TR
EN
Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Kullandığı Arabalar
Gazi Mustafa Kemal Atatürk denildiğinde akla öncelikle askerî başarıları, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, gerçekleştirdiği devrimler ve modern Türkiye'nin şekillenmesindeki rolü gelir. Ancak Atatürk'ün günlük hayatına ilişkin ayrıntılar da tarih meraklıları ve otomobil tutkunları açısından oldukça ilgi çekicidir.
Bunlardan biri de kullandığı otomobillerdir.
Bugün Anıtkabir'de sergilenen Cadillac ve Lincoln marka otomobiller, yalnızca eski ve değerli otomobiller değildir. Bu araçlar aynı zamanda Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına, Atatürk'ün yurt gezilerine, devlet törenlerine ve dönemin Türkiye'sindeki otomobil kültürüne tanıklık etmiş tarihî eserlerdir. Atatürk'ün kullandığı otomobillerin önemli bir bölümü bugün Anıtkabir'de korunmaktadır.
Ancak burada önemli bir ayrıntıyı baştan belirtmek gerekir: Atatürk'ün çok sayıda kişisel otomobilden oluşan özel bir otomobil koleksiyonuna sahip olduğu düşüncesi doğru değildir. Dönemin şartlarında kullanılan otomobiller büyük ölçüde Cumhurbaşkanlığı makam araçları olarak görev yapmıştır. Ayrıca Millî Mücadele yıllarında ve yurt gezilerinde kendisine farklı şehirlerde çeşitli araçlar tahsis edilmiştir.
Atatürk'ün Otomobillere Olan İlgisi
1920'li ve 1930'lu yıllarda otomobil henüz Türkiye'de bugünkü kadar yaygın değildi.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Ankara'nın kendisi bile hızlı bir dönüşüm geçiriyordu. Yeni başkentte otomobiller, devletin modernleşmesinin ve değişen ulaşım anlayışının dikkat çekici sembollerinden biri hâline gelmişti.
Atatürk de özellikle yurt gezileri sırasında otomobili aktif biçimde kullanan devlet adamlarından biriydi.
Dönemin kaynaklarında Atatürk'ün otomobille yapılan yolculukları sevdiği, seyahatlerde hızlı ulaşımı tercih ettiği ve özellikle şehirlerde halkla daha yakın temas kurabilmek amacıyla üstü açık otomobilleri kullandığı aktarılmaktadır. Uzun yıllar Atatürk'ün şoförlüğünü yapan Remzi Öztuş'un anıları da bu konuda önemli bilgiler vermektedir.
Bu nedenle Atatürk'ün kullandığı otomobiller yalnızca makam araçları olarak değerlendirilmemelidir. Bu araçlar aynı zamanda Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki ulaşım kültürünün de bir parçasıdır.
Millî Mücadele Yıllarında Kullanılan Otomobiller
Atatürk'ün otomobil ile ilişkisi Cumhurbaşkanlığı döneminden çok daha önce başlamıştır.
Millî Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının Anadolu'daki hareketleri son derece zor şartlarda gerçekleşiyordu. Demiryolları önemli bir ulaşım aracı olmakla birlikte, demiryolunun bulunmadığı veya doğrudan ulaşımın mümkün olmadığı bölgelerde otomobillerden de yararlanılıyordu.
Erzurum, Sivas ve diğer şehirlerdeki çalışmalar sırasında çeşitli otomobiller tahsis edildi.
Bu dönemde kullanılan araçların tamamının Atatürk'e ait kişisel otomobiller olduğunu söylemek doğru değildir. Gittiği şehirlerde kendisi ve beraberindeki heyet için çeşitli araçlar hazırlanıyor veya tahsis ediliyordu.
Dolayısıyla Atatürk'ün otomobil geçmişini incelerken iki farklı dönemi birbirinden ayırmak gerekir:
Millî Mücadele döneminde: İhtiyaca göre tahsis edilen ve bulunan otomobiller kullanılmıştır.
Cumhurbaşkanlığı döneminde: Daha özel olarak hazırlanmış veya Cumhurbaşkanlığı tarafından tahsis edilmiş makam araçları kullanılmıştır.
