Eksantrik Mili Konum Sensörü Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Eksantrik mili konum sensörü, motorun çalýþma düzenini belirleyen önemli sensörlerden biridir. Motor kontrol ünitesi (ECU), eksantrik milinin konumunu ve dönüþ hýzýný bu sensörden aldýðý bilgilerle takip eder.

Eksantrik milinin hangi konumda olduðunu bilmek; yakýt enjeksiyonunun doðru zamanda yapýlmasý, ateþleme zamanlamasýnýn ayarlanmasý ve deðiþken supap zamanlamasý (VVT) sisteminin kontrol edilmesi açýsýndan büyük önem taþýr.

Sensörün arýzalanmasý durumunda motor çalýþmaya devam edebilir ancak performans, yakýt tüketimi ve çalýþma düzeni olumsuz etkilenebilir. Bazý araçlarda ise motor hiç çalýþmayabilir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Ne Ýþe Yarar?

Eksantrik mili, motor içerisindeki supaplarýn açýlýp kapanmasýný kontrol eder. Eksantrik mili konum sensörü ise bu milin dönüþ konumunu ECU'ya bildirir.

ECU, krank mili konum sensöründen gelen bilgiyle eksantrik mili sensörünün bilgisini birlikte deðerlendirerek motorun hangi çevrimde olduðunu belirleyebilir.

Bu bilgiler sayesinde ECU;

• Yakýt enjeksiyon zamanlamasýný,

• Ateþleme zamanlamasýný,

• Deðiþken supap zamanlamasýný,

• Motorun silindir sýralamasýný,

• Motorun çalýþma senkronizasyonunu

kontrol edebilir.

Özellikle sýralý yakýt enjeksiyonu ve deðiþken supap zamanlamasýna sahip modern motorlarda eksantrik mili konum bilgisi oldukça önemlidir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Nerede Bulunur?

Sensörün konumu motor tasarýmýna göre deðiþir. Genellikle silindir kapaðý veya eksantrik milinin bulunduðu bölüm üzerine monte edilir.

Bazý motorlarda sensör;

• Silindir kapaðýnýn üst kýsmýnda,

• Eksantrik mili diþlisinin yakýnýnda,

• Supap kapaðý çevresinde,

• Triger kapaðý bölgesinde

bulunabilir.

Motorun tasarýmýna baðlý olarak tek bir eksantrik mili sensörü bulunabileceði gibi emme ve egzoz eksantrik milleri için ayrý sensörler de kullanýlabilir.

Bu nedenle özellikle çift eksantrik milli motorlarda bir sensörün arýzalanmasý diðerinden baðýmsýz olarak gerçekleþebilir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Nasýl Çalýþýr?

Eksantrik mili konum sensörleri genel olarak iki farklý teknolojiyle karþýmýza çýkar: Hall etkili sensörler ve manyetik/indüktif sensörler.

Sensör, eksantrik miline baðlý olan özel bir tetikleme elemanýnýn veya diþli/iþaretli bölümün hareketini algýlar. Eksantrik mili döndükçe sensör bir elektriksel sinyal oluþturur.

ECU bu sinyali deðerlendirerek eksantrik milinin konumunu belirler.

Modern motorlarda sensör sinyali yalnýzca eksantrik milinin konumunu belirlemek için deðil, krank mili ile eksantrik mili arasýndaki senkronizasyonu kontrol etmek için de kullanýlýr.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Arýzasýnýn Belirtileri

Eksantrik mili sensörü arýzasý farklý araçlarda farklý belirtiler oluþturabilir. Arýzanýn tamamen sensör kaynaklý olmasý da þart deðildir; kablo, soket veya motorun zamanlama sistemiyle ilgili problemler de benzer belirtilere yol açabilir.

En yaygýn belirtiler þunlardýr:

Motorun zor çalýþmasý

Eksantrik mili konum bilgisi doðru þekilde alýnamýyorsa motorun çalýþtýrýlmasý zorlaþabilir. Marþ motoru normal þekilde döndüðü halde motor geç çalýþabilir.

