Devirdaim Pompasý Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Devirdaim pompasý, motorun soðutma sistemindeki antifriz ve su karýþýmýný sürekli olarak dolaþtýran ve motorun çalýþma sýcaklýðýnýn kontrol altýnda tutulmasýna yardýmcý olan temel parçalardan biridir. Motor çalýþýrken oluþan yüksek ýsý, soðutma sývýsýnýn motor bloðu ve silindir kapaðý çevresinde dolaþtýrýlmasýyla radyatöre taþýnýr.

Soðutma sisteminin düzgün çalýþmasý yalnýzca motorun aþýrý ýsýnmasýný önlemek açýsýndan deðil, motor yaðýnýn ve diðer parçalarýn uygun çalýþma sýcaklýðýnda tutulmasý açýsýndan da önemlidir. Bu nedenle devirdaim pompasýnda meydana gelen bir arýza, küçük bir soðutma problemi olarak baþlayýp ciddi motor hasarlarýna kadar ilerleyebilir.

Devirdaim Pompasý Ne Ýþe Yarar?

Motor çalýþýrken yanma iþlemi sonucunda yüksek miktarda ýsý ortaya çýkar. Bu ýsýnýn kontrol edilmesi gerekir. Soðutma sývýsý motorun sýcak bölgelerinden geçerek ýsýyý alýr ve ardýndan radyatöre taþýr.

Devirdaim pompasýnýn temel görevi bu sývýnýn sistem içerisinde dolaþmasýný saðlamaktýr.

Pompa çalýþýrken genel olarak þu döngü gerçekleþir:

Motor → soðutma sývýsý kanallarý → termostat → radyatör → tekrar motor

Termostat, motorun sýcaklýðýna göre soðutma sývýsýnýn radyatöre gönderilmesini kontrol ederken devirdaim pompasý sývýnýn hareket etmesini saðlar.

Pompanýn düzgün çalýþmamasý durumunda radyatör saðlam olsa bile motor yeterince soðutulamayabilir.

Devirdaim Pompasý Nasýl Çalýþýr?

Geleneksel mekanik devirdaim pompalarý genellikle motor tarafýndan kayýþ aracýlýðýyla çalýþtýrýlýr. Bazý motorlarda pompa triger kayýþý veya aksesuar kayýþý üzerinden hareket alabilir.

Pompanýn içerisinde bir pervane veya impeller bulunur. Motor çalýþtýðýnda bu parça dönerek soðutma sývýsýný sistem içerisinde hareket ettirir.

Yeni nesil bazý araçlarda ise elektrikli devirdaim pompalarý kullanýlmaktadýr. Elektrikli pompalar motor devrinden baðýmsýz olarak ECU tarafýndan kontrol edilebilir ve ihtiyaç duyulan miktarda soðutma sývýsý sirkülasyonu saðlayabilir.

Bu nedenle devirdaim pompasýnýn yapýsý ve çalýþma þekli araçtan araca deðiþebilir.

Devirdaim Pompasý Arýzasýnýn En Yaygýn Belirtileri

Devirdaim pompasý arýzasý her zaman ayný belirtiyi oluþturmaz. Pompanýn tamamen çalýþmamasý, rulmanýnýn bozulmasý, pervanesinin hasar görmesi veya pompa milindeki sýzdýrmazlýk elemanlarýnýn kaçýrmasý farklý belirtilere neden olabilir.

En sýk karþýlaþýlan belirtiler þunlardýr:

Motorun normalden fazla ýsýnmasý

En önemli belirtilerden biri motor sýcaklýðýnýn normal seviyelerin üzerine çýkmasýdýr. Pompa yeterli miktarda soðutma sývýsý dolaþtýramýyorsa motor içerisindeki ýsý radyatöre gerektiði þekilde taþýnamaz.

Hararet göstergesinin yükselmesi, soðutma fanýnýn sýk devreye girmesi veya motorun özellikle trafikte aþýrý ýsýnmasý devirdaim sistemiyle ilgili bir problem olduðunu gösterebilir.