Benz Marka Otomobil
Atatürk'ün 1920'li yılların ilk yarısında kullandığı otomobiller arasında Benz marka bir otomobilden de söz edilmektedir.
Bazı tarihî kaynaklarda 1922-1926 yılları arasındaki Anadolu seyahatlerinde Atatürk'ün üstü açık bir Benz otomobille seyahat ettiği aktarılır. Özellikle trenle ulaştığı şehirlerden sonraki kara yolculuklarında kendisine otomobiller tahsis edildiği belirtilmektedir.
Burada da önemli olan nokta, söz konusu otomobilin modern anlamda Atatürk'ün kişisel otomobili olarak değerlendirilmemesidir.
O dönemin devlet ve ulaşım şartları düşünüldüğünde devlet büyüklerine farklı bölgelerde araç tahsis edilmesi oldukça normaldi.
Mercedes Sindelfingen
Atatürk'ün otomobilleri konusunda en fazla merak edilen araçlardan biri de Mercedes Sindelfingen olarak anılan otomobildir.
Bazı kaynaklar bu aracı Atatürk'ün kullandığı ilk otomobil olarak tanımlamakta ve aracın 1924-1929 döneminde üretilen Mercedes modellerinden biri olduğunu belirtmektedir.
Ancak Mercedes konusunda diğer araçlarda olduğu kadar güçlü ve ayrıntılı bir müze kaydı bulunmadığından, bu otomobili anlatırken temkinli olmak gerekir.
Bazı kaynaklarda Atatürk'ün özel olarak kullandığı otomobil olarak aktarılırken, başka kaynaklarda Atatürk'ün esas olarak makam araçlarını kullandığı ve Mercedes'in de bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Bu nedenle Mercedes Sindelfingen'i Atatürk'ün otomobil tarihinin bir parçası olarak anmak mümkün olmakla birlikte, otomobilin kullanımına ilişkin bütün ayrıntıları kesin tarihî bilgi olarak kabul etmek doğru olmaz.
Lincoln Marka Otomobiller
Atatürk'ün kullandığı otomobiller arasında bugün en iyi bilinen araçlar Lincoln marka otomobillerdir.
Atatürk'ün farklı dönemlerde iki Lincoln otomobil kullandığı ve bu araçların özellikle Cumhurbaşkanlığı dönemindeki tören ve makam görevlerinde önemli bir yere sahip olduğu belirtilmektedir.
Lincoln otomobillerinin tercih edilmesinin dönemin otomobil teknolojisi açısından da anlamı vardı.
Amerikan otomobil üreticileri 1930'lu yıllarda büyük, güçlü ve konforlu otomobiller üretmeleriyle öne çıkıyordu. Lincoln ise Ford Motor Company bünyesinde lüks otomobil markası olarak konumlanmıştı.
Atatürk için kullanılan Lincoln'ler de dönemin devlet başkanlığı makamına uygun büyük ve gösterişli otomobillerdi.
1934 Model Lincoln K
Atatürk'ün kullandığı Lincoln'lerden biri 1934 model Lincoln K serisi olarak anılmaktadır.
Bu otomobilin özellikle törenlerde ve resmî görevlerde kullanıldığı belirtilmektedir. Büyük gövdesi, geniş kabini ve üstü açık kullanım imkânı, otomobili halkın görebileceği resmî törenler açısından oldukça uygun hâle getiriyordu.
Atatürk'ün özellikle halkla temas ettiği törenlerde üstü açık otomobilleri tercih ettiği aktarılmaktadır. Bunun önemli nedenlerinden biri, kapalı bir otomobilin aksine halkın Cumhurbaşkanı'nı daha rahat görebilmesiydi.
Bu Lincoln, Atatürk'ün vefatından sonra da bir süre Cumhurbaşkanlığı tarafından tören otomobili olarak kullanılmaya devam etti.
Kaynaklarda otomobilin 1963 yılında Anıtkabir'e devredildiği belirtilmektedir.
1935 Model Lincoln Makam Otomobili
Atatürk'ün kullandığı bir diğer önemli otomobil ise 1935 model Lincoln makam otomobilidir.
Bu araç, Atatürk'ün Anıtkabir'de sergilenen otomobilleri arasında özel bir yere sahiptir.
