TR
EN
Lastikte Balon (Bombe) Yapma ve Lastik Çökmesi Nedenleri
Bir lastiğe dışarıdan baktığınızda yanak bölümünün düzgün ve homojen bir şekilde durması beklenir. Ancak zaman zaman lastik yanağında dışarı doğru belirgin bir şişlik, yani halk arasında “balon” veya “bombe” olarak adlandırılan bir deformasyon görülebilir. Bunun tam tersi şekilde, lastiğin belirli bir bölümünde içeri doğru bir çökme, oyuk veya vadi şeklinde düzensizlik de ortaya çıkabilir.
Bu iki durum görünüş olarak birbirinden farklı olsa da ikisi de lastiğin yapısındaki bir düzensizliğe işaret edebilir. Özellikle deformasyon daha önce olmayan bir şekilde sonradan ortaya çıktıysa, lastiğin yalnızca dış görünüşüne bakıp normal kabul edilmemesi gerekir.
Lastikte Bombe veya Balon Nedir?
Lastikte balon oluşması, özellikle yanak bölgesinin çevresindeki bölümlere göre dışarı doğru lokal olarak şişmesi durumudur.
Normal bir lastik yanağı, jant ile lastik sırtı arasında belirli bir formu korur. Lastiğin içindeki hava basıncı ve karkas yapısı, bu formun oluşmasını sağlar. Yanak bölgesindeki kordların veya iç yapı elemanlarının zarar görmesi durumunda ise lastik, iç basıncı düzgün şekilde taşıyamaz ve hasarlı bölüm dışarı doğru şişebilir.
Bu nedenle yanakta oluşan belirgin bir balon, yalnızca kozmetik bir görüntü olarak değerlendirilmemelidir.
Özellikle birkaç santimetre çapında, belirgin şekilde dışarı çıkan ve lastiğin diğer bölümlerinden farklı görünen bir şişlik varsa lastiğin iç yapısının hasar görmüş olma ihtimali vardır.
Lastik Neden Balon Yapar?
Lastikte balon oluşmasının en yaygın nedenlerinden biri sert bir darbedir.
Örneğin araç yüksek hızla bir çukura girdiğinde, lastik ile jant arasında kalan yanak bölgesi kısa süre içerisinde çok yüksek bir kuvvete maruz kalabilir. Lastik dışarıdan bakıldığında ciddi bir kesik veya yırtık göstermese bile içindeki kord yapısı zarar görebilir.
Bu hasar sonucunda:
-
Lastik yanağında dışarı doğru balon oluşabilir.
-
Karkas içerisindeki kordlar kopabilir veya ayrılabilir.
-
Lastiğin belirli bir bölgesindeki taşıma kapasitesi azalabilir.
-
Zaman içerisinde deformasyon daha belirgin hale gelebilir.
Kaldırıma sert şekilde çarpma da benzer bir hasara neden olabilir.
Özellikle lastik ile jantın kaldırım arasında sıkıştığı darbelerde, lastik yanağı çok yüksek bir yük altında kalır.
Düşük Lastik Basıncı Balon Oluşumuna Nasıl Katkı Sağlar?
Lastik basıncının uzun süre olması gerekenden düşük olması da yanak bölgesindeki yükü artırır.
Düşük basınçla kullanılan lastikte yanaklar daha fazla esner. Bu durum özellikle ağır yük, yüksek hız veya bozuk yol şartlarıyla birleştiğinde lastiğin çalışma sıcaklığının yükselmesine ve yapısal olarak daha fazla zorlanmasına neden olabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Düşük hava basıncı tek başına her balonun doğrudan nedeni değildir.
Lastikte görülen belirgin bir yanak balonu çoğunlukla yapısal bir deformasyon veya hasar ihtimalini düşündürür. Bu nedenle “havayı biraz bastırırım, balon düzelir” şeklinde düşünmek doğru değildir.
Lastik Çökmesi Nedir?
Lastikte çökme, senin tarif ettiğin anlamıyla, lastiğin yüzeyinin belirli bir bölümünün çevresindeki bölümlere göre içeri doğru çekilmesi veya çukurlaşmasıdır.
Yani burada lastiğin havasının inmesinden veya tamamen sönmesinden bahsetmiyoruz.
Lastik yanağının genel şekli düzgün devam ederken belirli bir noktada içeri doğru bir oyuk oluşabilir. Bazı durumlarda bu görüntü küçük bir çukur şeklinde olurken, bazı lastiklerde daha uzun bir vadi veya içeri doğru çekilmiş bir bölüm şeklinde görülebilir.
