17-02-2022
19 dak
42863
5

Yak�t Bas�n� Reg�lat�r� Nedir? Ar�za Belirtileri Nelerdir?

Yak�t bas�n� reg�lat�r�, yak�t sisteminde olu�an bas�nc� kontrol ederek motorun ihtiya� duydu�u yak�t�n enjekt�rlere uygun bas�n�ta ula�mas�n� sa�layan par�ad�r.

Yak�t sisteminde bas�nc�n olmas� gerekenden dü�ük veya yüksek olmas�, enjektörlerin püskürttü�ü yak�t miktar�n� do�rudan etkileyebilir. Bu nedenle yak�t bas�nç regülatörünün düzgün çal��mas�; motorun ilk çal��mas�, rölantisi, h�zlanmas�, yak�t tüketimi, motor performans� ve emisyon de�erleri aç�s�ndan önemlidir.

Fakat burada önemli bir ayr�m vard�r. Her araçta ayn� tip yak�t bas�nç regülatörü kullan�lmaz. Geleneksel benzinli sistemlerde yak�t ray� üzerinde bulunan mekanik bir regülatör kullan�labilirken, modern sistemlerde yak�t bas�nc� elektronik olarak kontrol edilebilir. Özellikle GDI benzinli ve common-rail dizel motorlarda bas�nç kontrolü çok daha karma��k bir yap�ya sahiptir.

Yak�t Bas�nç Regülatörünün Görevi Nedir?

Yak�t pompas�, depodan yak�t� yak�t sistemine gönderir. Ancak pompan�n üretti�i bas�nc�n motorun her çal��ma ko�ulunda ayn� �ekilde kullan�lmas� gerekmez.

Yak�t bas�nç regülatörü, sistemdeki yak�t bas�nc�n� kontrol ederek gerekli seviyede tutulmas�na yard�mc� olur.

Motorun çal��ma ko�ullar�na ba�l� olarak yak�t ihtiyac� de�i�ir.

Örne�in:

Rölantide yak�t ihtiyac� dü�üktür.
Ani h�zlanmada daha fazla yak�t gerekir.
Yüksek devirde enjektörlerin çal��ma süresi de�i�ir.
Turbo bas�nc� yükseldi�inde yak�t ihtiyac� artabilir.
So�uk çal��t�rmada ECU farkl� yak�t stratejileri kullanabilir.

Yak�t bas�nç regülatörü veya elektronik bas�nç kontrol sistemi, bu de�i�en ko�ullarda yak�t sisteminin do�ru �ekilde çal��mas�na yard�mc� olur.

Yak�t Bas�nç Regülatörü Nas�l Çal��r?

Klasik mekanik yak�t sistemlerinde regülatör, yak�t ray�ndaki bas�nc� belirli bir seviyede tutmaya çal��r.

Yak�t pompas� taraf�ndan gönderilen yak�t�n bas�nc� belirlenen seviyenin üzerine ç�kt��nda regülatör fazla yak�t�n dönü� hatt�na gönderilmesine izin verebilir.

Böylece yak�t ray�ndaki bas�nç kontrol alt�nda tutulur.

Bu sistemlerde regülatörün çal��ma prensibi motorun yak�t sistemi tasar�m�na göre de�i�ebilir.

Baz� regülatörlerde emme manifoldundaki bas�nç da dikkate al�n�r. Böylece enjektörün yak�t ray� ile emme manifoldu aras�ndaki bas�nç fark� uygun seviyede tutulabilir.

Modern Araçlarda Yak�t Bas�nc� Nas�l Kontrol Edilir?

Modern araçlarda klasik mekanik regülatör yerine veya onunla birlikte elektronik bas�nç kontrolü kullan�labilir.

Sistemde:

Yak�t bas�nç sensörü
Yak�t pompas�
Yak�t pompas� kontrol modülü
Yak�t bas�nç kontrol valfi
ECU

gibi parçalar birlikte çal��abilir.