Otomobilin zırhlı makam aracı olarak kullanıldığı ve Atatürk'ün güvenliği açısından özel olarak hazırlandığı belirtilmektedir. Araç, döneminin devlet başkanlığı makamına yönelik güvenlik anlayışını da göstermektedir.
1935 model Lincoln'ün tarihî değeri yalnızca Atatürk tarafından kullanılmış olmasından kaynaklanmaz.
Otomobil aynı zamanda Cumhuriyet'in henüz genç olduğu, devlet kurumlarının yeni şekillendiği ve Türkiye'nin modern bir devlet yapısı oluşturduğu dönemin fiziksel bir tanığıdır.
Bu nedenle araç bugün yalnızca klasik otomobil olarak değil, tarihî bir devlet aracı olarak korunmaktadır.
Lincoln'ün Zırhlı Olmasının Nedeni
1930'lu yıllarda devlet yöneticileri için güvenlik konusu giderek daha fazla önem kazanmaya başlamıştı.
Atatürk için hazırlanan Lincoln'lerden birinin zırhlı olması da bu anlayışın bir sonucuydu.
Bazı kaynaklarda aracın çelik gövde ve kalın camlarla güçlendirildiği aktarılmaktadır. Bu özellikler otomobili dönemin sıradan binek otomobillerinden oldukça farklı hâle getiriyordu.
Ancak Atatürk'ün her zaman zırhlı aracı tercih ettiği düşünülmemelidir.
Tam tersine, uzun süre makam şoförlüğünü yapan Remzi Öztuş'un aktardığı hatıralarda Atatürk'ün farklı araçlar arasından Cadillac'ı tercih ettiği anlatılmaktadır.
Cadillac: Atatürk'ün En Çok Bilinen Otomobillerinden Biri
Atatürk'ün kullandığı otomobiller arasında belki de en çok tanınanı Cadillac marka otomobildir.
Bu otomobil 1930'lu yılların ortasında Atatürk'ün makam aracı olarak kullanılmıştır.
Kaynaklarda Türkiye İş Bankası'nın 1935 yılında Atatürk'e bir Cadillac hediye ettiği aktarılmaktadır. Araç daha sonra Atatürk'ün kullandığı en önemli otomobillerden biri hâline gelmiştir.
Cadillac'ın o dönem Amerika'da lüks otomobil sınıfının önemli temsilcilerinden biri olması, aracın neden dikkat çekici olduğunu da açıklamaktadır.
Büyük gövdesi, güçlü motoru, geniş iç mekânı ve dönemine göre gelişmiş donanımıyla Cadillac, 1930'lu yılların üst düzey otomobilleri arasında bulunuyordu.
Atatürk Neden Cadillac'ı Tercih Etti?
Atatürk'ün Cadillac'ı tercih etmesiyle ilgili en ilginç bilgilerden biri, uzun yıllar özel şoförlüğünü yapan Remzi Öztuş'un anlattığı hatıradır.
Atatürk'ün elinde iki önemli otomobil bulunduğu dönemde hükümet Lincoln'ü, İş Bankası ise Cadillac'ı kullanmasını istiyordu.
Remzi Öztuş'a göre Atatürk kendisine hangi otomobili tercih etmesi gerektiğini sormuş, o da Cadillac'ı önermişti.
Atatürk de bu öneriyi kabul etmiş ve Cadillac'ı kullanmaya başlamıştı. Bu hatıra, dönemin Akşam gazetesinde 1967 yılında yayımlanan Remzi Öztuş röportajına dayandırılmaktadır.
Bu küçük ayrıntı, Atatürk'ün otomobilleri yalnızca birer resmî araç olarak değil, kullanım özellikleri açısından da değerlendirdiğini göstermesi bakımından ilginçtir.
Cadillac'ın Dikkat Çeken Özellikleri
Atatürk'ün kullandığı Cadillac, dönemin büyük Amerikan otomobillerinin karakteristik özelliklerini taşıyordu.
Otomobilin geniş gövdesi ve büyük motoru, 1930'lu yılların Amerikan otomobil anlayışını yansıtıyordu.
