Krank Mili Konum Sensörü Nedir? Ne Ýþe Yarar?

Krank mili konum sensörü, modern motorlarýn çalýþmasý için en önemli sensörlerden biridir. Motor kontrol ünitesine (ECU), krank milinin konumu ve dönüþ hýzý hakkýnda bilgi gönderir.

ECU bu bilgiyi motorun hangi konumda olduðunu, motorun kaç devirle döndüðünü ve yakýt enjeksiyonu ile ateþlemenin ne zaman gerçekleþtirilmesi gerektiðini belirlemek için kullanýr.

Krank mili konum sensörü arýzalandýðýnda veya hatalý sinyal gönderdiðinde motor zor çalýþabilir, stop edebilir, düzensiz çalýþabilir veya hiç çalýþmayabilir.

Krank Mili Konum Sensörü Ne Ýþe Yarar?

Krank mili konum sensörünün temel görevi krank milinin konumunu ve dönüþ hýzýný algýlamaktýr.

Krank mili dönerken sensör, krank miline veya motorun ilgili bölümüne baðlý bulunan tetikleme veya reluctor çarkýndaki deðiþimleri algýlar. Sensör bu deðiþimleri ECU tarafýndan deðerlendirilebilen elektriksel bir sinyale dönüþtürür.

ECU bu sinyal sayesinde birçok önemli bilgiyi elde eder:

• Krank mili konumu

• Motor devri

• Motorun çalýþtýrýlmasý sýrasýnda krank mili hýzý

• Ateþleme zamanlamasý

• Yakýt enjeksiyon zamanlamasý

• Eksantrik mili ile motor senkronizasyonu

• Birçok araçta tekleme algýlama

• Motor devri bilgisini kullanan diðer sistemlerin çalýþmasý

ECU, krank milinin konumunu doðru þekilde belirleyemediðinde ateþleme bobinlerinin ve yakýt enjektörlerinin doðru zamanda çalýþtýrýlmasý mümkün olmayabilir.

Krank Mili Konum Sensörü Nerede Bulunur?

Krank mili konum sensörünün yeri motordan motora deðiþir.

Sensör genellikle krank miline, krank kasnaðýna, volana veya þanzýman ile motorun birleþtiði bölgeye yakýn bir noktada bulunur. Bazý motorlarda sensör doðrudan bir tetikleme çarkýnýn yanýnda konumlandýrýlýrken, farklý motorlarda farklý bir montaj düzeni kullanýlabilir.

Bu nedenle sensörün yerini bulmak için aracýn servis bilgilerine veya teknik dokümanlarýna bakmak gerekebilir.

Sensörün bulunduðu bölge yüksek sýcaklýk, yað, kir, titreþim ve nem gibi etkenlere maruz kalabilir. Zaman içerisinde bu þartlar hem sensörün hem de kablo ve soket baðlantýlarýnýn sorun yaþamasýna neden olabilir.

Krank Mili Konum Sensörü Arýza Belirtileri

Krank mili konum sensörü arýzasý farklý þekillerde ortaya çýkabilir. Sensör tamamen bozulduðunda belirtiler daha belirgin olurken, sinyalin zaman zaman kesildiði arýzalarda sorunlar özellikle belirli sýcaklýk veya çalýþma koþullarýnda ortaya çýkabilir.

Motorun Çalýþmamasý

Krank mili konum sensörü arýzasýnýn en ciddi belirtilerinden biri motorun çalýþmamasýdýr.

Motor marþ sýrasýnda dönerken ECU'nun krank milinin konumu ve motor devri hakkýnda güvenilir bir sinyale ihtiyacý vardýr.

Sensörden sinyal gelmediðinde ECU ateþleme ve yakýt enjeksiyonunu doðru þekilde kontrol edemeyebilir.

Bu durumda marþ motoru motoru normal þekilde çevirebilir ancak motor çalýþmayabilir.

Bu durum genellikle marþ var ancak motor çalýþmýyor þeklinde ifade edilir.

Motorun Geç veya Zor Çalýþmasý

Krank mili sensörü her zaman tamamen arýzalanmaz.

Zayýflayan veya zaman zaman kesilen bir sensör sinyali, aracýn bazý durumlarda normal þekilde çalýþmasýna ancak bazý durumlarda uzun süre marþ yapýlmasýna neden olabilir.