Bu durum özellikle lastik yanağından bakıldığında daha kolay fark edilir.
Her Lastik Yanağındaki Çökme Arıza Mıdır?
Hayır.
Bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Bazı lastiklerin yanaklarında üretim ve karkas yapısından kaynaklanan hafif yüzeysel düzensizlikler görülebilir.
Özellikle radyal lastiklerde yanak yapısı tamamen geometrik olarak kusursuz bir daire şeklinde görünmeyebilir. Karkasın oluşturduğu yapı, üretim süreci ve lastiğin jant üzerindeki konumu nedeniyle küçük görsel farklılıklar oluşabilir.
Eğer çökme:
-
Çok hafifse,
-
Lastiğin belirli bir noktasında küçük bir şekil farklılığı şeklindeyse,
-
Lastik basıncı normal ise,
-
Araçta titreşim veya sürüş problemi yoksa,
-
Zaman içerisinde büyümüyorsa,
-
Lastiğin iç ve dış yüzeyinde başka bir hasar bulunmuyorsa,
bu durum her zaman tehlikeli bir yapısal hasar anlamına gelmeyebilir.
Ancak sonradan ortaya çıkan belirgin bir çökme mutlaka kontrol edilmelidir.
Yapısal Hasar Nedeniyle Lastik Çökmesi
Lastikteki içe doğru deformasyon bazen karkas içerisindeki yapı elemanlarının zarar görmesiyle de ortaya çıkabilir.
Lastiğin yapısında kauçuk tabakalarının yanı sıra kordlar ve çeşitli takviye elemanları bulunur. Bu yapıların düzeni lastiğin şeklini ve yük taşıma kapasitesini belirler.
Sert bir darbe sonrasında bu yapıların bir bölümünde deformasyon meydana gelirse lastik yüzeyinin belirli bir bölgesi diğer bölümlere göre farklı davranabilir.
Bazı hasarlarda bölüm dışarı doğru şişerken, bazı durumlarda yüzeyde içeri doğru bir deformasyon görülebilir.
Bu nedenle lastikteki şekil değişikliğinin yalnızca “balon yoksa sorun yok” şeklinde değerlendirilmesi doğru değildir.
Lastik Çökmesine Sert Darbe Neden Olabilir mi?
Evet.
Çukura girmek, kaldırıma sert şekilde vurmak veya yol üzerindeki keskin bir engelden geçmek lastiğin karkas yapısında deformasyona neden olabilir.
Darbe sonrasında her zaman dışarı doğru balon oluşması gerekmez.
Lastiğin iç yapısındaki hasarın konumuna ve şekline bağlı olarak:
-
Dışarı doğru bombe,
-
İçeri doğru çökme,
-
Düzensiz yanak görünümü,
-
Sırt bölümünde lokal deformasyon,
-
Lastikte yuvarlaklığın bozulması
gibi farklı belirtiler ortaya çıkabilir.
Bu nedenle özellikle darbeden sonra lastiğin şeklinde değişiklik fark edilmişse lastiğin profesyonel olarak incelenmesi gerekir.
Lastik Sırtında Çökme Nedir?
Çökme yalnızca yanakta görülmek zorunda değildir.
Lastiğin sırt bölümünde de lokal bir deformasyon oluşabilir. Lastiğin yere temas eden yüzeyine bakıldığında belirli bir bölgede diğer bölümlere göre içeri veya aşağı doğru farklılık görülebilir.
Sırt bölgesindeki deformasyon daha önemli hale gelebilir çünkü lastiğin yol ile temas şeklini değiştirebilir.
Özellikle yüksek hızlarda:
-
Direksiyonda titreşim,
-
Araçta uğultu,
-
Düzensiz yol tutuşu,
-
Lastik aşınmasının farklılaşması,
-
Balans problemleri
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Ancak bu belirtilerin tamamı yalnızca lastik çökmesinden kaynaklanmaz. Jant eğriliği, balans problemi, düzensiz aşınma veya süspansiyon problemleri de benzer belirtiler oluşturabilir.
Balon ile Çökme Arasındaki Fark Nedir?
En basit ifadeyle iki durum birbirinin zıt yönlü deformasyonlarıdır.
Balon veya bombe, lastik yüzeyinin çevresine göre dışarı doğru şişmesidir.
Çökme, lastik yüzeyinin çevresine göre içeri doğru çekilmesi veya çukurlaşmasıdır.