Ancak yüksek motor sýcaklýðý doðrudan devirdaim pompasýnýn bozuk olduðu anlamýna gelmez. Termostat, radyatör, fan, sýcaklýk sensörü, soðutma sývýsý seviyesi veya sistemdeki hava da benzer sorunlara yol açabilir.

Soðutma sývýsý kaçaðý

Devirdaim pompasýnýn içerisinde bulunan mekanik salmastra veya sýzdýrmazlýk elemanlarý zamanla aþýnabilir. Bunun sonucunda pompa çevresinde antifriz kaçaðý meydana gelebilir.

Aracýn park edildiði yerde renkli veya ýslak bir sývý görülmesi, pompa bölgesinde kurumuþ antifriz izleri bulunmasý veya soðutma sývýsýnýn sürekli azalmasý önemli bir iþaret olabilir.

Bazý pompalarda kaçak doðrudan dýþarýya damlamayabilir. Bu nedenle yalnýzca aracýn altýnda sývý olup olmadýðýna bakarak pompanýn saðlam olduðu sonucuna varýlmamalýdýr.

Devirdaim pompasýndan gelen uðultu veya rulman sesi

Pompanýn rulmaný aþýndýðýnda motor çalýþýrken uðultu, sürtünme, výnlama veya rulman benzeri sesler duyulabilir.

Ses motor devriyle birlikte deðiþiyorsa ve özellikle kayýþ tarafýndaki pompa bölgesinden geliyorsa devirdaim pompasý kontrol edilmelidir.

Ýlerleyen aþamada rulmandaki boþluk artabilir ve pompa mili düzgün dönmemeye baþlayabilir.

Soðutma sývýsýnýn yeterince dolaþmamasý

Pompanýn pervanesi kýrýlmýþ, aþýnmýþ veya mil ile baðlantýsý bozulmuþsa motor çalýþmasýna raðmen soðutma sývýsý yeterince hareket etmeyebilir.

Bu durumda motorun bazý bölgelerinde sýcaklýk çok yükselirken sistemin diðer bölümleri daha düþük sýcaklýkta kalabilir.

Bu belirti özellikle pompanýn mekanik olarak hasar gördüðü durumlarda ortaya çýkabilir.

Hararetin özellikle yüksek devir veya yük altýnda artmasý

Bazý devirdaim pompasý arýzalarý düþük yükte hemen fark edilmeyebilir. Araç normal kullanýmda uzun süre sorun çýkarmadan çalýþýrken yüksek hýz, yokuþ, aðýr yük veya yüksek motor devrinde sýcaklýk yükselmeye baþlayabilir.

Bunun nedeni pompanýn yeterli sirkülasyonu saðlayamamasý veya soðutma sisteminin artan ýsý yükünü karþýlayamamasýdýr.

Kaloriferin yeterince sýcak üflememesi

Motor çalýþma sýcaklýðýna ulaþmasýna raðmen kabin kaloriferinin zaman zaman soðuk veya normalden daha ýlýk hava üflemesi de soðutma sistemiyle ilgili bir belirti olabilir.

Düþük soðutma sývýsý seviyesi, sistemde hava, termostat problemi veya devirdaim pompasýnýn yeterli sirkülasyon saðlayamamasý bu duruma neden olabilir.

Bu nedenle yalnýzca kaloriferin sýcaklýðýna bakarak pompa arýzasý teþhisi koymak doðru deðildir.

Soðutma fanýnýn normalden daha sýk çalýþmasý

Motor kontrol ünitesi motor sýcaklýðýnýn yükseldiðini algýladýðýnda radyatör fanýný devreye sokabilir. Devirdaim pompasý yeterli sirkülasyon saðlayamýyorsa motor sýcaklýðý normalden daha fazla yükselebilir ve fan daha sýk çalýþabilir.

Fakat fan motoru, fan rölesi, sýcaklýk sensörü ve klima sistemi gibi baþka parçalar da benzer davranýþa neden olabilir.

