01-11-2017
13 dak
16308
4

Conta Yan�� Nedir? Nas�l Anla��l�r?

Motorlarda �conta yan�� denildi�inde genellikle silindir kapak contas�n�n yanmas�, delinmesi veya s�zd�rmazl��n� kaybetmesi kastedilir. Silindir kapak contas�, motor blo�u ile silindir kapa�� aras�nda bulunur ve yanma odas�, motor ya�� ve so�utma s�v�s�n�n birbirinden ayr�lmas�n� sa�lar.

Conta görevini kaybetti�inde bu üç bölüm aras�nda istenmeyen bir geçi� meydana gelebilir. Bunun sonucunda motorun kompresyonu dü�ebilir, so�utma sistemi bas�nçlanabilir, motor ya��na so�utma s�v�s� kar��abilir veya so�utma s�v�s� silindirlere girebilir.

Ancak önemli bir nokta vard�r: Her hararet yapan motorun contas� yanm�� de�ildir ve her su eksiltme de conta yan�� anlam�na gelmez. Kesin te�his için belirtilerin birlikte de�erlendirilmesi ve uygun testlerin yap�lmas� gerekir.

Silindir Kapak Contas�n�n Görevi Nedir?

Silindir kapak contas� motorun en kritik s�zd�rmazl�k elemanlar�ndan biridir.

Motor blo�u ile silindir kapa�� aras�nda bulunan conta ayn� anda birkaç farkl� görevi yerine getirir:

Yanma odas�ndaki yüksek bas�nc� içeride tutar.
Motor ya��n�n ya� kanallar� içerisinde dola�mas�n� sa�lar.
So�utma s�v�s�n�n so�utma kanallar�nda kalmas�n� sa�lar.
Ya�, so�utma s�v�s� ve yanma gazlar�n�n birbirine kar��mas�n� önler.
Silindirler aras�ndaki s�zd�rmazl��n korunmas�na yard�mc� olur.

Conta hasar gördü�ünde bu görevlerden biri veya birkaç� bozulabilir.

Bu nedenle conta ar�zas�n�n belirtileri de hasar�n nerede olu�tu�una göre de�i�ebilir.

Conta Yan��na Ne Sebep Olur?

Silindir kapak contas� genellikle tek ba��na ve sebepsiz �ekilde bozulmaz. Özellikle a��r� �s�nma ve hararet, conta hasar�n�n en önemli nedenlerinden biridir.

Motorun a��r� �s�nmas�na yol açabilecek baz� problemler �unlard�r:

Dü�ük so�utma s�v�s� seviyesi
So�utma s�v�s� kaça��
Radyatör problemi
Termostat ar�zas�
Su pompas� problemi
Radyatör fan�n�n çal��mamas�
So�utma sistemi içerisindeki hava
Radyatör kapa�� veya genle�me kab� kapa�� problemi
T�kal� radyatör
Yanl�� so�utma s�v�s� veya bak�m hatalar�

A��r� hararet sonucunda silindir kapa�� ve motor blo�u farkl� oranlarda genle�ebilir. Özellikle alüminyum silindir kapaklarda meydana gelen a��r� s�cakl�k, kapak yüzeyinin deformasyonuna neden olabilir.

Bu durumda yeni bir conta tak�lmas� tek ba��na yeterli olmayabilir. Silindir kapa��n�n düzlü�ü ve yüzey durumu da kontrol edilmelidir.

Conta Yan�� Nas�l Anla��l�r?

Conta ar�zas� tek bir belirtiyle kesin olarak anla��lmaz. Ancak baz� belirtiler özellikle dikkat çekicidir.

1. Sürekli So�utma S�v�s� Eksiltme

So�utma s�v�s� seviyesi sürekli dü�üyor ancak d��ar�dan belirgin bir kaçak bulunam�yorsa, motor içerisinde so�utma s�v�s�n�n kayboldu�u ihtimali ara�t�r�lmal�d�r.