Ancak güvenlik açısından yalnızca deformasyonun yönüne bakmak yeterli değildir. Deformasyonun büyüklüğü, konumu, ne zaman ortaya çıktığı ve lastiğin iç yapısında hasar olup olmadığı da değerlendirilmelidir.
Lastik Neden İçe Doğru Çöker?
Bunun birkaç farklı nedeni olabilir.
Üretim kaynaklı yüzey düzensizliği
Bazı lastiklerde hafif şekil farklılıkları üretimden itibaren görülebilir. Lastiğin karkas yapısı nedeniyle yanak tamamen kusursuz bir yüzey oluşturmayabilir.
Darbe sonrası karkas deformasyonu
Çukura veya kaldırıma sert şekilde vurulması, lastiğin iç yapısında deformasyona neden olabilir. Bu deformasyon dışarıdan içe doğru bir çökme olarak görülebilir.
Karkas veya kord yapısındaki bozulma
Lastiğin taşıyıcı yapısındaki elemanların zarar görmesi, belirli bir bölgenin normal şeklini koruyamamasına neden olabilir.
Jant ile ilgili problemler
Bazı durumlarda lastikte olduğu düşünülen şekil bozukluğunun kaynağı aslında jant olabilir. Eğilmiş veya hasar görmüş bir jant, lastiğin jant üzerindeki oturuşunu ve dönüşünü etkileyebilir.
Uzun süreli kullanım ve düzensiz aşınma
Lastiğin yanlış basınçla kullanılması, aşırı yük, hizalama problemleri veya süspansiyon sorunları zaman içerisinde lastiğin belirli bölgelerinde düzensiz deformasyon oluşturabilir.
Lastik Yanağındaki Hafif Çökme Normal Olabilir mi?
Bazı durumlarda evet.
Özellikle lastiğin yanak kısmında çok hafif bir içeri-dışarı dalgalanma görülmesi tek başına lastiğin bozuk olduğunu göstermez. Radyal lastiklerin yapısı nedeniyle yanakta küçük görsel farklılıklar bulunabilir.
Burada önemli olan çökme ile yapısal deformasyonu birbirinden ayırabilmektir.
Eğer deformasyon çok belirginse, tek bir noktada keskin şekilde ortaya çıkıyorsa, lastik daha önce böyle değilse veya darbe sonrasında oluşmuşsa daha dikkatli yaklaşılmalıdır.
Lastiğin başka bir lastikle karşılaştırılması da faydalı olabilir. Aynı model ve ölçüdeki başka bir lastikte benzer yapı görülüyorsa bunun üretim/karkas geometrisiyle ilişkili olma ihtimali değerlendirilebilir.
Balon Oluşmuş Lastik Kullanılır mı?
Belirgin bir yanak balonu bulunan lastiğin kullanılmaya devam edilmesi güvenli kabul edilmez.
Çünkü balon, çoğu durumda lastiğin taşıyıcı yapısında hasar olabileceğine işaret eder. Hasarlı yapı yüksek hız, sıcaklık ve yük altında daha fazla zorlanabilir.
Bu nedenle özellikle yanak bölgesindeki belirgin balonlarda lastiğin değiştirilmesi gerekir.
Burada dışarıdan bakıldığında balonun küçük görünmesi de güvenli olduğu anlamına gelmez.
Çökmüş Lastikle Araç Kullanılır mı?
Bu sorunun cevabı çökme şekline ve nedenine bağlıdır.
Hafif ve üretim kaynaklı olabilecek bir yüzey düzensizliği ile darbe sonrasında ortaya çıkan belirgin bir deformasyon aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Eğer çökme yeni ortaya çıktıysa, giderek büyüyorsa veya beraberinde titreşim, uğultu, düzensiz aşınma ya da sürüş karakterinde değişiklik meydana geldiyse lastik mutlaka kontrol edilmelidir.
Özellikle lastik yanağında belirgin ve keskin bir çökme varsa, yalnızca lastiğin havasını kontrol etmek yeterli değildir. Lastiğin iç yapısı ve jant da incelenmelidir.
Lastikte Bombe veya Çökme Nasıl Kontrol Edilir?
Kontrol sırasında önce lastiğin genel şekline bakılmalıdır.
Aracı düz bir zemine park ettikten sonra lastiğin yanakları farklı açılardan incelenebilir. Lastiğin bir tarafındaki şekil diğer bölümlerle karşılaştırılmalıdır.