Sorun özellikle motor sýcakken daha belirgin hale gelebilir.

Örneðin araç soðukken normal çalýþýrken motor çalýþma sýcaklýðýna ulaþtýðýnda stop edebilir veya yeniden çalýþmakta zorlanabilir.

Motorun Aniden Stop Etmesi

Arýzalý bir krank mili konum sensörü motorun seyir sýrasýnda aniden stop etmesine neden olabilir.

Motor çalýþýrken ECU krank mili sinyalini kaybederse motorun dönmediðini düþünebilir. Aracýn sistem tasarýmýna baðlý olarak yakýt enjeksiyonu ve ateþleme kesilebilir.

Bazý durumlarda motor bir süre bekledikten sonra tekrar çalýþabilir.

Özellikle motor soðuduktan sonra tekrar çalýþmaya baþlayan sensör arýzalarý teþhis açýsýndan zorlayýcý olabilir.

Motorun Teklemesi ve Düzensiz Çalýþmasý

Krank mili konum sensöründen gelen sinyal doðru deðilse ateþleme ve yakýt zamanlamasý etkilenebilir.

Bunun sonucunda þu belirtiler ortaya çýkabilir:

• Rölantide düzensiz çalýþma

• Motor teklemesi

• Gaz tepkisinde gecikme

• Hýzlanma sýrasýnda kesiklik

• Motorun sarsýntýlý çalýþmasý

• Performans kaybý

Ancak bu belirtiler yalnýzca krank mili konum sensörüne özgü deðildir. Bujiler, ateþleme bobinleri, yakýt enjektörleri, yakýt basýncý, vakum kaçaklarý ve diðer sensörler de benzer sorunlara neden olabilir.

Bu nedenle yalnýzca belirtilere bakarak sensörün kesin olarak arýzalý olduðu söylenmemelidir.

Hýzlanma Sorunlarý

ECU krank mili sinyalini düzensiz veya hatalý þekilde alýyorsa motor zamanlamasýný doðru þekilde yönetmekte zorlanabilir.

Sürücü özellikle ani hýzlanmalarda gaz tepkisinin zayýfladýðýný, motorun bir an tereddüt ettiðini veya aracýn beklenen þekilde hýzlanmadýðýný fark edebilir.

Bazý araçlarda ECU ciddi bir sensör problemi algýladýðýnda motoru korumak amacýyla sýnýrlý çalýþma moduna da geçebilir.

Devir Göstergesinin Aniden Düþmesi

Krank mili konum sensörü, motor devri bilgisinin temel kaynaklarýndan biridir.

Sensörün sinyali zaman zaman kesildiðinde, motor hâlâ dönüyor olmasýna raðmen devir göstergesi aniden sýfýra veya sýfýra yakýn bir deðere düþebilir.

Eðer ayný anda motor stop ediyorsa bu durum teþhis açýsýndan önemli bir ipucu olabilir.

Ancak devir göstergesinin çalýþma þekli araçtan araca deðiþebilir. Bu nedenle yalnýzca devir göstergesine bakarak kesin teþhis koymak doðru deðildir.

Motor Arýza Lambasýnýn Yanmasý

Krank mili konum sensörüyle ilgili bir problem Motor Arýza Lambasýnýn yanmasýna neden olabilir.

Aracýn ECU'su sensör devresi, sensör sinyalinin performansý veya krank mili ile eksantrik mili arasýndaki senkronizasyonla ilgili hata kodlarý kaydedebilir.

Ancak hata kodunun okunmasý, sensörün kesin olarak deðiþtirilmesi gerektiði anlamýna gelmez.

Kablo tesisatý, soket, güç ve þase baðlantýlarý, sensör ile tetikleme çarký arasýndaki mesafe ve ECU'nun sensör giriþ devresi de kontrol edilmelidir.

Yakýt Tüketiminin Artmasý

Motor zamanlamasýnýn doðru þekilde kontrol edilememesi yanma verimliliðini etkileyebilir.

Bazý durumlarda krank mili konum sensörü problemi yakýt tüketiminin artmasýna katkýda bulunabilir. Ancak tek baþýna yüksek yakýt tüketimi krank mili sensörü arýzasýný gösteren güvenilir bir belirti deðildir.

Yakýt tüketimindeki artýþýn birçok farklý nedeni olabilir.