Kaynaklarda aracın Cadillac 80 serisiyle ilişkilendirildiği ve yaklaşık 150 beygir gücünde bir motora sahip olduğu aktarılmaktadır.
Elbette 1930'lu yıllarda 150 beygir gücü günümüz otomobilleriyle karşılaştırıldığında çok farklı bir anlam taşıyordu.
Bugün sıradan bir aile otomobilinde bile benzer veya daha yüksek güç değerleri görmek mümkündür. Ancak o dönemin otomotiv teknolojisi düşünüldüğünde, bu seviyedeki güç büyük ve lüks Amerikan otomobillerinin önemli özelliklerinden biriydi.
Cadillac'ın Konsolundaki 09.05 Saati
Atatürk'ün Cadillac'ı ile ilgili en dikkat çekici ayrıntılardan biri de konsolunda bulunan saattir.
Saatin 09.05'i göstermesi, Atatürk'ün ölüm saatine yapılan sembolik bir gönderme olarak günümüzde aracın en dikkat çekici ayrıntılarından biridir. Araç Anıtkabir'de sergilenmektedir.
Bu nedenle otomobil, teknik özelliklerinden çok daha fazlasını ifade etmektedir.
Bir klasik otomobilin içinde bulunan küçük bir saat, zamanla Cumhuriyet tarihinin en önemli sembollerinden birine dönüşmüştür.
Atatürk'ün Sepetli Motosikleti
Atatürk'ün kullandığı araçlar arasında sepetli bir motosiklet de bulunuyordu. Tarihî fotoğraflarda Atatürk'ün sepetli motosikletle görüntülendiği görülmektedir. O dönemde bu motosikletler, hem sürücünün hem de bir yolcunun taşınabilmesi nedeniyle pratik ulaşım araçları olarak kullanılıyordu.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk'e ait olan sepetli motosiklet, 1931 model Ariel marka bir motosikletti. İngiltere merkezli Ariel Motor Company tarafından üretilen bu motosiklet, Atatürk'ün kullandığı araçlar arasında otomobiller kadar bilinmese de dönemin ulaşım tarihine dair önemli bir ayrıntıdır.
Atatürk'ün Otomobilleri Anıtkabir'de
Atatürk'ün kullandığı ve günümüze ulaşan önemli otomobiller bugün Anıtkabir'de sergilenmektedir.
Anıtkabir'deki otomobil koleksiyonunda bir Cadillac ve iki Lincoln olmak üzere üç önemli otomobil bulunmaktadır. Anadolu Ajansı da Atatürk'ün kullandığı üç otomobilin restorasyon çalışmalarından söz etmektedir.
Bu araçların korunması kolay bir iş değildir.
1930'lu yıllardan kalan otomobillerin mekanik, elektrik, kaporta, boya, döşeme ve diğer parçalarının zaman içinde yıpranması kaçınılmazdır.
Bu nedenle araçların tarihî orijinalliğini mümkün olduğunca koruyarak restore edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Atatürk'ün Lincoln'ünün Restorasyonu
Anıtkabir'de bulunan Atatürk'ün 1935 model Lincoln otomobili de kapsamlı restorasyon çalışmalarından geçirilmiştir.
Anadolu Ajansı'nın 2018 tarihli haberine göre restorasyonu tamamlanan 1935 model Lincoln, yeniden Anıtkabir Müze Komutanlığı'na teslim edilmiştir. Restorasyon çalışmalarının 2012 yılında başladığı ve Atatürk'ün otomobillerinin zaman içinde yıpranması nedeniyle yenileme ihtiyacının ortaya çıktığı belirtilmiştir.
Bu tür restorasyonlarda amaç, otomobili günümüz standartlarında yeni bir araç hâline getirmek değildir.
Asıl amaç tarihî aracın mümkün olduğunca özgün özelliklerini korumaktır.
Bu nedenle klasik otomobil restorasyonu ile modern otomobil restorasyonu arasında önemli farklar bulunur.
Atatürk'ün Otomobilleri Neden Bu Kadar Önemli?
Atatürk'ün kullandığı otomobillerin değerini yalnızca marka, motor gücü veya model yılı belirlemiyor.