Örne�in:

Radyatör sa�lam
Hortumlarda belirgin kaçak yok
Su pompas�nda kaçak görünmüyor
Genle�me kab�nda çatlak yok

ancak so�utma s�v�s� düzenli olarak eksiliyorsa, iç kaçak ihtimali gündeme gelir.

Fakat bu durum tek ba��na conta yan��n� kan�tlamaz. Heater core, turbo so�utma devresi veya ba�ka motor içi kaçaklar da de�erlendirilmelidir.

2. Egzozdan Sürekli Beyaz Duman Ç�kmas�

So�uk havalarda ilk çal��t�rmada egzozdan beyaz buhar ç�kmas� ço�u zaman normaldir. Egzoz sisteminde biriken yo�u�ma suyu motor �s�nd�kça buharla��r.

Ancak motor tamamen �s�nd�ktan sonra da yo�un beyaz duman devam ediyorsa ve buna so�utma s�v�s� eksiltme e�lik ediyorsa, so�utma s�v�s�n�n yanma odas�na girmesi ara�t�r�lmal�d�r.

Silindir kapak contas� hasar�nda so�utma s�v�s� silindire ula�abilir ve yanma s�ras�nda egzozdan buhar �eklinde ç�kabilir.

Ancak beyaz egzoz duman�n�n ba�ka nedenleri de olabilir. Bu nedenle yaln�zca egzoz rengine bakarak conta te�hisi koymak do�ru de�ildir.

3. Genle�me Kab�nda A��r� Bas�nç

Conta hasar�n�n önemli belirtilerinden biri, yanma odas�ndaki yüksek bas�nçl� gazlar�n so�utma sistemine geçmesidir.

Motor çal��rken yanma gazlar� so�utma sistemine s�z�yorsa:

Genle�me kab�nda kabarc�klar görülebilir.
So�utma sistemi normalden fazla bas�nçlanabilir.
Hortumlar k�sa sürede a��r� sertle�ebilir.
So�utma s�v�s� genle�me kab�ndan ta�abilir.
Motor s�cakl�� yük alt�nda h�zla yükselerek sorun olu�turabilir.

Burada da dikkat edilmesi gereken nokta, so�utma sisteminde bir miktar bas�nç olu�mas�n�n normal oldu�udur. Modern so�utma sistemleri bas�nç alt�nda çal��r.

�üpheli olan, yanma gazlar�n�n so�utma sistemine sürekli ve anormal �ekilde geçmesidir.

4. Motor Ya��nda So�utma S�v�s� Görülmesi

Conta hasar�n�n bir ba�ka sonucu, so�utma s�v�s�n�n motor ya��na kar��mas�d�r.

Bu durumda ya��n görünümü:

Sütlü
Kremams�
Aç�k kahverengi
Köpüklü veya çamurumsu

hale gelebilir.

Ancak burada çok önemli bir ayr�nt� vard�r.

Ya� kapa��n�n alt�nda krem veya beyaz renkli tortu görülmesi her zaman conta yan�� anlam�na gelmez.

Özellikle k�sa mesafeli kullan�mlarda motor içerisinde olu�an yo�u�ma, ya� kapa��n�n alt�nda benzer bir görüntü olu�turabilir.

Bu nedenle ya� kapa��ndaki tortu tek ba��na te�his için yeterli de�ildir. Ya��n tamam�n�n durumu, ya� seviyesi, so�utma s�v�s� seviyesi ve di�er belirtiler birlikte de�erlendirilmelidir.

5. Motor Ya� Seviyesinin Artmas�

Baz� durumlarda so�utma s�v�s� motor ya��na kar��t��nda ya� seviyesi normalden daha yüksek görünebilir.

Bu durum özellikle dikkat edilmesi gereken bir belirtidir.