Motorun hiç çalýþmamasý

Bazý motorlarda ECU, eksantrik mili konumunu güvenilir þekilde belirleyemezse motorun çalýþmasý ciddi þekilde zorlaþabilir veya motor hiç çalýþmayabilir.

Ancak her araç ayný þekilde davranmaz. Bazý motorlar eksantrik sensörü arýzasýnda yalnýzca krank mili sensörünün bilgisine dayanarak motoru çalýþtýrabilir.

Motor arýza lambasýnýn yanmasý

ECU eksantrik mili sinyalinde beklenmeyen bir durum tespit ettiðinde motor arýza lambasýný yakabilir ve ilgili arýza kodunu hafýzaya kaydedebilir.

Rölantide düzensizlik

Sensör sinyalindeki problemler motorun çalýþma senkronizasyonunu etkileyebilir. Bunun sonucunda rölantide dalgalanma, titreþim veya düzensiz çalýþma görülebilir.

Hýzlanmada isteksizlik

Eksantrik mili konum bilgisi doðru deðilse ECU enjeksiyon ve ateþleme stratejilerini gerektiði gibi uygulayamayabilir. Bu durum özellikle hýzlanma sýrasýnda motorun isteksiz hissettirmesine neden olabilir.

Tekleme

Motorun zamanlama bilgisi ile ilgili sorunlar bazý durumlarda tekleme veya düzensiz yanma belirtilerine yol açabilir.

Yakýt tüketiminde artýþ

Yakýt enjeksiyonunun optimum zamanda yapýlamamasý motorun verimliliðini düþürebilir. Bunun sonucunda yakýt tüketimi artabilir.

Motor performansýnda düþüþ

ECU, eksantrik sensöründen gelen sinyalin güvenilir olmadýðýný algýladýðýnda koruyucu bir çalýþma stratejisine geçebilir. Bu durumda motor normalden daha düþük performans gösterebilir.

Ani güç kaybý

Bazý araçlarda sensör sinyalinin tamamen kaybolmasý veya zaman zaman kesilmesi sýrasýnda motor yönetim sistemi güç üretimini sýnýrlayabilir.

Eksantrik Sensörü Arýzasýnda Marþ Basar mý?

Evet, birçok araçta eksantrik mili konum sensörü arýzalý olsa bile marþ motoru çalýþýr ve motor çevrilir.

Burada önemli olan marþ motorunun dönmesi ile motorun çalýþmasýnýn ayný þey olmadýðýdýr.

ECU yeterli eksantrik mili konum bilgisi alamadýðýnda motorun yakýt enjeksiyonu ve ateþleme zamanlamasýný doðru þekilde belirlemesi zorlaþabilir. Bazý araçlarda motor uzun marþtan sonra çalýþýrken bazý araçlarda hiç çalýþmayabilir.

Bu nedenle "marþ basýyor ama araç çalýþmýyor" þikayetinde yalnýzca yakýt ve ateþleme sistemi deðil, krank ve eksantrik mili sensörleri de kontrol edilmelidir.

Eksantrik Mili Sensörü Arýzasý Motoru Stop Ettirir mi?

Bazý araçlarda evet.

Sensör sinyalinin sürüþ sýrasýnda tamamen kaybolmasý veya ECU tarafýndan geçersiz kabul edilmesi durumunda motor çalýþma düzeni bozulabilir. Motor stop edebilir veya belirgin þekilde güç kaybedebilir.

Ancak bu durum her araçta görülmez. Bazý ECU sistemleri eksantrik sensörü arýzasýnda krank mili konum sensörünü referans alarak motorun çalýþmasýný sürdürebilir.

Eksantrik Sensörü ile Krank Sensörü Arasýndaki Fark Nedir?

Bu iki sensör birbirine benzer görevler üstlense de ayný þeyi ölçmez.

Krank mili konum sensörü, krank milinin konumunu ve dönüþ hýzýný belirlemek için kullanýlýr.

Eksantrik mili konum sensörü ise eksantrik milinin konumunu belirler.

