TR
EN
Turbo Arızası Belirtileri ve Sebepleri
Turbo, modern turbo benzinli ve dizel motorlarda motorun daha fazla hava almasını sağlayarak daha yüksek güç ve tork üretilmesine yardımcı olan önemli bir parçadır. Egzoz gazlarının enerjisini kullanarak çalışan turboşarj, motora basınçlı hava gönderir.
Turbo sistemi yalnızca turboşarjdan oluşmaz. Intercooler, basınç hortumları, wastegate veya değişken geometrili mekanizma, turbo aktüatörü, vakum hatları, basınç sensörleri ve yağlama sistemi de turbo sisteminin düzgün çalışmasında önemli rol oynar.
Bu nedenle araçta turbo ile ilgili bir belirti ortaya çıktığında doğrudan “turbo bozulmuş” sonucuna varmak doğru değildir. Bazen sorunun nedeni yalnızca çatlamış bir intercooler hortumu, arızalı bir aktüatör veya yağlama problemi olabilir.
Turbo Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Turbo arızası kendisini farklı şekillerde gösterebilir. Bazı belirtiler zaman içerisinde yavaş yavaş ortaya çıkarken bazıları aniden meydana gelebilir.
Motor gücünde azalma
En yaygın belirtilerden biri aracın eskisi kadar güçlü hızlanmamasıdır.
Özellikle yüksek yük altında, yokuş çıkarken veya yüksek hızlarda araç belirgin şekilde güçsüzleşebilir. Turbo yeterli basıncı oluşturamıyorsa motor beklenen torku üretemez.
Bazı durumlarda araç düşük devirlerde normal çalışırken turbo devreye girmesi gereken devirlerde belirgin şekilde güç kaybedebilir.
Hızlanmanın yavaşlaması
Turbo sisteminde problem olduğunda gaz pedalına basıldığında motor normal şekilde devirlenmesine rağmen araç beklenen hızlanmayı göstermeyebilir.
Özellikle sollama sırasında veya yokuş çıkarken bu durum daha belirgin hale gelebilir.
Turbo gecikmesinin artması
Turbo motorlarda belirli miktarda turbo gecikmesi normaldir. Ancak araçta daha önce olmayan belirgin bir turbo gecikmesi ortaya çıktıysa sistem kontrol edilmelidir.
Bunun nedeni turboşarjın kendisi olabileceği gibi:
-
Basınç kaçağı
-
Intercooler hortumu kaçağı
-
Wastegate problemi
-
Değişken geometrili turbo mekanizmasının sıkışması
-
Vakum kaçağı
-
Turbo aktüatörü arızası
-
Basınç kontrol valfi problemi
de olabilir.
Turbo tarafından gelen ıslık veya uğultu sesi
Turbo çalışırken belirli seviyede hava sesi duyulması normal olabilir. Ancak daha önce olmayan yüksek frekanslı ıslık, uğultu veya siren benzeri bir ses ortaya çıktıysa turbo kontrol edilmelidir.
Özellikle motor devri ve turbo basıncı arttıkça ses belirgin şekilde yükseliyorsa turbo milinde, yataklarda veya kompresör çarkında aşınma ihtimali değerlendirilmelidir.
Metalik veya sürtünme sesi
Turbo içerisindeki mil veya yataklarda ciddi aşınma meydana geldiğinde metalik sürtünme sesi oluşabilir.
Bu tür bir ses ihmal edilmemelidir. Çünkü turbo milinin aşırı boşluk yapması kompresör veya türbin kanatlarının gövdeye temas etmesine kadar ilerleyebilir.
Egzozdan mavi duman çıkması
Mavi veya mavi-gri egzoz dumanı turbo arızasının ciddi belirtilerinden biri olabilir.
Turbo içerisindeki yağ sızdırmazlık sistemi veya yataklar hasar gördüğünde motor yağı emme ya da egzoz tarafına geçebilir. Motor bu yağı yakarsa egzozdan mavi duman çıkabilir.
Ancak mavi duman yalnızca turbo arızasına işaret etmez. Piston segmanları, supap keçeleri ve motor içerisindeki diğer problemler de aynı belirtiye neden olabilir.
Siyah duman
Özellikle dizel motorlarda siyah duman, motora gönderilen yakıt miktarına kıyasla yeterli havanın ulaşmadığını gösterebilir.
Turbo yeterli basıncı oluşturamıyorsa yanma için gereken hava miktarı azalabilir ve siyah duman oluşabilir.
Bununla birlikte enjektör, EGR, hava filtresi veya emme sistemi problemleri de siyah dumana neden olabilir.
Motor yağının eksilmesi
Turbo arızalandığında yağ tüketiminde belirgin bir artış meydana gelebilir.
Özellikle yağ eksiltme ile birlikte mavi duman ve turbo tarafından gelen anormal sesler varsa turbo sistemi mutlaka kontrol edilmelidir.
Fakat yağ tüketiminin tek başına turbo arızası anlamına gelmediği unutulmamalıdır.
Motor arıza lambasının yanması
Turbo basıncı beklenen değerlerden farklı olduğunda motor kontrol ünitesi bunu tespit ederek arıza lambasını yakabilir.
Araçta düşük turbo basıncı, yüksek turbo basıncı, turbo aktüatörü veya basınç kontrol sistemiyle ilgili hata kodları oluşabilir.
Turbo Neden Arızalanır?
Turboşarj çok yüksek devirlerde ve yüksek sıcaklıklarda çalışan bir parçadır. Bu nedenle yağlama, hava filtrasyonu ve turbo basınç kontrolü büyük önem taşır.
Yetersiz yağlama
Turbo arızalarının en önemli sebeplerinden biri yetersiz yağlamadır.
