09-11-2015
10 dak
2453
1

Karb�rat�rl� Sistemlerin Yetersizlikleri

Karb�rat�rl� yak�t sistemleri, otomotiv tarihinde uzun y�llar boyunca kullan�lan ve mekanik �al��ma prensibine dayanan yak�t besleme sistemleridir. �zellikle elektronik yak�t enjeksiyonunun yayg�nla�mas�ndan �nce benzinli motorlarda standart ��z�m olarak kullan�lm��t�r.

Karbüratörlerin yap�s� elektronik enjeksiyon sistemlerine göre daha basit olsa da motor teknolojisi geli�tikçe baz� önemli s�n�rlamalar� ortaya ç�km��t�r. Yak�t miktar�n�n ve hava-yak�t kar��m�n�n motorun de�i�en çal��ma ko�ullar�na göre yeterince hassas kontrol edilememesi; yak�t tüketimi, emisyonlar, so�uk çal��t�rma, rölanti ve performans gibi birçok alanda dezavantaj olu�turmu�tur.

Hava-Yak�t Kar��m�n�n Hassas Kontrol Edilememesi

Karbüratörün temel çal��ma prensibi, hava ak��n�n olu�turdu�u bas�nç fark�ndan yararlanarak yak�t� hava ak�m�na dahil etmektir.

Bu sistem belirli çal��ma ko�ullar�nda oldukça ba�ar�l� olabilir. Ancak motorun çal��ma �artlar� sürekli de�i�ti�i için tek bir mekanik ayar her ko�ul için ideal sonuç vermez.

Motor;

Rölantide
So�uk çal��t�rmada
Sabit h�zda
Ani h�zlanmada
Yüksek devirde
Yüksek motor yükünde
Yoku� ç�karken
Farkl� rak�mlarda

farkl� miktarlarda yak�ta ihtiyaç duyar.

Karbüratör bu de�i�imleri mekanik sistemlerle telafi etmeye çal��r ancak elektronik enjeksiyon sistemlerindeki kadar hassas ve anl�k bir kontrol sa�layamaz.

Yak�t Tüketiminin Daha Fazla Olabilmesi

Karbüratörlü motorlarda hava-yak�t oran�n� her çal��ma ko�ulunda optimum seviyede tutmak daha zordur.

Motorun ihtiyaç duydu�undan fazla yak�t gönderildi�inde yak�t�n bir k�sm� verimli �ekilde kullan�lamaz. Özellikle so�uk çal��t�rma, ani h�zlanma ve geçi� ko�ullar�nda zengin kar��m olu�abilir.

Bu nedenle ayn� motor teknolojisi ve benzer çal��ma ko�ullar� kar��la�t�r�ld��nda, uygun �ekilde kalibre edilmi� modern elektronik enjeksiyon sistemi genellikle yak�t� daha hassas yönetebilir.

Ancak yak�t tüketiminin yaln�zca karbüratör veya enjeksiyon sistemine ba�l� olmad�� unutulmamal�d�r. Motor tasar�m�, s�k��t�rma oran�, araç a��rl��, �anz�man, sürü� tarz� ve motorun mekanik durumu da tüketimi önemli ölçüde etkiler.

So�uk Çal��t�rma Problemleri

Karbüratörlü sistemlerin en belirgin dezavantajlar�ndan biri so�uk çal��t�rmad�r.

Motor so�ukken yak�t�n buharla�mas� de�i�ir ve motorun çal��abilmesi için farkl� bir kar��m gerekir. Karbüratörlerde bu durum genellikle choke olarak adland�r�lan jikle sistemi veya benzeri mekanik düzeneklerle telafi edilir.

So�uk çal��t�rma s�ras�nda daha zengin bir kar��m gerekebilir. Motor �s�nd�kça bu zenginle�tirmenin azalt�lmas� gerekir.

Özellikle eski veya bak�m� iyi yap�lmam�� karbüratörlü araçlarda:

Zor çal��ma
Uzun mar�
�lk çal��t�rmada stop etme
Dalgal� rölanti
A��r� yak�t tüketimi
Benzin kokusu

gibi sorunlar görülebilir.