ECU iki sensörün sinyallerini karþýlaþtýrarak motorun zamanlama senkronizasyonunu kontrol eder.

Özellikle motorun dört zamanlý çalýþma çevriminde hangi silindirin hangi aþamada olduðunu belirlemek için bu iki sensörden gelen bilgilerin birlikte deðerlendirilmesi önemlidir.

Eksantrik Sensörü Arýzasý Hangi Arýza Kodlarýný Oluþturur?

Eksantrik mili konum sensörüyle ilgili OBD-II kodlarý araç ve motor yönetim sistemine göre deðiþebilir.

Sýk karþýlaþýlan kod gruplarý arasýnda;

• P0340

• P0341

• P0342

• P0343

• P0344

gibi eksantrik mili konum sensörü devresi veya sinyaliyle iliþkili kodlar bulunur.

Bunun yanýnda eksantrik ve krank mili arasýndaki zamanlama uyumsuzluðu farklý hata kodlarýnýn oluþmasýna da neden olabilir.

Bu nedenle yalnýzca arýza kodunun adýnda "Camshaft Position Sensor" ifadesinin bulunmasý sensörün kesin olarak deðiþtirilmesi gerektiði anlamýna gelmez.

Eksantrik Sensörü Neden Arýzalanýr?

Sensörün kendisi dýþýnda elektrik tesisatý ve motorun mekanik zamanlamasý da kontrol edilmelidir.

Yaygýn nedenler arasýnda:

• Sensörün iç arýzasý

• Kablo kopukluðu

• Kablolarda kýsa devre

• Soket oksitlenmesi

• Gevþek soket baðlantýsý

• Yað veya sývý bulaþmasý

• Sensörün fiziksel olarak zarar görmesi

• Eksantrik mili tetikleme elemanýnda problem

• Triger zinciri veya kayýþýnda zamanlama problemi

• Eksantrik mili zamanlama sisteminde arýza

• VVT sistemi problemleri

• ECU ile sensör arasýndaki iletiþim sorunu

bulunabilir.

Özellikle sensör yakýnýnda yüksek sýcaklýk bulunmasý, kablo izolasyonlarýnýn zamanla sertleþmesine ve çatlamasýna neden olabilir.

Eksantrik Sensörü Arýzasý ile Triger Problemi Nasýl Ayýrt Edilir?

Bu iki problem birbirine çok benzeyebilir.

Triger kayýþý veya zinciri zamanlamasýnda meydana gelen bir kayma, eksantrik ve krank mili arasýndaki senkronizasyonu bozabilir. ECU da bu durumu eksantrik mili konum sinyaliyle ilgili bir problem olarak algýlayabilir.

Bu nedenle sensör arýza kodu görüldüðünde doðrudan sensör deðiþtirmek yerine motorun mekanik zamanlamasýnýn da kontrol edilmesi gerekir.

Özellikle araçta ayný anda;

• Zor çalýþma,

• Belirgin performans kaybý,

• Tekleme,

• Rölanti düzensizliði,

• Zamanlama uyumsuzluðu kodlarý

varsa triger sistemi de mutlaka deðerlendirilmelidir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Nasýl Test Edilir?

Doðru teþhis için öncelikle arýza kodlarý okunmalýdýr. Daha sonra sensörün kendisi ve ilgili devre birlikte deðerlendirilir.

Soket ve kablo kontrolü

Ýlk aþamada sensör soketi ve kablo tesisatý kontrol edilmelidir. Kopukluk, oksitlenme, gevþek baðlantý ve kablo izolasyonundaki hasarlar araþtýrýlýr.

Besleme ve sinyal kontrolü

Sensörün tipine göre besleme voltajý, þase ve sinyal hattý ölçülebilir.

Hall etkili sensörlerde uygun besleme ve sinyal deðiþimi kontrol edilirken, indüktif sensörlerde üretilen sinyalin yapýsý farklý þekilde deðerlendirilir.