ECU, yak�t bas�nç sensöründen gelen bilgiyi de�erlendirerek istenen yak�t bas�nc� ile gerçek yak�t bas�nc�n� kar��la�t�rabilir.

Gerekli durumlarda yak�t pompas�n�n çal��ma �eklini veya bas�nç kontrol valfini de�i�tirebilir.

Bu nedenle modern bir araçta yak�t bas�nc� problemi do�rudan yak�t bas�nç regülatörü ar�zas� anlam�na gelmez.

Yak�t Bas�nç Regülatörü Ar�zas�n�n Belirtileri Nelerdir?

Yak�t bas�nç regülatörü ar�zaland��nda belirtiler yak�t bas�nc�n�n dü�ük mü yoksa yüksek mi oldu�una göre de�i�ebilir.

En yayg�n belirtiler �unlard�r:

Motorun zor çal��mas�
Uzun mar�
�lk çal��t�rmada geç çal��ma
Motorun çal��p stop etmesi
Rölantide düzensizlik
Ani h�zlanmada tekleme
Motor performans�nda dü�ü�
Gaz tepkisinin zay�flamas�
Yak�t tüketiminin artmas�
Egzozdan siyah duman
Benzin kokusu
Zengin veya fakir kar��m
Motor ar�za lambas�n�n yanmas�
Yak�t bas�nc�yla ilgili ar�za kodlar�
Yük alt�nda güç kayb�
Motorun yüksek devirde yeterli gücü üretememesi

Belirtiler arac�n yak�t sistemi tasar�m�na göre de�i�ebilir.

Motor Zor Çal��yor

Ar�zal� bir yak�t bas�nç regülatörü motorun ilk çal��mas�n� zorla�t�rabilir.

Motorun çal��abilmesi için enjektörlere belirli bir yak�t bas�nc�n�n ula�mas� gerekir.

Bas�nç olmas� gerekenden dü�ükse enjektörler yeterli yak�t� sa�layamayabilir.

Bunun sonucunda:

Uzun mar�
Geç çal��ma
Birkaç denemeden sonra çal��ma
So�ukta zor çal��ma
S�cakken yeniden çal��mada zorlanma

gibi belirtiler görülebilir.

Ancak uzun mar��n tek nedeni yak�t bas�nç regülatörü de�ildir.

Yak�t pompas�, enjektörler, yak�t filtresi, yak�t bas�nç sensörü, akü voltaj� ve ate�leme sistemi de kontrol edilmelidir.

Motor Çal��p Stop Ediyor

Yak�t bas�nc� yeterli seviyede tutulam�yorsa motor çal��t�ktan k�sa süre sonra stop edebilir.

Özellikle yak�t bas�nc� dü�ükse rölantide motorun çal��mas�n� sürdürecek yak�t miktar� yeterli olmayabilir.

Ancak motorun çal��p stop etmesi ayn� zamanda:

Krank mili konum sensörü
Eksantrik mili konum sensörü
�mmobilizer
Yak�t pompas�
Enjektörler
ECU
Ate�leme sistemi

gibi birçok farkl� sistemle ili�kili olabilir.

Bu nedenle yaln�zca bu belirtiye bakarak regülatör de�i�tirilmemelidir.

Rölantide Dalgalanma ve Düzensiz Çal��ma

Yak�t bas�nc� sürekli de�i�iyor veya olmas� gereken seviyede tutulam�yorsa motorun rölanti kararl�l�� bozulabilir.

Motor:

Titreyebilir
Devir dalgalanmas� yapabilir
Tekleyebilir
Stop etmeye yakla�abilir
Düzensiz çal��abilir

ECU yak�t kar��m�n� düzeltmeye çal��sa bile bas�nç problemi devam etti�i sürece motorun çal��mas� düzgün olmayabilir.

H�zlanmada Tekleme

Yak�t bas�nc� özellikle yük alt�nda yetersiz kal�yorsa araç normal kullan�mda nispeten düzgün çal��rken ani h�zlanmada problem ç�karabilir.

Gaz pedal�na daha fazla bas�ld��nda motorun yak�t ihtiyac� artar.