Elektronik enjeksiyon ise motor s�cakl��n� sensör üzerinden alg�layarak yak�t miktar�n� ECU arac�l��yla otomatik olarak de�i�tirebilir.

Yüksek Rak�mlarda Kar��m Sorunlar�

Rak�m yükseldikçe atmosfer bas�nc� ve havan�n yo�unlu�u de�i�ir. Bu durum karbüratörlü motorlarda hava-yak�t oran�n� etkileyebilir.

Karbüratörün jet ve mekanik ayarlar� belirli ko�ullara göre optimize edildi�inde farkl� rak�mlarda ayn� ideal kar��m� korumak zorla�abilir.

Örne�in deniz seviyesinde düzgün çal��an bir karbüratörlü motor, çok daha yüksek rak�mlarda daha farkl� bir kar��m karakteri gösterebilir.

Modern elektronik enjeksiyon sistemleri ise MAP veya MAF gibi sensörlerden gelen bilgileri kullanarak yak�t miktar�n� de�i�en hava ko�ullar�na göre ayarlayabilir.

Ani H�zlanmalarda Yak�t Kontrolünün S�n�rl� Olmas�

Sürücü gaz pedal�na aniden bast��nda motorun hava ihtiyac� çok h�zl� �ekilde artar.

Karbüratörlü sistemlerde ani gaz talebini kar��lamak için genellikle accelerator pump olarak adland�r�lan h�zland�rma pompas� gibi mekanik çözümler kullan�l�r.

Bu sistem, gaz kelebe�i h�zl� aç�ld��nda ilave yak�t sa�layarak kar��m�n a��r� fakirle�mesini önlemeye çal��r.

Ancak mekanik bir sistem oldu�u için yak�t miktar� ve tepki karakteristi�i modern elektronik sistemlerdeki kadar hassas �ekilde yönetilemez.

Yanl�� ayarlanm�� veya y�pranm�� bir karbüratörde ani h�zlanma s�ras�nda:

Tekleme
Motorun bo�ulmas�
Gaz yememe
K�sa süreli güç kayb�
Egzozda patlama
A��r� yak�t tüketimi

gibi problemler ortaya ç�kabilir.

Rölanti Kontrolünün Daha S�n�rl� Olmas�

Rölanti, motorun en hassas çal��ma ko�ullar�ndan biridir. Motor çok dü�ük devirde çal��rken küçük bir hava veya yak�t de�i�ikli�i bile motor devrini etkileyebilir.

Karbüratörlü sistemlerde rölanti genellikle rölanti vidas�, kar��m ayar�, bypass kanallar� ve çe�itli mekanik düzeneklerle kontrol edilir.

Klima, alternatör veya ba�ka bir yard�mc� sistem devreye girdi�inde motor yükü de�i�ebilir. Baz� karbüratörlerde bu yük de�i�imini telafi etmek için ek mekanik veya vakum kontrollü düzenekler kullan�l�r.

Ancak elektronik motor yönetim sistemlerinde ECU, motor yükünü ve devrini sürekli izleyerek rölanti kontrolünü çok daha aktif �ekilde gerçekle�tirebilir.

Emisyon Kontrolünde Yetersizlik

Karbüratörlü sistemlerin modern araçlarda terk edilmesinin en önemli nedenlerinden biri emisyon kontrolündeki s�n�rlamalar�d�r.

Yanma s�ras�nda olu�an karbonmonoksit (CO), hidrokarbonlar (HC) ve azot oksitler (NOx) gibi emisyonlar�n kontrol edilmesi için motorun çal��ma ko�ullar�na göre çok daha hassas yak�t yönetimi gerekir.

Karbüratör, farkl� çal��ma ko�ullar�nda hava-yak�t oran�n� elektronik enjeksiyon kadar hassas biçimde de�i�tiremedi�i için daha s�k� emisyon standartlar�n� kar��lamakta zorlanm��t�r.

Katalitik konvertör gibi emisyon kontrol ekipmanlar� karbüratörlü araçlarda da kullan�labilmi�tir. Ancak bu sistemlerin verimli çal��abilmesi için motorun hava-yak�t kontrolünün yeterince hassas olmas� gerekir.