Bu araçların asıl önemi, Türkiye'nin büyük bir dönüşüm yaşadığı yıllara tanıklık etmiş olmalarıdır.
Örneğin bir Lincoln yalnızca 1930'lu yılların Amerikan otomobili değildir.
Otomobil aynı zamanda Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki devlet törenlerinin, resmî ziyaretlerin ve Ankara'nın hızla modernleşen şehir hayatının bir parçasıdır.
Cadillac ise Atatürk'ün son yıllarında kullandığı önemli makam araçlarından biri olarak Cumhuriyet tarihinin fiziksel tanıklarından biridir.
Bu açıdan bakıldığında bu otomobiller, klasik otomobil meraklıları için olduğu kadar tarih araştırmacıları için de önemlidir.
Atatürk'ün Otomobillerinin Ortak Özelliği
Atatürk'ün kullandığı otomobillere genel olarak bakıldığında ortak bir özellik dikkat çeker:
Bunlar dönemlerinin üst düzey ve büyük otomobilleriydi.
Mercedes, Lincoln, Cadillac ve dönemin diğer büyük Amerikan otomobilleri yalnızca ulaşım amacıyla kullanılan araçlar değildi.
Devlet başkanlığı makamının temsil gücünü de taşıyorlardı.
Özellikle üstü açık otomobiller, törenlerde halkın Cumhurbaşkanı'nı görebilmesini sağlıyordu.
Bu nedenle otomobil seçimi yalnızca konfor veya motor gücüyle ilgili değildi. Aracın resmî törenlerdeki görünümü, güvenliği, yol koşullarına uygunluğu ve devlet makamını temsil etmesi de önemliydi.
Atatürk'ün Otomobil Kullanımında Dikkat Çeken Bir Ayrıntı
Atatürk'ün otomobilleriyle ilgili anlatılan hatıralarda dikkat çeken noktalardan biri de seyahat etmeyi sevmesidir.
Uzun yıllar şoförlüğünü yapan Remzi Öztuş, Atatürk'ün yolculuk sırasında hızlı ulaşmayı istediğini ve otomobilin sürüşüne önem verdiğini aktarmıştır.
Bu bilgiler, Atatürk'ün otomobili yalnızca bir makam sembolü olarak görmediğini de düşündüren tarihî ayrıntılardan biridir.
Ancak burada da dikkatli olmak gerekir.
Atatürk'ün otomobillere özel bir koleksiyoncu ilgisi olduğuna dair güçlü bir tarihî kanıt bulunmamaktadır. Daha doğru ifade, onun döneminin modern ulaşım araçlarından aktif biçimde yararlanan ve otomobil yolculuklarını seven bir devlet adamı olduğudur.
Atatürk'ün Kullandığı Arabalar Hangileriydi?
Atatürk'ün otomobil geçmişi hakkında farklı kaynaklarda farklı ayrıntılar bulunsa da, en güçlü biçimde belgelenen ve bugün tarihî araç olarak karşımıza çıkan otomobiller arasında şunlar öne çıkar:
Cadillac
1930'lu yıllarda kullanılan önemli makam otomobili. Türkiye İş Bankası tarafından Atatürk'e hediye edildiği aktarılır. Bugün Anıtkabir'de sergilenmektedir.
Lincoln
Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı döneminde kullandığı önemli makam ve tören otomobillerindendir. Birden fazla Lincoln otomobilinden söz edilmektedir ve bunlardan iki tanesi bugün Anıtkabir'de bulunmaktadır.
Mercedes Sindelfingen
Bazı kaynaklarda Atatürk'ün kullandığı ilk otomobillerden biri olarak gösterilmektedir. Ancak bu otomobil hakkındaki tarihî bilgiler Cadillac ve Lincoln kadar kapsamlı ve kesin değildir.
Benz
Özellikle 1920'li yılların ilk yarısındaki Anadolu seyahatlerinde Atatürk'ün üstü açık Benz otomobille seyahat ettiğine dair kaynaklar bulunmaktadır.
Bunun yanında Millî Mücadele ve yurt gezileri sırasında farklı şehirlerde Atatürk ve beraberindeki heyet için çeşitli otomobiller tahsis edilmiştir.
Atatürk'ün Arabaları Kişisel Otomobilleri miydi?