Daha sonra:
-
Lastik basıncı kontrol edilmeli,
-
Yanakta kesik veya çatlak aranmalı,
-
Balon veya çökme bulunan bölge incelenmeli,
-
Jantta eğilme veya darbe izi kontrol edilmeli,
-
Sırt bölümünde düzensiz aşınma olup olmadığına bakılmalı,
-
Lastiğin üretim tarihi ve genel durumu değerlendirilmelidir.
Şüpheli bir deformasyon varsa lastiğin janttan sökülerek iç taraftan incelenmesi gerekebilir. Çünkü bazı hasarlar dışarıdan bakıldığında tam olarak anlaşılmaz.
Lastik Balonu Tamir Edilebilir mi?
Yanakta oluşan yapısal balon genellikle güvenli şekilde tamir edilebilecek bir hasar değildir.
Lastiğin dış kısmındaki kauçuğun onarılması, iç taraftaki zarar görmüş kord yapısını eski haline getirmez.
Bu nedenle yapısal hasardan kaynaklanan belirgin bir yanak balonunda doğru yaklaşım lastiğin değiştirilmesidir.
Aynı şekilde belirgin bir yapısal çökme tespit edildiğinde de lastiğin yalnızca dış yüzeyine müdahale edilmesi doğru çözüm değildir. Öncelikle deformasyonun kaynağı belirlenmelidir.
Lastik Çökmesi ile Balans Problemi Karıştırılabilir mi?
Evet.
Özellikle sırt bölgesindeki deformasyonlarda sürücü bunu bazen yalnızca balans problemi olarak hissedebilir.
Araç belirli bir hız aralığında titreşim yapıyorsa balans ayarı kontrol edilebilir. Ancak balans değerleri normal olduğu halde titreşim devam ediyorsa lastiğin kendisi ve jant ayrıca incelenmelidir.
Çünkü balans makinesinde ortaya çıkan sonuç yalnızca balans ağırlığı ihtiyacını gösterir; lastiğin yapısal olarak kusursuz olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Lastik Deformasyonunu Önlemek İçin Neler Yapılabilir?
Lastiklerin uzun süre sağlıklı şekilde kullanılabilmesi için yalnızca diş derinliğine bakmak yeterli değildir.
Düzenli olarak:
-
Lastik basıncı kontrol edilmeli,
-
Üreticinin önerdiği basınç değerleri kullanılmalı,
-
Çukurlara mümkün olduğunca yüksek hızla girilmemeli,
-
Kaldırıma sert şekilde çıkılmamalı,
-
Araç aşırı yüklenmemeli,
-
Lastik ve jant darbelerden sonra kontrol edilmeli,
-
Düzensiz aşınmalar dikkate alınmalı,
-
Uzun yola çıkmadan önce lastiklerin genel durumu incelenmelidir.
Özellikle bir çukura sert şekilde girildikten sonra lastikte yeni bir balon, çökme veya şekil bozukluğu fark edilirse bunun kendiliğinden düzeleceği düşünülmemelidir.
Sonuç
Lastikte balon/bombe ve çökme, dışarıdan bakıldığında birbirinin zıttı gibi görünen iki farklı şekil bozukluğudur.
Balonda lastik yüzeyi dışarı doğru şişerken, çökmeye ise yüzeyin belirli bir bölümünün içeri doğru çekilmesi veya çukurlaşması eşlik eder.
Ancak özellikle lastiğin yanağında görülen her şekil farklılığını doğrudan arıza olarak kabul etmek de doğru değildir. Bazı hafif düzensizlikler lastiğin karkas yapısından veya üretim özelliklerinden kaynaklanabilir.
Asıl önemli olan, deformasyonun belirgin olup olmadığı, sonradan ortaya çıkıp çıkmadığı, bir darbeden sonra oluşup oluşmadığı ve lastiğin yapısal bütünlüğünün zarar görüp görmediğidir.
Belirgin bir yanak balonu güvenlik açısından ciddi şekilde değerlendirilmelidir. İçe doğru çökme ise özellikle yeni ortaya çıkmışsa veya lastikte titreşim ve düzensiz aşınma gibi başka belirtilerle birlikte görülüyorsa profesyonel kontrol gerektirir.
Kısacası lastiğin dış görünüşündeki küçük bir farklılık her zaman tehlike anlamına gelmez; fakat lastik formunda sonradan meydana gelen belirgin bir değişiklik de göz ardı edilmemelidir. Lastiğin güvenli olup olmadığına karar verirken yalnızca hava basıncına değil, lastiğin karkasına, yanaklarına, sırtına ve jantla birlikte genel durumuna bakmak gerekir.