Yak�t sistemi bu ihtiyac� kar��layamazsa:

Tekleme
H�zlanmada kesiklik
Gaz yememe
Güç kayb�
Motor ar�za lambas�

görülebilir.

Bu nedenle yaln�zca rölantiyi kontrol etmek yeterli de�ildir. Yak�t bas�nc�n�n farkl� motor yüklerinde de de�erlendirilmesi gerekir.

Motor Performans� Dü�er

Yak�t bas�nc�n�n dü�ük olmas�, özellikle yüksek yük ve yüksek devirde motorun ihtiyaç duydu�u yak�t miktar�n� kar��lamas�n� zorla�t�rabilir.

Sürücü:

Arac�n eskisi kadar h�zlanmad��n�
Yoku�larda zorland��n�
Yüksek devirde güç kaybetti�ini
Ani h�zlanmalarda isteksiz oldu�unu

fark edebilir.

Bu belirtiler turbo, hava ak�� sistemi, ate�leme veya egzoz sistemi problemleriyle de kar��t�r�labilir.

Yak�t Tüketimi Artar

Yak�t bas�nc�n�n olmas� gerekenden yüksek olmas�, uygun ko�ullarda enjektörlerden daha fazla yak�t geçmesine neden olabilir.

Bunun sonucunda kar��m zenginle�ebilir ve yak�t tüketimi artabilir.

Ancak yak�t tüketiminin yükselmesi tek ba��na yak�t bas�nç regülatörünü i�aret etmez.

MAF veya MAP sensörü, oksijen sensörü, enjektörler, termostat, ate�leme sistemi ve lastik bas�nc� gibi birçok faktör yak�t tüketimini etkileyebilir.

Egzozdan Siyah Duman Ç�kmas�

Özellikle benzinli motorlarda a��r� zengin kar��m egzozdan siyah duman olu�mas�na neden olabilir.

Yak�t bas�nc� olmas� gerekenden yüksekse veya yak�t sistemi gere�inden fazla yak�t gönderiyorsa ECU'nun hedefledi�i hava-yak�t oran� bozulabilir.

Bunun sonucunda:

Siyah duman
Benzin kokusu
Yak�t tüketiminde art��
Buji kurumlanmas�
Katalitik konvertör üzerinde a��r� yük

olu�abilir.

Siyah duman�n dizel motorlarda farkl� nedenleri olabilece�i unutulmamal�d�r.

Egzozdan Benzin Kokusu Gelmesi

Yak�t bas�nc� fazla oldu�unda veya enjektörler düzgün kontrol edilemedi�inde yanmam�� yak�t miktar� artabilir.

Bu durumda egzozdan veya motor çevresinden belirgin yak�t kokusu gelebilir.

Ancak yak�t kokusu varsa sadece regülatör dü�ünülmemelidir.

Yak�t hatt�nda kaçak, enjektör kaça��, depo ba�lant�lar� veya di�er yak�t sistemi parçalar� da kontrol edilmelidir.

Belirgin yak�t kaça�� veya yo�un yak�t kokusu varsa araç kullan�lmamal� ve yak�t sistemi güvenli �ekilde kontrol edilmelidir.

Motor Ar�za Lambas� Yanabilir

Modern araçlarda yak�t bas�nc� ECU taraf�ndan sürekli veya belirli ko�ullarda izlenebilir.

Gerçek yak�t bas�nc� istenen de�erden belirgin �ekilde saparsa ECU bir ar�za kodu kaydedebilir.

Örne�in sistem tasar�m�na ba�l� olarak:

Yak�t bas�nc� dü�ük
Yak�t bas�nc� yüksek
Yak�t bas�nc� performans�
Yak�t bas�nç sensörü
Yak�t bas�nç kontrol devresi

ile ilgili hata kodlar� görülebilir.

Ancak belirli bir ar�za kodunun anlam� araçtan araca de�i�ebilece�i için kodun sadece ad�na bak�larak parça de�i�tirilmemelidir.

Yak�t Bas�nc� Dü�ükse Ne Olur?