Devirdaim Pompasý Neden Bozulur?

Devirdaim pompasýnýn kullaným ömrü birçok faktöre baðlýdýr. Pompa içerisinde mekanik olarak hareket eden parçalar bulunduðu için zamanla aþýnma meydana gelir.

Yaygýn arýza nedenleri arasýnda þunlar bulunur:

Rulman aþýnmasý: Pompa milinin rulmaný zamanla boþluk yapabilir veya sesli çalýþmaya baþlayabilir.

Salmastra ve conta aþýnmasý: Pompa milinin sýzdýrmazlýðý bozulduðunda antifriz kaçaðý ortaya çýkabilir.

Pervane hasarý: Plastik veya metal impeller zamanla aþýnabilir, çatlayabilir veya kýrýlabilir.

Soðutma sývýsýnýn yanlýþ kullanýlmasý: Üreticinin önerdiði özelliklere uygun olmayan sývýlar veya yanlýþ antifriz karýþýmý bazý soðutma sistemi parçalarýnýn ömrünü olumsuz etkileyebilir.

Korozyon: Soðutma sisteminde uygun olmayan sývý kullanýlmasý veya uzun süre bakým yapýlmamasý korozyona neden olabilir.

Kayýþ problemleri: Pompa kayýþla çalýþýyorsa yanlýþ kayýþ gerginliði, kayýþýn aþýnmasý veya diðer kayýþ bileþenlerindeki problemler pompanýn çalýþmasýný etkileyebilir.

Devirdaim Pompasý Bozulursa Araç Kullanýlýr mý?

Bu sorunun cevabý arýzanýn seviyesine baðlýdýr. Pompa yalnýzca hafif bir rulman sesi yapýyor olabilir veya soðutma sývýsý henüz ciddi þekilde eksilmiyor olabilir. Ancak pompanýn ne zaman tamamen arýzalanacaðý önceden kesin olarak bilinemez.

Özellikle motor sýcaklýðý yükseliyorsa aracý kullanmaya devam etmek ciddi risk oluþturur.

Aþýrý ýsýnmýþ bir motorla uzun süre yol almak;

• silindir kapak contasýnýn zarar görmesine,

• silindir kapaðýnýn eðilmesine,

• silindir kapaðýnda çatlak oluþmasýna,

• motor yaðýnýn özelliklerini kaybetmesine,

• piston ve segmanlarda hasara,

• ciddi durumlarda motorun tamamen hasar görmesine

neden olabilir.

Hararet göstergesi normal seviyenin üzerine çýkýyorsa aracý zorlamamak ve güvenli þekilde durmak gerekir.

Devirdaim Pompasý Arýzasý Nasýl Anlaþýlýr?

Devirdaim pompasý yalnýzca ses dinlenerek veya soðutma sývýsýna bakýlarak kesin olarak teþhis edilemez.

Profesyonel kontrolde öncelikle soðutma sývýsý seviyesi ve kaçaklar incelenir. Pompanýn çevresinde antifriz izleri, rulman sesi ve mekanik boþluk olup olmadýðý kontrol edilir.

Bunun yanýnda motorun çalýþma sýcaklýðý, radyatör giriþ ve çýkýþ sýcaklýklarý, termostatýn çalýþma durumu, soðutma faný ve sistemde hava bulunup bulunmadýðý deðerlendirilir.

Gerekli durumlarda soðutma sistemi basýnç testi de yapýlabilir. Bu test, gözle görülmeyen kaçaklarýn bulunmasýna yardýmcý olabilir.

Elektrikli devirdaim pompasý kullanýlan araçlarda ise pompanýn elektrik beslemesi, sigortasý, rölesi, kontrol sinyali ve ECU tarafýndan oluþturulan hata kodlarý da incelenmelidir.

Devirdaim Pompasý ile Termostat Ayný Þey Deðildir

Devirdaim pompasý ve termostat sýk sýk birbirine karýþtýrýlýr, ancak görevleri farklýdýr.