Bu konu özellikle otomobil meraklıları tarafından sıkça sorulmaktadır.
Atatürk'ün kullandığı otomobillerin tamamını kişisel mal varlığı olarak değerlendirmek doğru değildir.
Özellikle Cumhurbaşkanlığı dönemindeki Cadillac ve Lincoln gibi araçlar esas olarak makam araçları niteliğindeydi.
Dönemin kaynakları Atatürk'ün kendisine ait büyük bir otomobil koleksiyonu oluşturmadığını, kullandığı araçların daha çok devlet görevi kapsamında kullanılan otomobiller olduğunu göstermektedir.
Bu ayrım önemlidir.
Çünkü günümüzde “Atatürk'ün arabası” ifadesi kullanıldığında, aracın Atatürk'ün kişisel mülkü olduğu düşünülebilir. Oysa tarihî açıdan daha doğru ifade çoğu zaman “Atatürk'ün kullandığı makam otomobili” olacaktır.
Atatürk'ün Otomobilleri Cumhuriyet'in Değişimini Anlatıyor
Atatürk'ün kullandığı otomobillere yalnızca otomotiv tarihi açısından bakmak eksik kalır.
Bu araçlar aynı zamanda Türkiye'nin 1920'li ve 1930'lu yıllardaki dönüşümünün küçük ama önemli göstergeleridir.
Osmanlı Devleti'nin son döneminden çıkan Türkiye, kısa süre içinde yeni bir devlet sistemi kurmuş, Ankara'yı başkent yapmış ve modern ulaşım araçlarının kullanımını artırmaya başlamıştır.
Otomobil de bu değişimin günlük hayattaki en görünür sembollerinden biri olmuştur.
Atatürk'ün Ankara sokaklarında, yurt gezilerinde ve devlet törenlerinde kullandığı otomobiller bu değişimin canlı tanıklarıdır.
Bugün Atatürk'ün Arabalarını Nerede Görebiliriz?
Atatürk'ün günümüze ulaşan önemli otomobilleri Anıtkabir'de sergilenmektedir.
Buradaki araçlar arasında bir Cadillac ve iki Lincoln bulunmaktadır. Araçların restorasyon ve koruma çalışmaları sayesinde bu tarihî otomobiller günümüze kadar ulaştırılmıştır.
Bu nedenle otomobillere bakarken yalnızca klasik otomobil özelliklerini incelemek yerine, onların taşıdığı tarihî anlamı da düşünmek gerekir.
Bir aracın direksiyon simidi, koltuğu, kaportası veya gösterge paneli bugün sıradan bir otomobil parçası gibi görünebilir.
Fakat söz konusu araç Atatürk tarafından kullanılmışsa, o parçalar aynı zamanda Cumhuriyet'in kuruluş döneminden günümüze ulaşan fiziksel birer hatıraya dönüşür.
Otomobiller Üzerinden Atatürk'ün Dönemine Bakmak
Mustafa Kemal Atatürk'ün kullandığı otomobiller, onun hayatının çok küçük bir bölümünü temsil ediyor olabilir. Ancak bu otomobiller, yaşadığı dönemin teknolojisini ve Türkiye'nin geçirdiği değişimi anlamak açısından oldukça değerlidir.
Mercedes ve Benz gibi erken dönem otomobillerden, Lincoln ve Cadillac gibi 1930'ların büyük Amerikan otomobillerine uzanan bu hikâye, aynı zamanda otomobil teknolojisinin ne kadar hızlı geliştiğini de gösterir.
Bugün Anıtkabir'de sergilenen Cadillac ve Lincoln'lere bakıldığında yalnızca eski otomobiller görülmez.
Cumhuriyet'in ilk yıllarının Ankara'sı, devlet törenleri, yurt gezileri, dönemin otomobil teknolojisi ve Atatürk'ün bu araçlarla gerçekleştirdiği seyahatler de zihinde canlanır.
Bu nedenle Atatürk'ün kullandığı otomobiller, otomotiv tarihinin ötesinde bir anlam taşır.
Onlar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminden günümüze ulaşan hareket hâlindeki tarihî belgeler olarak değerlendirilebilir.