Yak�t bas�nc� dü�ük oldu�unda enjektörlerin motora gereken miktarda yak�t sa�lamas� zorla�abilir.

Bunun sonucunda:

Zor çal��ma
Uzun mar�
Tekleme
H�zlanmada güç kayb�
Yüksek devirde performans dü�ü�ü
Motorun stop etmesi
Fakir kar��m

gibi problemler olu�abilir.

Dü�ük yak�t bas�nc�n�n nedenleri aras�nda sadece regülatör bulunmaz.

Yak�t pompas�, yak�t filtresi, yak�t hatt�, yak�t bas�nç sensörü, kablo tesisat� ve yak�t bas�nç kontrol valfi de kontrol edilmelidir.

Yak�t Bas�nc� Yüksekse Ne Olur?

Yak�t bas�nc�n�n olmas� gerekenden yüksek olmas� da motorun çal��ma düzenini bozabilir.

Özellikle benzinli motorlarda fazla yak�t bas�nc� enjektörlerin ayn� çal��ma süresinde daha fazla yak�t göndermesine neden olabilir.

Bunun sonucunda:

Zengin kar��m
Yak�t tüketiminde art��
Siyah duman
Benzin kokusu
Rölanti bozuklu�u
Buji kurumlanmas�
Katalitik konvertör hasar� riski
Motor ar�za lambas�

görülebilir.

Yak�t Bas�nç Regülatörü Nas�l Test Edilir?

Yak�t bas�nç regülatörünü do�ru �ekilde test etmek için öncelikle arac�n yak�t sistemi ve üretici taraf�ndan belirtilen bas�nç de�erleri bilinmelidir.

Genel olarak te�his �u �ekilde ilerler:

Ar�za kodlar� okunur.
Yak�t bas�nc� ölçülür.
Üreticinin belirledi�i bas�nç de�eriyle kar��la�t�r�l�r.
Rölantideki bas�nç kontrol edilir.
Motor yük alt�ndayken bas�nç davran�� incelenir.
Yak�t bas�nc�n�n motor kapat�ld�ktan sonra korunup korunmad�� de�erlendirilir.
Yak�t pompas� kontrol edilir.
Yak�t filtresi ve yak�t hatt� incelenir.
Yak�t bas�nç sensörü kontrol edilir.
Regülatör veya bas�nç kontrol valfi test edilir.

Modern araçlarda te�his cihaz�ndaki istenen yak�t bas�nc� ile gerçek yak�t bas�nc�n�n kar��la�t�r�lmas� çok de�erli bilgiler sa�layabilir.

Yak�t Bas�nc� Neden Ölçülmelidir?

Yak�t bas�nç regülatöründen �üphelenildi�inde do�rudan parça de�i�tirmek yerine gerçek yak�t bas�nc�n�n ölçülmesi daha do�ru bir yakla��md�r.

Çünkü ayn� belirtiyi:

Zay�f yak�t pompas�
T�kal� yak�t filtresi
Ar�zal� yak�t bas�nç sensörü
Yak�t hatt� problemi
Ar�zal� enjektör
Kablo tesisat� problemi
Elektrik besleme problemi

olu�turabilir.

Örne�in yak�t pompas� yeterli bas�nc� üretemiyorsa yeni bir regülatör takmak sorunu çözmeyecektir.

Yak�t Bas�nç Regülatörü Ar�zas� Enjektörleri Etkiler mi?

Evet.

Enjektörlerin püskürttü�ü yak�t miktar�, enjektörün aç�k kalma süresinin yan�nda yak�t bas�nc�ndan da etkilenir.

Yak�t bas�nc� de�i�ti�inde ayn� enjektör ayn� süre aç�k kalsa bile püskürtülen yak�t miktar� de�i�ebilir.

Bu nedenle yak�t bas�nc� kontrolü, yak�t püskürtme sisteminin do�ru çal��mas� aç�s�ndan önemlidir.

Ancak ar�zal� bir enjektör de yak�t bas�nc�nda veya yak�t sistemi davran��nda de�i�ikliklere yol açabilir.