Motor Sýcakken Ortaya Çýkan Arýza

Bazý krank mili konum sensörleri sýcaklýk yükseldiðinde aralýklý olarak arýzalanabilir.

Örneðin araç soðukken sorunsuz çalýþabilir ancak motor çalýþma sýcaklýðýna ulaþtýðýnda stop edebilir veya tekrar çalýþmayabilir.

Bir süre bekledikten ve motor soðuduktan sonra araç yeniden çalýþabilir.

Bu durum krank mili sensörü arýzasý açýsýndan önemli bir ipucu olabilir. Ancak ateþleme sistemi, yakýt sistemi, kablo tesisatý ve diðer elektronik bileþenlerdeki bazý problemler de benzer davranýþ gösterebilir.

Krank Mili Konum Sensörü Neden Arýzalanýr?

Sensörün kendisi kadar sensörün çalýþmasýný saðlayan elektrik devresi ve mekanik parçalar da arýzanýn kaynaðý olabilir.

Sensörün iç yapýsýnýn bozulmasý:
Elektronik bileþenler zamanla ve özellikle yüksek sýcaklýk altýnda özelliklerini kaybedebilir.

Kablo tesisatýnýn zarar görmesi:
Kopmuþ, sürtünerek aþýnmýþ, erimiþ veya oksitlenmiþ kablolar sensör sinyalinin ECU'ya ulaþmasýný engelleyebilir.

Soket problemi:
Gevþek baðlantýlar, oksitlenme, yað veya kirlenme elektriksel temas problemlerine yol açabilir.

Yüksek sýcaklýk:
Egzoz veya motorun yüksek sýcaklýktaki bölgelerine yakýn çalýþan sensörler yoðun ýsýya maruz kalabilir.

Yað ve kir:
Yað kaçaklarý veya biriken kir sensörün ve baðlantý noktalarýnýn çalýþmasýný etkileyebilir.

Tetikleme çarkýnýn hasar görmesi:
Sensör saðlam olsa bile krank mili üzerindeki reluctor veya tetikleme çarkýnda hasarlý, eksik veya deforme olmuþ diþler varsa sensör doðru sinyal üretemeyebilir.

Yanlýþ montaj:
Bazý sistemlerde sensör ile tetikleme çarký arasýndaki mesafe kritik önem taþýr. Yanlýþ montaj veya uygun olmayan hava aralýðý hatalý sinyale neden olabilir.

Mekanik problemler:
Krank milindeki hareketler, zamanlama sistemi problemleri veya diðer mekanik sorunlar sensör ile tetikleme elemaný arasýndaki iliþkinin bozulmasýna neden olabilir.

Krank Mili Konum Sensörü Nasýl Teþhis Edilir?

Krank mili konum sensörü arýzasýndan þüphelenildiðinde sensörü hemen deðiþtirmek her zaman doðru yaklaþým deðildir.

Ýlk olarak araç OBD cihazýyla taranmalý ve kayýtlý hata kodlarý incelenmelidir.

Daha sonra teknisyen þu noktalarý kontrol edebilir:

• Sensör kablolarý

• Elektrik soketi

• Güç ve þase devreleri

• Sensör çýkýþ sinyali

• Krank mili tetikleme veya reluctor çarký

• Sensörün montajý

• Sensör ile tetikleme çarký arasýndaki mesafe

• Marþ sýrasýnda ECU'nun gördüðü motor devri

• Krank ve eksantrik mili senkronizasyonu

• Ýlgili zamanlama sistemi bileþenleri

Özellikle aralýklý meydana gelen arýzalarda osiloskop oldukça faydalý olabilir.

Osiloskop kullanýlarak sensörün marþ sýrasýnda ve motor çalýþýrken ürettiði gerçek sinyal dalga þekli görülebilir. Bu yöntem, yalnýzca hata koduna bakarak anlaþýlamayan bazý sensör, kablo veya tetikleme çarký problemlerinin ortaya çýkarýlmasýný saðlayabilir.

Krank Mili Sensörü Motoru Bozar mý?

Krank mili konum sensörünün arýzalanmasý tek baþýna genellikle motorun mekanik olarak hasar görmesine neden olmaz.

Asýl problem, sensörden gelen hatalý veya eksik sinyalin motor yönetimini etkilemesidir.

