Vuruntu Sensörü Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Vuruntu sensörü, motor yönetim sisteminin önemli parçalarýndan biridir. Motor içerisinde meydana gelen anormal yanmayý, yani motor vuruntusunu veya detonasyonu algýlar ve bu bilgiyi motor kontrol ünitesine (ECU) iletir.

ECU, vuruntu sensöründen gelen sinyale göre ateþleme avansýný düzenleyerek motoru korumaya ve mümkün olan en verimli çalýþma koþullarýný saðlamaya çalýþýr.

Sensör küçük ve basit bir parça gibi görünse de arýzalanmasý motor performansýný, yakýt tüketimini, emisyonlarý ve sürüþ karakterini etkileyebilir.

Vuruntu Sensörü Ne Ýþe Yarar?

Normal yanma sýrasýnda silindir içerisindeki hava-yakýt karýþýmý kontrollü þekilde yanar. Ancak bazý çalýþma koþullarýnda karýþýmýn bir bölümü istenmeyen þekilde kendi kendine tutuþabilir. Bu durum motor vuruntusu, detonasyon veya ping sesi olarak adlandýrýlýr.

Vuruntu sensörü, bu anormal yanmaya baðlý titreþimleri algýlamak üzere tasarlanmýþtýr.

Sensör vuruntu ihtimalini algýladýðýnda ECU'ya sinyal gönderir. ECU da ateþleme zamanlamasýný geri alarak silindir içerisindeki basýncý ve sýcaklýðý azaltmaya çalýþýr.

Modern motorlarda bu iþlem sürekli olarak gerçekleþebilir. ECU; motor devri, motor yükü, sýcaklýk ve diðer çalýþma parametreleriyle birlikte vuruntu sensöründen gelen bilgiyi deðerlendirerek ateþleme zamanlamasýný anlýk olarak deðiþtirebilir.

Vuruntu Sensörü Nerede Bulunur?

Vuruntu sensörü genellikle motor bloðuna monte edilir. Bunun nedeni, motor içerisinde oluþan titreþimleri doðrudan algýlamasý gerektiðidir.

Motor tasarýmýna göre sensör;

• Motor bloðunun üzerinde,

• V tipi motorlarda silindir sýralarýnýn arasýnda,

• Emme manifoldu yakýnýnda,

• Motor bloðunun alt veya üst bölümünde,

• Bazý motorlarda emme manifoldunun altýnda

bulunabilir.

Sensörün konumu motordan motora deðiþtiði için bazý araçlarda sensöre ulaþmak oldukça kolayken, bazý motorlarda emme manifoldu gibi parçalarýn sökülmesi gerekebilir.

Vuruntu Sensörü Neden Arýzalanýr?

Vuruntu sensörünün arýzalanmasýnýn birden fazla nedeni olabilir. Ayrýca vuruntu sensörüyle ilgili bir hata kodunun görülmesi her zaman sensörün kendisinin bozuk olduðu anlamýna gelmez.

Sensörün iç arýzasý

Sensörün içerisinde bulunan piezoelektrik yapý zamanla bozulabilir veya hasar görebilir. Bunun sonucunda ECU'ya gönderilen sinyal zayýflayabilir, hatalý hale gelebilir veya tamamen kaybolabilir.

Kablo tesisatý arýzasý

Sensör ile ECU arasýndaki kablolar yüksek sýcaklýk, titreþim, yað, sürtünme veya fiziksel hasar nedeniyle zarar görebilir.

Soket ve baðlantý problemleri

Oksitlenmiþ terminaller, gevþek soketler, nem veya kötü elektrik baðlantýsý sensör sinyalinin ECU'ya düzgün ulaþmasýný engelleyebilir.

Yanlýþ sýkma

Vuruntu sensörleri motor bloðuna belirli bir sýkma koþuluyla monte edilir. Gereðinden fazla veya az sýkýlmasý sensörün titreþimleri doðru þekilde algýlamasýný etkileyebilir.