Yak�t Bas�nç Regülatörü ile Yak�t Bas�nç Sensörü Ayn� �ey mi?

Hay�r.

Yak�t bas�nç regülatörü, yak�t bas�nc�n� kontrol eden parçad�r.

Yak�t bas�nç sensörü ise yak�t sistemindeki bas�nc� ölçerek ECU'ya bilgi gönderen parçad�r.

Modern sistemlerde ikisi birlikte çal��r.

Sensör yanl�� de�er gönderirse ECU yak�t bas�nc�n� yanl�� de�erlendirebilir.

Regülatör veya bas�nç kontrol valfi ar�zal�ysa sensör gerçek bas�nc�n de�i�ti�ini gösterebilir.

Bu nedenle sensör ar�zas� ile regülatör ar�zas� birbirinden ayr�lmal�d�r.

GDI Motorlarda Yak�t Bas�nç Regülatörü

GDI (Gasoline Direct Injection) motorlarda yak�t sistemi, geleneksel çok nokta enjeksiyonlu sistemlere göre daha yüksek bas�nçlarla çal��abilir.

Yak�t, do�rudan yanma odas�na püskürtüldü�ü için yüksek bas�nçl� yak�t sistemi kullan�l�r.

Bu sistemde:

Yüksek bas�nç yak�t pompas�
Yak�t ray�
Yak�t bas�nç sensörü
Yak�t bas�nç kontrol valfi
Enjektörler
ECU

birlikte çal��abilir.

Bu nedenle GDI motorlarda "yak�t bas�nç regülatörü ar�zas�" de�erlendirilirken sistemin dü�ük bas�nç ve yüksek bas�nç taraflar�n�n ayr� ayr� incelenmesi gerekebilir.

Dizel Motorlarda Yak�t Bas�nç Regülatörü

Common-rail dizel motorlarda yak�t bas�nc� kontrolü daha farkl� bir yap�ya sahiptir.

Sistemde yüksek bas�nç pompas�, common rail, enjektörler ve çe�itli bas�nç kontrol bile�enleri bulunur.

Baz� sistemlerde yak�t miktar kontrol valfi veya yak�t bas�nç kontrol valfi kullan�l�r.

Bu nedenle dizel bir araçta yak�t bas�nc� problemi görüldü�ünde klasik benzinli motorlardaki mekanik regülatör mant��yla te�his yap�lmas� do�ru de�ildir.

Yak�t Bas�nç Regülatörü Neden Ar�zalan�r?

Yak�t bas�nç regülatörünün ar�zalanmas�na çe�itli faktörler neden olabilir.

�ç mekanizma a��nmas�

Hareketli mekanik parçalar zaman içerisinde a��nabilir.

Yak�t kirlili�i

Kirli yak�t veya yak�t sistemindeki partiküller regülatörün düzgün çal��mas�n� engelleyebilir.

Diyafram hasar�

Diyaframl� mekanik regülatörlerde zamanla diyafram hasar görebilir.

S�zd�rmazl�k problemleri

Conta ve di�er s�zd�rmazl�k elemanlar�n�n bozulmas� yak�t bas�nc�n� etkileyebilir.

Elektriksel problemler

Elektronik kontrollü sistemlerde kablo, soket veya kontrol devresi problemleri bas�nç kontrolünü bozabilir.

Yak�t pompas� problemleri

Pompan�n olu�turdu�u bas�nçla ilgili sorunlar regülatör ar�zas�yla kar��t�r�labilir.

Ar�zal� Yak�t Bas�nç Regülatörü Temizlenir mi?

Baz� mekanik yak�t sistemi parçalar�nda temizlik mümkün olsa da yak�t bas�nç regülatörünün iç mekanizmas�n� rastgele temizlemek her zaman do�ru de�ildir.

Regülatörün içindeki hassas parçalar üretici taraf�ndan belirlenen toleranslarda çal��r.

Ar�zan�n nedeni iç mekanik a��nma veya diyafram hasar�ysa temizlik sorunu çözmez.