Motor düzensiz çalýþabilir, tekleyebilir, stop edebilir veya hiç çalýþmayabilir.

Bunun yanýnda seyir sýrasýnda motorun aniden stop etmesi ciddi bir güvenlik problemi oluþturabilir. Bu nedenle araç sürekli stop ediyor, yeniden çalýþmakta zorlanýyor veya ciddi þekilde tekliyorsa arýzanýn ertelenmeden teþhis edilmesi gerekir.

Arýzalý Krank Mili Sensörüyle Araç Kullanýlýr mý?

Bu sorunun cevabý arýzanýn nasýl ortaya çýktýðýna baðlýdýr.

Sensör aralýklý olarak hata veriyorsa araç bir süre normal þekilde çalýþabilir. Ancak sensörün tekrar ne zaman sinyal kaybedeceði bilinemez.

Motor seyir sýrasýnda aniden stop ederse özellikle yoðun trafikte, yüksek hýzda veya kavþaklarda ciddi bir güvenlik riski oluþabilir.

Bu nedenle motorun sýk sýk stop ettiði, çalýþmadýðý veya belirgin þekilde teklediði bir araçla uzun süre kullanýlmaya devam edilmesi önerilmez.

Krank Mili Sensörü ile Eksantrik Mili Sensörü Arasýndaki Fark

Krank mili ve eksantrik mili konum sensörleri birlikte çalýþýr ancak farklý görevleri vardýr.

Krank mili konum sensörü temel olarak krank milinin konumunu ve dönüþ hýzýný ECU'ya bildirir.

Eksantrik mili konum sensörü ise eksantrik milinin konumunu belirlemeye yardýmcý olur. ECU, bu bilgiyi motorun çevrimindeki silindirlerin hangi aþamada olduðunu belirlemek ve krank mili ile eksantrik mili arasýndaki senkronizasyonu kontrol etmek için kullanabilir.

Birçok modern motorda ECU her iki sensörün sinyalini karþýlaþtýrarak motor zamanlamasýný daha hassas þekilde yönetir.

Bu iki sensörün arýzalarý benzer belirtilere neden olabildiðinden, parça deðiþtirmeden önce doðru teþhis yapýlmasý önemlidir.

Hata Kodunu Görünce Sensörü Hemen Deðiþtirmeyin

Krank mili konum sensörüyle ilgili bir hata kodu, her zaman sensörün kendisinin arýzalý olduðu anlamýna gelmez.

Hasarlý bir soket, kopmuþ kablo, kötü þase baðlantýsý, yanlýþ sensör mesafesi, hasarlý tetikleme çarký, zamanlama problemi veya ECU ile ilgili bir sorun da benzer hata kodlarýnýn oluþmasýna neden olabilir.

Bu nedenle yalnýzca hata koduna bakarak sensörü deðiþtirmek gereksiz parça deðiþimine yol açabilir.

En doðru teþhis; hata kodlarýnýn, canlý verilerin, elektrik devresinin, sensör sinyalinin ve ilgili mekanik parçalarýn birlikte deðerlendirilmesiyle yapýlýr.

Krank Mili Konum Sensörü Neden Bu Kadar Önemlidir?

Krank mili konum sensörü küçük bir parça olmasýna raðmen motor yönetimi açýsýndan kritik bir göreve sahiptir.

ECU, ateþleme ve yakýt enjeksiyonu baþta olmak üzere motorun birçok temel fonksiyonunu doðru þekilde yönetebilmek için krank milinin konumu ve dönüþ hýzý hakkýnda güvenilir bilgiye ihtiyaç duyar.

Zor çalýþma, motorun aniden stop etmesi, tekleme, düzensiz çalýþma, hýzlanma sorunlarý, devir göstergesinin anormal davranmasý ve Motor Arýza Lambasýnýn yanmasý krank mili konum sensörüyle iliþkili olabilir.

Ancak bu belirtilerin baþka arýzalardan da kaynaklanabileceði unutulmamalýdýr.

Bu nedenle krank mili konum sensörü arýzasýndan þüphelenildiðinde en doðru yaklaþým, sensörü doðrudan deðiþtirmek yerine sensörün kendisini, kablo tesisatýný, soketlerini, tetikleme çarkýný ve motorun ilgili zamanlama sistemlerini birlikte kontrol etmektir.