Motorun mekanik problemleri

Gerçek motor vuruntusunun nedeni her zaman sensör deðildir. Yanlýþ ateþleme zamanlamasý, düþük kaliteli yakýt, karbon birikintileri, aþýrý motor sýcaklýðý veya yakýt karýþýmý problemleri gerçek vuruntuya neden olabilir.

Yanlýþ montaj veya motor onarýmý

Sensör daha önce sökülüp takýlmýþsa montaj yüzeyi, sensörün konumu veya sýkma iþlemi doðru yapýlmamýþ olabilir.

Vuruntu Sensörü Arýza Belirtileri

Vuruntu sensörü arýzasý her araçta ayný belirtileri oluþturmaz. Bazý araçlarda ECU arýzayý telafi edebilirken bazý araçlarda motor koruma stratejisine geçebilir.

En sýk görülebilecek belirtiler þunlardýr:

Motor arýza lambasýnýn yanmasý

En yaygýn belirtilerden biri Check Engine yani motor arýza lambasýnýn yanmasýdýr. ECU, sensör sinyalini beklenen aralýkta göremezse vuruntu sensörüyle ilgili bir arýza kodu kaydedebilir.

Motor performansýnda düþüþ

ECU vuruntu bilgisini güvenilir þekilde alamadýðýnda daha korumacý bir ateþleme zamanlamasý kullanabilir. Bu durumda özellikle hýzlanma sýrasýnda motorun daha isteksiz olduðu hissedilebilir.

Hýzlanmada zayýflama

Araç özellikle yüksek yük altýnda, yokuþ çýkarken veya yüksek devirlerde hýzlanýrken normalden daha aðýr tepki verebilir.

Yakýt tüketiminde artýþ

Yanlýþ veya eksik vuruntu bilgisi nedeniyle ECU daha verimsiz bir ateþleme zamanlamasý kullanabilir. Bunun sonucunda yakýt tüketimi artabilir.

Gaz tepkisinde düzensizlik

Bazý araçlarda hýzlanma sýrasýnda tereddüt, kesiklik veya gaz pedalýna verilen tepkinin normalden farklý olmasý görülebilir.

Motor gücünde azalma

Bazý motor yönetim sistemleri vuruntu sensörüyle ilgili bir problem algýladýðýnda motoru korumak için ateþleme avansýný ciddi þekilde geri alabilir. Bu da belirgin bir güç kaybýna neden olabilir.

Motor vuruntusu veya ping sesi

Arýzalý vuruntu sensörü doðrudan motorun vuruntu yapmasýna neden olmaz. Ancak gerçek vuruntu oluþtuðunda sensör bunu ECU'ya doðru þekilde bildiremiyorsa ECU gerekli ateþleme düzeltmesini yapamayabilir.

Vuruntu Sensörü Motor Hasarýna Neden Olur mu?

Dolaylý olarak motor açýsýndan risk oluþturabilir.

Vuruntu sensörü, motorun anormal yanmaya karþý korunmasýnda önemli bir rol oynar. Eðer motorda gerçek bir detonasyon meydana geliyor ve sensör bunu ECU'ya doðru þekilde iletemiyorsa ateþleme zamanlamasý gerektiði gibi düzeltilemeyebilir.

Uzun süre ve yüksek þiddette devam eden vuruntu;

• Pistonlara,

• Piston segmanlarýna,

• Supaplara,

• Buji elektrotlarýna,

• Biyel kollarýna,

• Silindir kapak contasýna

zarar verebilecek koþullar oluþturabilir.

Ancak yalnýzca vuruntu sensörü arýza kodunun bulunmasý motorun kesin olarak hasar göreceði anlamýna gelmez. Risk; motorun tasarýmýna, vuruntunun þiddetine, yakýt kalitesine, motor sýcaklýðýna ve ECU'nun arýza durumunda uyguladýðý stratejiye baðlýdýr.

Vuruntu Sensörü Dýþýnda Motor Neden Vuruntu Yapar?