Bu nedenle otomotiv sektöründe emisyon standartlar� s�k�la�t�kça elektronik enjeksiyon sistemleri giderek daha önemli hale gelmi�tir.

Motorun Çal��ma Ko�ullar�na Otomatik Uyumunun S�n�rl� Olmas�

Modern motorlarda ayn� anda çok say�da de�i�ken dikkate al�n�r.

Motor kontrol ünitesi;

Motor devrini
Motor yükünü
Hava miktar�n�
Motor s�cakl��n�
Gaz kelebe�i konumunu
Oksijen sensörü verisini
Yak�t bas�nc�n�
Krank ve eksantrik konumunu

de�erlendirerek yak�t ve ate�leme stratejisini de�i�tirebilir.

Karbüratörlü sistemlerde ise bu tür bilgilerin tamam�n� elektronik olarak de�erlendiren merkezi bir kontrol ünitesi bulunmaz.

Baz� geli�mi� karbüratör sistemlerinde vakum kontrollü ve elektronik destekli düzenekler bulunabilse de bunlar�n kontrol kapasitesi modern ECU tabanl� motor yönetimiyle ayn� de�ildir.

Yak�t Da��l�m�nda Silindirler Aras� Farklar

Tek bir karbüratörden ç�kan hava-yak�t kar��m�n�n birden fazla silindire da��t�lmas�, emme manifoldunun tasar�m�na ba�l� olarak silindirler aras�nda farkl�l�klar olu�turabilir.

Özellikle klasik motorlarda baz� silindirler di�erlerinden daha zengin veya daha fakir kar��m alabilir.

Çok noktal� elektronik enjeksiyonda ise her silindirin yak�n�nda ayr� bir enjektör bulunmas�, yak�t�n silindirlere daha kontrollü da��t�lmas�na yard�mc� olur.

Bu, modern motorlarda yanma verimlili�inin ve emisyon kontrolünün iyile�tirilmesinde önemli bir avantajd�r.

Yak�t Buharla�mas� ve Is�dan Etkilenme

Karbüratörün motor bölmesindeki konumu ve yak�t�n karbüratör içerisinden geçi� �ekli, s�cakl�k de�i�imlerinden etkilenebilir.

Özellikle yüksek motor s�cakl�� veya s�cak hava ko�ullar�nda yak�t�n karbüratör içerisindeki davran�� de�i�ebilir. Baz� eski araçlarda vapor lock olarak bilinen yak�t buharla�mas�yla ili�kili problemler görülebilir.

Bunun sonucunda yak�t ak�� ve motorun çal��mas� etkilenebilir.

Yak�t enjeksiyon sistemlerinde yak�t�n bas�nç alt�nda ve kontrollü �ekilde ta��nmas�, bu tür sorunlar�n baz�lar�n� azaltmaya yard�mc� olur.

Yak�t Buharlar�n�n Kontrolü

Modern araçlarda yaln�zca motorun yakt�� yak�t de�il, yak�t deposundan ve yak�t sisteminden atmosfere kaçabilecek buharlar da kontrol edilir.

EVAP sistemi, yak�t buharlar�n�n atmosfere do�rudan sal�nmas�n� önlemek ve uygun ko�ullarda bu buharlar� motor taraf�ndan kullan�lmak üzere sisteme geri göndermek için kullan�l�r.

Eski karbüratörlü araçlarda emisyon kontrol sistemleri bulunabilse de modern elektronik enjeksiyonlu araçlardaki kadar kapsaml� ve hassas bir yak�t buhar� yönetimi her zaman mümkün de�ildir.

Motor Kontrol Sistemleriyle Entegrasyonun S�n�rl� Olmas�

Modern motorlarda yak�t enjeksiyonu, ate�leme, elektronik gaz kelebe�i, de�i�ken supap zamanlamas�, turbo bas�nc�, emisyon sistemleri ve �anz�man kontrolü gibi birçok sistem birbiriyle ileti�im halindedir.

