nedir?

Patinaj� önlemek asl�nda motor gücü ile lastiklerin mevcut yol tutu�u aras�nda do�ru dengeyi kurmakt�r.

�yi durumda ve uygun lastikler kullanmak, lastik bas�nçlar�n� do�ru ayarlamak, gaz pedal�na kontrollü basmak ve yol ko�ullar�na göre sürü� tarz�n� de�i�tirmek patinaj ihtimalini önemli ölçüde azalt�r.

Özellikle ya�mur, kar, buz, çamur veya gev�ek zeminlerde sürücünün lastiklerin sahip oldu�u tutu� s�n�rlar�n� dikkate almas� gerekir.

Arac�n motoru lastiklerin yola aktarabilece�inden daha fazla güç üretebilir. Bu durumda gaza daha fazla basmak arac�n daha h�zl� h�zlanmas�n� de�il, ço�u zaman daha fazla patinaj yapmas�n� sa�lar.

Bu nedenle patinaj� önlemenin temel anahtar�; do�ru lastik, do�ru lastik bas�nc�, kontrollü gaz kullan�m� ve yol �artlar�na uygun sürü� kombinasyonudur.