Bu ayrým arýza teþhisi açýsýndan oldukça önemlidir.

Gerçek motor vuruntusunun nedenleri arasýnda þunlar bulunabilir:

• Düþük kaliteli veya yanlýþ oktanlý yakýt

• Yanma odasýnda aþýrý karbon birikmesi

• Motorun aþýrý ýsýnmasý

• Fakir hava-yakýt karýþýmý

• Yanlýþ ateþleme zamanlamasý

• Silindir içi sýcaklýðýn aþýrý yükselmesi

• Yakýt enjektörü problemleri

• Soðutma sistemi arýzalarý

• Motor üzerinde yapýlan hatalý modifikasyonlar

• Bazý çalýþma koþullarýnda aþýrý sýkýþtýrma

Bu nedenle yalnýzca vuruntu sensörünü deðiþtirmek, gerçek problemin kaynaðý motorun yanma sistemiyle ilgiliyse sorunu çözmeyebilir.

Vuruntu Sensörü Arýza Kodlarý Ne Anlama Gelir?

Vuruntu sensörüyle ilgili arýza kodlarý araçtan araca deðiþebilir.

Kodlar;

• Vuruntu sensörü devre arýzasý,

• Sensör sinyalinin düþük olmasý,

• Sensör sinyalinin yüksek olmasý,

• Sensör sinyalinin beklenen aralýkta olmamasý,

• Sensör performans problemi

gibi farklý durumlarý ifade edebilir.

Bu nedenle yalnýzca "vuruntu sensörü arýzasý" þeklindeki genel bir ifadeyle parça deðiþtirmek doðru deðildir. Öncelikle aracýn kaydettiði OBD-II arýza kodunun tam olarak okunmasý gerekir.

Vuruntu Sensörü Nasýl Kontrol Edilir?

Doðru teþhis, öncelikle arýza kodunun ve arýzanýn hangi koþullarda ortaya çýktýðýnýn belirlenmesiyle baþlar.

Daha sonra sensör ve elektrik devresi kontrol edilir.

Görsel kontrol

Sensör, soket ve kablo tesisatý incelenerek;

• Kopmuþ kablolar,

• Ezilmiþ veya sýyrýlmýþ kablolar,

• Oksitlenme,

• Yað ve sývý bulaþmasý,

• Gevþek soketler,

• Fiziksel hasar,

• Hatalý montaj

kontrol edilmelidir.

Elektriksel kontrol

Sensörün tipine göre kablolar, sinyal devresi ve ECU baðlantýlarý ölçülebilir.

Bazý vuruntu sensörleri titreþim karþýlýðýnda elektriksel sinyal üretirken, bazý sistemlerde ECU sensörü daha farklý bir elektronik devre üzerinden izler. Bu nedenle ölçüm yöntemi her araçta ayný deðildir.

Canlý veri kontrolü

Araç uygun canlý veri parametreleri sunuyorsa diagnostik cihaz üzerinden ECU'nun sensörden aldýðý bilgiler incelenebilir.

Gerçek motor vuruntusunun kontrolü

Sensör ve tesisat düzgün görünüyorsa motorda gerçekten vuruntu olup olmadýðý araþtýrýlmalýdýr.

Yakýt kalitesi, ateþleme sistemi, yakýt sistemi, soðutma sistemi ve motorun çalýþma koþullarý birlikte deðerlendirilmelidir.

Vuruntu Sensörü Hemen Deðiþtirilmeli mi?

Her zaman deðil.

Yapýlan testler sensörün gerçekten arýzalý olduðunu gösteriyorsa deðiþtirilmesi gerekir. Ancak sadece vuruntu sensörüyle ilgili bir hata kodu bulunduðu için doðrudan sensör deðiþtirmek gereksiz masrafa neden olabilir.

Özellikle sensörün bulunduðu bölgedeki kablo ve soket baðlantýlarý öncelikle kontrol edilmelidir.