Devirdaim pompasý, soðutma sývýsýnýn dolaþmasýný saðlar.

Termostat ise soðutma sývýsýnýn hangi sýcaklýkta radyatöre yönlendirileceðini kontrol eder.

Örneðin termostat kapalý konumda sýkýþýrsa motor kýsa sürede aþýrý ýsýnabilir. Termostat açýk kalýrsa motor çalýþma sýcaklýðýna geç ulaþabilir veya normalden daha düþük sýcaklýkta çalýþabilir.

Bu nedenle hararet problemi olduðunda doðrudan devirdaim pompasýný deðiþtirmek doðru bir teþhis yöntemi deðildir.

Devirdaim Pompasý Deðiþtirilirken Nelere Dikkat Edilmeli?

Pompanýn deðiþimi sýrasýnda yalnýzca pompanýn kendisine odaklanmak yeterli olmayabilir.

Özellikle pompa triger sistemi tarafýndan çalýþtýrýlýyorsa kayýþ, gergi rulmaný ve avare rulmanlar da kontrol edilmelidir. Bazý motorlarda su pompasý triger sisteminin bir parçasý olduðu için pompa deðiþimi sýrasýnda triger setinin komple yenilenmesi üretici prosedürüne göre daha doðru olabilir.

Pompanýn conta ve sýzdýrmazlýk elemanlarýnýn doðru þekilde kullanýlmasý da önemlidir. Yanlýþ montaj, uygun olmayan conta veya hatalý sýkma torku kýsa süre içerisinde yeni bir soðutma sývýsý kaçaðýna neden olabilir.

Deðiþim sonrasýnda soðutma sisteminin havasýnýn doðru þekilde alýnmasý da kritik bir adýmdýr. Sistem içerisinde hava kalmasý, soðutma sývýsýnýn dolaþýmýný bozabilir ve motor sýcaklýðýnýn yükselmesine neden olabilir.

Devirdaim Pompasý Ne Zaman Deðiþtirilmelidir?

Her araç için geçerli tek bir devirdaim pompasý deðiþim kilometresi yoktur. Bazý üreticiler pompanýn triger kayýþýyla birlikte deðiþtirilmesini önerirken bazý araçlarda pompa ayrý bir bakým parçasý olarak deðerlendirilir.

Bu nedenle aracýn üretici bakým programý dikkate alýnmalýdýr.

Bunun yanýnda pompa;

• soðutma sývýsý kaçýrýyorsa,

• rulmanýndan belirgin ses geliyorsa,

• milinde boþluk varsa,

• pervanesi hasarlýysa,

• yeterli soðutma sývýsý sirkülasyonu saðlayamýyorsa

deðiþtirilmesi gerekebilir.

Özellikle triger kayýþý ile birlikte çalýþan bir pompanýn durumunu göz ardý etmek doðru deðildir. Pompanýn rulmaný kilitlenirse triger kayýþýnýn çalýþmasý da etkilenebilir ve bazý motorlarda bunun sonucu çok daha aðýr olabilir.

Devirdaim Pompasý Arýzasýný Ýhmal Etmemek Neden Önemlidir?

Devirdaim pompasý küçük görünen ancak motorun çalýþma sýcaklýðý açýsýndan kritik bir parçadýr. Pompadaki hafif bir rulman sesi veya küçük bir antifriz kaçaðý baþlangýçta aracýn çalýþmasýný ciddi þekilde etkilemeyebilir. Ancak sorun ilerledikçe soðutma sývýsý kaybý ve yetersiz sirkülasyon motorun aþýrý ýsýnmasýna yol açabilir.

Bu nedenle motor sýcaklýðýnda anormallik, açýklanamayan soðutma sývýsý eksilmesi, pompa bölgesinden gelen rulman sesi veya antifriz kaçaðý fark edildiðinde yalnýzca sývý ekleyerek kullanmaya devam etmek yerine soðutma sisteminin tamamýnýn kontrol edilmesi daha doðru bir yaklaþým olur.