Çünkü motor ya��na so�utma s�v�s� kar��mas� ya��n ya�lama özelliklerini bozabilir. Yataklar, krank mili, eksantrik milleri, turbo�arj ve di�er ya�lanan parçalar zarar görebilir.

Böyle bir �üphede arac� kullanmaya devam etmek yerine nedenin ara�t�r�lmas� gerekir.

6. Motorun Teklemesi ve Düzensiz Çal��mas�

So�utma s�v�s� bir veya daha fazla silindire giriyorsa motorun çal��ma düzeni bozulabilir.

Özellikle:

�lk çal��t�rmada sars�nt�
Rölantide düzensizlik
Tekleme
Güç kayb�
Misfire ar�za kodlar�
Zor çal��ma

gibi belirtiler ortaya ç�kabilir.

Örne�in bir silindire gece boyunca az miktarda so�utma s�v�s� s�z�yorsa, araç sabah ilk çal��t�r�ld��nda birkaç saniye veya dakika boyunca düzensiz çal��abilir.

Ancak misfire problemi de çok farkl� nedenlerden kaynaklanabilece�i için bu belirti do�rudan conta yan�� olarak de�erlendirilmemelidir.

7. Sabah �lk Çal��t�rmada Tekleme

Conta hasar�n�n baz� tiplerinde özellikle so�uk çal��t�rma s�ras�nda belirginle�en bir tablo görülebilir.

Motor gece boyunca bekledikten sonra:

�lk çal��t�rmada zorlanabilir.
Birkaç saniye düzensiz çal��abilir.
Tekleme yapabilir.
Beyaz egzoz buhar� görülebilir.
Daha sonra normale dönebilir.

Bunun nedeni, küçük miktarda so�utma s�v�s�n�n bekleme s�ras�nda silindire s�zmas� olabilir.

Ancak bu tür bir belirti için ate�leme sistemi, enjektörler, yak�t sistemi ve di�er motor yönetim bile�enleri de kontrol edilmelidir.

8. Sürekli Hararet Yapma

Conta ar�zas� ile hararet aras�nda çift yönlü bir ili�ki vard�r.

Ba�lang�çta so�utma sistemi ar�zas� motorun hararet yapmas�na ve bunun sonucunda contan�n zarar görmesine neden olabilir.

Daha sonra hasarl� conta da yanma gazlar�n� so�utma sistemine göndererek so�utma sisteminin düzgün çal��mas�n� bozabilir.

Bu nedenle araç sürekli hararet yap�yorsa sadece “conta yanm��” demek yerine hararetin ilk nedeninin de bulunmas� gerekir.

Aksi halde yeni conta tak�ld�ktan sonra ayn� problem tekrar ya�anabilir.

9. Kompresyon Dü�üklü�ü

Conta, silindirler aras�ndaki s�zd�rmazl�� sa�layan yüzeylerden biridir.

Conta silindirler aras�nda hasar gördü�ünde bir silindirdeki bas�nç di�erine kaçabilir.

Bu durumda kompresyon testi s�ras�nda:

Bir veya daha fazla silindirde dü�ük bas�nç
Birbirine kom�u iki silindirde benzer �ekilde dü�ük kompresyon

gibi sonuçlar görülebilir.

Ancak dü�ük kompresyonun ba�ka nedenleri de vard�r.

Örne�in:

A��nm�� piston segmanlar�
Supap kaçaklar�
Supap hasar�
Piston problemi
Silindir a��nmas�

da dü�ük kompresyona neden olabilir.

Bu nedenle kompresyon sonucu tek ba��na conta te�hisi koydurmaz.

10. So�utma S�v�s�nda Yanma Gaz� Tespit Edilmesi

Conta yan��n� do�rulamak için kullan�lan en de�erli yöntemlerden biri, so�utma sisteminde yanma gazlar�n�n ara�t�r�lmas�d�r.