Sensörün montaj þekli de göz ardý edilmemelidir. Yanlýþ sýkýlmýþ veya yanlýþ þekilde monte edilmiþ bir sensör, kendisi saðlam olsa bile hatalý sinyal oluþturabilir.

Vuruntu Sensörü Temizlenebilir mi?

Vuruntu sensörü genellikle temizlenerek onarýlabilecek bir parça deðildir.

Sensörün içerisindeki piezoelektrik yapý arýzalanmýþsa temizlik sensörü tekrar çalýþýr hale getirmez. Ancak sensörün montaj yüzeyinde kir veya pas bulunuyorsa, üreticinin belirttiði montaj prosedürüne uygun þekilde yüzeyin temizlenmesi gerekebilir.

Sensörün sökülüp takýlmasý sýrasýnda fiziksel olarak zarar görmemesine de dikkat edilmelidir.

Vuruntu Sensörü Arýzalýyken Araç Kullanýlýr mý?

Aracýn nasýl çalýþtýðýna ve arýzanýn niteliðine baðlýdýr.

Motor arýza lambasý yanýyor ancak motor normal çalýþýyorsa bazý araçlar koruyucu ateþleme ayarlarýyla çalýþmaya devam edebilir. Fakat vuruntu algýlama sisteminde problem olduðu biliniyorsa aracý uzun süre yüksek yükte veya yüksek sýcaklýkta kullanmak doðru deðildir.

Motordan belirgin vuruntu sesi geliyorsa, ciddi güç kaybý, aþýrý ýsýnma veya þiddetli tekleme varsa araç kullanýlmaya devam edilmemeli ve arýza kontrol edilmelidir.

Vuruntu ile Ön Ateþleme Ayný Þey midir?

Vuruntu ve ön ateþleme birbirine benzetilse de ayný olay deðildir.

Vuruntu, normal kývýlcýmýn baþlattýðý yanma devam ederken yanmamýþ karýþýmýn bir bölümünün kendi kendine tutuþmasý sonucunda oluþan hýzlý basýnç dalgalanmalarýyla iliþkilidir.

Ön ateþleme ise hava-yakýt karýþýmýnýn normal buji ateþlemesinden önce yanmaya baþlamasýdýr. Aþýrý sýcak parçalar, karbon birikintileri veya baþka anormal koþullar ön ateþlemeye neden olabilir.

Her iki durum da motora zarar verebilir ancak oluþum mekanizmalarý birbirinden farklýdýr.

Vuruntu Sensörü Neden Önemlidir?

Vuruntu sensörü, ECU'nun motoru optimum ateþleme zamanlamasýna yakýn çalýþtýrýrken ayný zamanda anormal yanmaya karþý korumasýna yardýmcý olur.

ECU güvenilir bir vuruntu sinyali alamazsa daha korumacý ateþleme ayarlarýna geçebilir. Bu durum motor performansýný ve yakýt ekonomisini etkileyebilir.

Bu nedenle vuruntu sensörü yalnýzca motordaki titreþimleri algýlayan sýradan bir sensör deðildir. Motorun elektronik kontrol ve koruma sisteminin önemli parçalarýndan biridir.

Vuruntu Sensörü Arýzasýnda Önce Ne Kontrol Edilmeli?

Vuruntu sensörüyle ilgili bir arýza görüldüðünde en doðru yaklaþým, doðrudan parça deðiþtirmek yerine sistemin tamamýný kontrol etmektir.

Öncelikle arýza kodu okunmalý, ardýndan sensörün kablolarý ve soketi incelenmelidir. Sensörün doðru þekilde monte edildiði ve uygun koþullarda çalýþtýðý doðrulanmalýdýr.

Gerekirse canlý veriler incelenmeli ve motorda gerçek bir vuruntu olup olmadýðý araþtýrýlmalýdýr.

Çünkü sensörün kendisi arýzalý olabileceði gibi kablo tesisatý, soket baðlantýsý, yanlýþ montaj veya motordaki gerçek bir yanma problemi de benzer bir arýza koduna ve belirtilere yol açabilir.