Karbüratörlü sistemler bu seviyedeki elektronik entegrasyon için tasarlanmam��t�r.

Bu nedenle modern araçlarda ihtiyaç duyulan:

Elektronik gaz kelebe�i kontrolü
Hassas yak�t kesme
Yak�t enjeksiyon zamanlamas�
Lambda geri bildirimi
De�i�ken motor kontrol stratejileri
Geli�mi� emisyon yönetimi
OBD te�his fonksiyonlar�

gibi özelliklerin uygulanmas� elektronik motor yönetimini gerekli hale getirmi�tir.

Ar�za Te�hisinin Modern Sistemlere Göre Fark�

Karbüratörlü sistemlerin basit yap�s� ilk bak��ta bir avantaj gibi görünür. Birçok mekanik problem gözle veya temel ölçüm yöntemleriyle tespit edilebilir.

Ancak elektronik enjeksiyonlu modern araçlarda ECU sensörleri izledi�i için çok daha geli�mi� bir te�his altyap�s� bulunur.

Karbüratörlü bir araçta örne�in rölanti problemi için:

Vakum kaça��
Kar��m ayar�
Jetler
�amand�ra seviyesi
Jikle mekanizmas�
Yak�t seviyesi
Ate�leme sistemi

gibi birçok mekanik unsur tek tek kontrol edilebilir.

Bu yap� daha basit olsa da ECU üzerinden canl� veri, ar�za kodu ve sensör kar��la�t�rmas� gibi modern te�his imkanlar� bulunmad��ndan baz� sorunlar�n nedenini belirlemek daha fazla mekanik deneyim gerektirebilir.

Karbüratörlerin Tamamen Ba�ar�s�z Oldu�u Söylenebilir mi?

Hay�r. Karbüratörlü sistemlerin yetersizliklerinden bahsederken onlar�n kendi dönemleri için kötü sistemler oldu�unu söylemek do�ru olmaz.

Karbüratörlerin önemli avantajlar� da vard�:

Basit mekanik yap�
Daha az elektronik bile�en
Kolay eri�ilebilir mekanik parçalar
Baz� klasik araçlarda kolay ayarlanabilme
Dü�ük sistem karma��kl��
Motor sporlar�n�n baz� özel uygulamalar�nda ayarlanabilirlik

Ancak otomotiv teknolojisinin ihtiyaçlar� de�i�mi�tir.

Günümüzde bir motorun yaln�zca çal��mas� yeterli de�ildir. Motorun dü�ük emisyonla çal��mas�, farkl� s�cakl�k ve rak�m ko�ullar�na uyum sa�lamas�, yak�t tüketiminin kontrol edilmesi, kolay çal��t�r�lmas� ve OBD gibi elektronik te�his sistemleriyle izlenebilmesi gerekir.

Bu ihtiyaçlar, karbüratörün mekanik çal��ma prensibinin s�n�rlar�n� ortaya ç�karm��t�r.

Elektronik Enjeksiyona Geçi� Neden Kaç�n�lmaz Hale Geldi?

Elektronik yak�t enjeksiyonunun yayg�nla�mas�n�n temel nedeni tek bir avantaj de�ildir. Birçok farkl� gereksinimin ayn� anda kar��lanmas�d�r.

Daha hassas yak�t kontrolü, dü�ük emisyon, daha kolay so�uk çal��t�rma, daha kararl� rölanti, farkl� rak�mlara uyum, daha kontrollü h�zlanma ve geli�mi� motor yönetimi elektronik enjeksiyonun önünü açm��t�r.

Özellikle emisyon standartlar�n�n giderek s�k�la�mas�, karbüratörlü sistemlerin modern otomobillerde kullan�lmas�n� daha da zorla�t�rm��t�r.

Karbüratörlü sistemler otomotiv tarihinde önemli bir yere sahip olsa da modern motorlar�n ihtiyaç duydu�u hassasiyet ve kontrol seviyesine ula�mak için elektronik yak�t enjeksiyonu çok daha uygun bir çözüm haline gelmi�tir.

Bize Yaz�n

Bize Yaz�n

Karb�rat�rl� Sistemlerin Yetersizlikleri