Özel test ekipmanlar� kullan�larak genle�me kab�ndaki veya radyatör sistemindeki gazlarda yanma ürünlerinin bulunup bulunmad�� kontrol edilebilir.

Pozitif bir sonuç, yanma odas� ile so�utma sistemi aras�nda ba�lant� olabilece�ine dair güçlü bir kan�t sa�lar.

Ancak testin do�ru prosedürle ve uygun ekipmanla yap�lmas� önemlidir.

Conta Yan��n� Kesin Olarak Te�his Etmek �çin Hangi Testler Yap�l�r?

Conta ar�zas�ndan �üphelenildi�inde birkaç farkl� test birlikte kullan�labilir.

So�utma sistemi bas�nç testi

Sisteme uygun test bas�nc� uygulanarak d�� veya iç kaçak ihtimali ara�t�r�l�r.

Bas�nç seviyesinin araç üreticisinin prosedürüne uygun olmas� gerekir.

Yanma gaz� testi

So�utma sistemine yanma gazlar�n�n geçip geçmedi�i kontrol edilir.

Bu test, conta ile ilgili �üphelerde oldukça faydal�d�r.

Kompresyon testi

Silindirlerin s�k��t�rma bas�nçlar� kar��la�t�r�l�r.

Leak-down testi

Silindire kontrollü bas�nç verilerek bas�nc�n nereden kaçt�� ara�t�r�l�r.

Bu test; segman, supap, conta ve di�er mekanik sorunlar� birbirinden ay�rmada oldukça de�erlidir.

So�utma sistemi ve motor ya�� incelemesi

So�utma s�v�s�nda ya�, motor ya��nda so�utma s�v�s�, anormal bas�nçlanma veya s�v� seviyelerindeki de�i�imler de�erlendirilir.

Conta Yan�� OBD-II Cihaz�yla Anla��l�r m�?

OBD-II taramas� tek ba��na conta yan��n� kesin olarak te�his etmez.

Ancak te�hise yard�mc� olabilir.

Örne�in motor:

Misfire kodlar�
Silindir bazl� misfire kodlar�
So�utma suyu s�cakl�kla ilgili kodlar
Yak�t düzeltme sorunlar�

üretebilir.

Fakat bu kodlar�n hiçbiri tek ba��na “silindir kapak contas� yanm��” anlam�na gelmez.

OBD-II sistemi, elektronik kontrol ünitesinin alg�lad�� belirtileri gösterir. Mekanik bir conta ar�zas�n� do�rulamak için mekanik ve kimyasal testler gerekebilir.

Conta Yan�� ile Hararet Aras�ndaki �li�ki

Conta yan�� denildi�inde ço�u ki�inin akl�na do�rudan hararet gelir.

Bunun önemli bir nedeni vard�r.

A��r� s�cakl�k, silindir kapa��n�n deformasyonuna ve conta yüzeylerinin s�zd�rmazl��n� kaybetmesine neden olabilir.

Fakat her conta ar�zas� a��r� hararet nedeniyle meydana gelmez.

Conta:

Ya�lanma
Yanl�� montaj
Yanl�� s�kma prosedürü
Uygun olmayan tork
Silindir kapa�� deformasyonu
Motor blo�u yüzeyindeki problemler
Yanma bas�nc�yla ilgili sorunlar

gibi farkl� nedenlerle de s�zd�rmazl��n� kaybedebilir.

Bu nedenle onar�m s�ras�nda yaln�zca contay� de�i�tirmek yeterli olmayabilir.

Conta De�i�irken Neden Silindir Kapa�� Kontrol Edilir?

Conta yand��nda silindir kapa��n�n mutlaka de�i�mesi gerekti�i dü�üncesi de do�ru de�ildir.

Birçok durumda silindir kapa�� kullan�labilir durumdad�r.

Ancak kapa��n:

Düzlü�ü
Çatlak durumu
Yüzey kalitesi
Supap sistemi
Üretici toleranslar�

kontrol edilmelidir.