Elektronik kontrollü bir bas�nç valfinde de sadece temizlemek yerine elektriksel ve mekanik testler yap�lmal�d�r.

Yak�t Bas�nç Regülatörü De�i�imi

Regülatörün de�i�im yöntemi arac�n tasar�m�na göre farkl�l�k gösterir.

Baz� araçlarda regülatör yak�t ray� üzerinde bulunabilir.

Baz� sistemlerde yak�t pompas� modülünün içerisinde olabilir.

Modern yüksek bas�nçl� sistemlerde ise bas�nç kontrol valfi yüksek bas�nç pompas�yla birlikte çal��abilir.

De�i�im s�ras�nda yak�t sistemi bas�nc� ve güvenlik prosedürleri dikkate al�nmal�d�r.

Özellikle GDI ve common-rail sistemlerinde yak�t bas�nc� çok yüksek seviyelere ula�abildi�i için sistem üzerinde geli�igüzel i�lem yap�lmamal�d�r.

Yak�t Bas�nç Regülatörü Ar�zas� ile Enjektör Ar�zas� Nas�l Ay�rt Edilir?

�ki ar�za birbirine oldukça benzer belirtiler olu�turabilir.

Ar�zal� enjektör:

Yak�t kaç�rabilir
Yetersiz püskürtme yapabilir
Fazla yak�t gönderebilir
Motorun belirli bir silindirinde teklemeye neden olabilir

Yak�t bas�nç regülatörü ise genellikle sistem genelindeki yak�t bas�nc�n� etkiler.

Bu nedenle te�his s�ras�nda:

Yak�t bas�nc�
Yak�t bas�nç sensörü verisi
Yak�t düzeltmeleri
Enjektör çal��ma de�erleri
Silindir tekleme sayaçlar�
�stenen ve gerçek bas�nç

birlikte de�erlendirilmelidir.

Ar�zal� Yak�t Bas�nç Regülatörüyle Araç Kullan�l�r m�?

Arac�n çal��yor olmas�, yak�t sistemi ar�zas�n�n önemsiz oldu�u anlam�na gelmez.

Yak�t bas�nc� ciddi �ekilde dü�ük veya yüksekse motorun çal��mas� bozulabilir.

Uzun süre zengin kar��mla çal��mak katalitik konvertöre zarar verebilir.

Dü�ük yak�t bas�nc� ise özellikle yüksek yük alt�nda motorun düzgün çal��mas�n� engelleyebilir.

Yo�un yak�t kokusu, yak�t kaça��, ciddi tekleme, motor ar�za lambas�yla birlikte güç kayb� veya anormal yak�t bas�nc� belirtileri varsa araç mümkün oldu�unca kullan�lmamal� ve sistem kontrol edilmelidir.

Sonuç

Yak�t bas�nç regülatörü, yak�t sistemindeki bas�nc�n motorun çal��ma ko�ullar�na uygun �ekilde kontrol edilmesini sa�layan önemli bir bile�endir.

Ar�zaland��nda zor çal��ma, uzun mar�, rölanti düzensizli�i, h�zlanmada tekleme, güç kayb�, yak�t tüketiminde art��, zengin veya fakir kar��m, siyah duman ve motor ar�za lambas� gibi birçok farkl� belirti ortaya ç�kabilir.

Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek ba��na yak�t bas�nç regülatörünün kesin olarak ar�zal� oldu�unu göstermez.

Özellikle modern araçlarda yak�t pompas�, yak�t bas�nç sensörü, yak�t bas�nç kontrol valfi, enjektörler, kablo tesisat� ve ECU yak�t bas�nc�n�n kontrolünde birlikte görev yapabilir.

Bu nedenle en do�ru te�his, parçay� tahmin ederek de�i�tirmek yerine gerçek yak�t bas�nc�n� ölçmek, istenen ve gerçek bas�nç de�erlerini kar��la�t�rmak ve yak�t sisteminin tamam�n� kontrol etmek ile yap�l�r.