Osiloskop ile kontrol

Daha detaylý teþhis gerektiðinde osiloskop kullanýlabilir. Bu yöntemle eksantrik sensörü sinyali ve krank mili sensörü sinyali birlikte incelenebilir.

Bu sayede sensörün yalnýzca elektriksel olarak sinyal üretip üretmediði deðil, iki sensör arasýndaki zamanlama iliþkisinin de doðru olup olmadýðý görülebilir.

Canlý veri kontrolü

Uygun araçlarda diagnostik cihaz üzerinden eksantrik mili konumu, senkronizasyon durumu ve VVT deðerleri incelenebilir.

Eksantrik Sensörü Deðiþtirildiði Halde Arýza Devam Ediyorsa

Yeni sensör takýldýðý halde arýza devam ediyorsa ikinci kez sensör deðiþtirmek yerine sistemin tamamý incelenmelidir.

Özellikle;

• Sensör soketi,

• Kablo tesisatý,

• ECU baðlantýlarý,

• Krank mili sensörü,

• Triger kayýþý veya zinciri,

• Eksantrik mili zamanlamasý,

• VVT sistemi,

• Sensörün montajý

kontrol edilmelidir.

Bazý durumlarda yeni takýlan sensörün kalitesinin düþük olmasý da yanlýþ sinyale neden olabilir. Bu nedenle mümkün olduðunda araç üreticisinin önerdiði veya kaliteli bir üreticinin sensörü kullanýlmalýdýr.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Temizlenebilir mi?

Sensörün dýþ yüzeyinde kir veya yað bulunmasý bazý durumlarda temizlenebilir. Ancak sensörün içerisindeki elektronik veya algýlama elemaný arýzalýysa temizlik sorunu çözmez.

Ayrýca sensörün algýlama ucunu temizlerken kullanýlan kimyasallarýn sensöre zarar vermemesi gerekir.

Sensör deðiþtirilecekse montaj yüzeyi ve sensörün doðru þekilde oturmasý da kontrol edilmelidir.

Eksantrik Sensörü Arýzalýyken Araç Kullanýlýr mý?

Araç çalýþýyor olsa bile uzun süre kullanmak önerilmez.

Sensör arýzasý yalnýzca motor arýza lambasýna neden olabilirken bazý araçlarda performans kaybý, yakýt tüketimi artýþý, tekleme veya stop etme gibi daha ciddi belirtiler ortaya çýkabilir.

Özellikle araçta belirgin güç kaybý, þiddetli tekleme, zor çalýþma veya motorun aniden stop etmesi gibi belirtiler varsa arýzanýn kýsa sürede teþhis edilmesi gerekir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Deðiþtirilirken Nelere Dikkat Edilmeli?

Sensör deðiþimi genellikle karmaþýk deðildir ancak doðru montaj önemlidir.

Yeni sensör takýlýrken;

• Soketin tam olarak kilitlendiðinden,

• Kablonun sýcak motor parçalarýna temas etmediðinden,

• Sensörün montaj yüzeyine doðru oturduðundan,

• Varsa üreticinin belirttiði sýkma deðerinin uygulandýðýndan,

• Sensörün uygun parça numarasýna sahip olduðundan

emin olunmalýdýr.

Deðiþim sonrasýnda arýza kodlarý silinmeli ve araç uygun çalýþma koþullarýnda test edilmelidir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Arýzasýnda En Önemli Nokta

Eksantrik mili konum sensörü arýzasý, her zaman sensörün kendisinin bozuk olduðu anlamýna gelmez. Sensör kablosu, soketi, ECU baðlantýsý, krank sensörü, triger sistemi ve deðiþken supap zamanlamasý da ayný belirtilerin ortaya çýkmasýna neden olabilir.

Bu nedenle özellikle motor çalýþmýyor, zor çalýþýyor veya P0340/P0341 gibi kodlar kaydediliyorsa doðrudan parça deðiþtirmek yerine sensör sinyalinin ve krank-eksantrik senkronizasyonunun birlikte kontrol edilmesi daha doðru bir teþhis yöntemidir.