Gerekli durumlarda üreticinin izin verdi�i s�n�rlar içerisinde yüzey i�lemi uygulanabilir.

Silindir kapa�� tolerans d��ndaysa veya çatlak bulunuyorsa onar�m yöntemi de�i�ebilir.

Conta Yan��yla Arac� Kullanmak Zararl� m�?

Evet, ciddi bir conta ar�zas�yla arac� kullanmaya devam etmek motor hasar�n� büyütebilir.

So�utma s�v�s� eksilmeye devam ederse motor a��r� �s�nabilir.

So�utma s�v�s� motor ya��na kar��yorsa ya�lama sistemi zarar görebilir.

So�utma s�v�s� silindire giriyorsa:

Tekleme
Katalitik konvertör hasar�
Ya�lama problemleri
Silindir içi korozyon
Daha ciddi mekanik hasarlar

olu�abilir.

Çok ileri durumlarda silindire s�v� dolmas� nedeniyle motorun mekanik olarak dönmesini engelleyen ciddi problemler bile ortaya ç�kabilir.

Bu nedenle conta yan��ndan �üpheleniliyorsa özellikle hararet, ciddi su eksiltme, ya� bas�nc� problemi veya yo�un beyaz egzoz gibi belirtiler varsa arac� kullanmaya devam etmek do�ru de�ildir.

Conta Yan��n� Önlemek Mümkün mü?

Silindir kapak contas�n� do�rudan “koruyan” özel bir bak�m i�lemi yoktur. Ancak contan�n zarar görmesine yol açabilecek ko�ullar önlenebilir.

Bunun için:

So�utma s�v�s� seviyesini düzenli kontrol edin.
So�utma sistemi kaçaklar�n� geciktirmeden onar�n.
Motorun hararet yapmas�na izin vermeyin.
Uygun so�utma s�v�s�n� kullan�n.
Motor ya��n� ve do�ru ya� spesifikasyonunu takip edin.
Hararet veya ya� bas�nc� uyar�lar�n� görmezden gelmeyin.
Radyatör, termostat, fan ve su pompas� gibi bile�enleri gerekti�inde kontrol ettirin.
Motor üzerinde yap�lan conta veya silindir kapa�� i�lemlerinde üreticinin tork ve s�kma prosedürlerine uyulmas�n� sa�lay�n.

Conta Yan�� Her Zaman Kolayca Anla��lmaz

Silindir kapak contas� ar�zas�n�n en önemli özelli�i, her araçta ayn� belirtileri göstermemesidir.

Baz� araçlarda belirgin �ekilde:

Su eksiltme
Beyaz egzoz
Hararet
Ya�da so�utma s�v�s�

görülürken, baz� durumlarda yaln�zca so�utma sisteminde anormal bas�nç veya belirli bir silindirde misfire ortaya ç�kabilir.

Hatta küçük bir conta kaça��nda araç uzun süre normal çal��abilir ve problem yaln�zca motor yüksek yük alt�ndayken kendini gösterebilir.

Bu nedenle “su eksiltmiyor, o halde conta sa�lamd�r” veya “ya� kapa��nda kremsi tortu var, kesin conta yanm��” �eklinde kesin sonuçlara varmak do�ru de�ildir.

En sa�l�kl� yakla��m belirtileri birlikte de�erlendirmek ve �üpheli durumda so�utma sistemi bas�nç testi, yanma gaz� testi, kompresyon testi veya leak-down testi gibi uygun te�his yöntemlerini kullanmakt�r.

Conta yan�� te�hisinde amaç yaln�zca contan�n hasarl� olup olmad��n� bulmak de�il, neden hasar gördü�ünü de belirlemektir. Çünkü motorun a��r� �s�nmas�na neden olan as�l problem çözülmeden yaln�zca yeni conta tak�lmas�, ayn� ar�zan�n tekrar ortaya ç�kmas�na neden olabilir.