Turbo mili ve yatakları motor yağı ile yağlanır ve aynı zamanda yağ tarafından soğutulur. Yağ beslemesinin yetersiz olması durumunda turbo içerisindeki parçalar aşırı ısınabilir ve çok kısa sürede aşınabilir.
Buna neden olabilecek durumlar:
-
Motor yağının düşük olması
-
Turbo yağ besleme hattının tıkanması
-
Yağ kanallarında tortu oluşması
-
Yanlış yağ kullanılması
-
Uzun süre yağ değişimi yapılmaması
-
Motor içerisinde yoğun çamur oluşması
-
Yağ basıncı problemleri
şeklinde sıralanabilir.
Kirli veya özelliğini kaybetmiş motor yağı
Turboşarjın yüksek devirde çalışması nedeniyle motor yağının kalitesi büyük önem taşır.
Kirlenmiş, özelliğini kaybetmiş veya motora uygun olmayan yağ turbo yataklarında aşınmayı hızlandırabilir.
Bu nedenle üreticinin belirttiği yağ viskozitesi ve spesifikasyonu kullanılmalıdır.
Turbo içerisine yabancı cisim girmesi
Hava filtresinden sonra emme sisteminden geçen yabancı bir cisim kompresör çarkına ulaşırsa turbo kanatlarına zarar verebilir.
Kırılmış hava filtresi, yanlış monte edilmiş emme parçaları veya hava girişinden içeri giren parçalar turbo kompresörüne zarar verebilir.
Turbo kompresör çarkı çok yüksek hızlarda döndüğü için küçük bir yabancı cisim bile ciddi hasara neden olabilir.
Turbo basınç kaçağı
Turbo basınç sistemindeki kaçak, turboşarjın kendisinin bozuk olduğu anlamına gelmez.
Çatlamış intercooler hortumu, gevşemiş kelepçe, hasarlı intercooler veya bağlantı noktalarındaki kaçaklar basınçlı havanın dışarı çıkmasına neden olabilir.
Bu durumda:
-
Güç kaybı
-
Turbo gecikmesi
-
Hava kaçırma sesi
-
Düşük turbo basıncı
-
Motor arıza lambası
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Bu nedenle turbo değiştirilmeden önce basınç hattının mutlaka kontrol edilmesi gerekir.
Wastegate arızası
Wastegate, turbo basıncının kontrol edilmesinde görev yapan mekanizmalardan biridir.
Wastegate açık kalırsa turbo yeterli basıncı oluşturamayabilir. Kapalı kalırsa ise turbo basıncı gereğinden fazla yükselebilir.
Wastegate aktüatöründeki mekanik veya elektronik bir problem de benzer belirtilere yol açabilir.
Değişken geometrili turbo arızası
Özellikle modern dizel motorlarda değişken geometrili turboşarjlar kullanılır.
Bu sistemde türbine giden egzoz gazının akışını değiştirmek için hareketli kanatlar bulunur.
Zaman içerisinde kurum birikmesi nedeniyle bu kanatlar sıkışabilir. Böyle bir durumda turbo istenen basıncı oluşturamayabilir veya gereğinden fazla basınç oluşturabilir.
Bunun sonucunda:
-
Güç kaybı
-
Turbo basınç hataları
-
Limp mode
-
Düşük turbo basıncı
-
Yüksek turbo basıncı
-
Düzensiz hızlanma
gibi problemler görülebilir.
Turbo aktüatörü arızası
Turbo geometrisini veya wastegate mekanizmasını kontrol eden aktüatör arızalandığında turboşarj mekanik olarak sağlam olsa bile doğru şekilde çalışmayabilir.
Bu nedenle turbo arızası teşhis edilirken aktüatörün hareketi ve kontrol sistemi de incelenmelidir.
Aşırı egzoz sıcaklığı
Turboşarj, motorun en sıcak bölgelerinden birinde çalışır. Aşırı egzoz sıcaklığı turbo içerisindeki yataklara, türbin tarafına ve diğer bileşenlere zarar verebilir.
Yanlış yakıt püskürtme, enjektör problemleri, hatalı motor yazılımı ve motorun düzensiz çalışmasına neden olan bazı arızalar egzoz sıcaklığını yükseltebilir.
Aşırı turbo basıncı
Üreticinin belirlediği değerlerin üzerinde turbo basıncı oluşturmak turboşarj üzerindeki yükü artırır.
Motor yazılımının değiştirilmesi, yanlış yazılım kalibrasyonu veya uygun olmayan performans modifikasyonları turboşarjın ömrünü kısaltabilir.
Turbo Ses Yapıyorsa Kesin Arızalı mıdır?
Hayır.
Turboşarjdan gelen her ses turbo arızası anlamına gelmez.
Hava filtresi, intercooler, basınç hortumları ve emme sistemindeki hava hareketleri de çeşitli sesler oluşturabilir.
Ancak daha önce olmayan ve zaman içerisinde artan yüksek frekanslı ıslık veya siren benzeri ses, özellikle güç kaybı ve yağ eksiltmeyle birlikte görülüyorsa dikkate alınmalıdır.
Turbo Ses Yapmadan Arızalanabilir mi?
Evet.
Turboşarjda meydana gelen her problem yüksek ses oluşturmaz.
Örneğin:
-
Turbo aktüatörü arızası
-
Değişken geometri kanatlarının sıkışması
-
Basınç sensörü problemi
-
Boost hortumu kaçağı
-
Wastegate kontrol problemi
turboşarjdan belirgin bir ses gelmeden de performans kaybına neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca ses dinleyerek turbo teşhisi yapmak doğru değildir.
Turbo Arızası Nasıl Teşhis Edilir?
Doğru teşhis için öncelikle turboşarjın gerçekten mekanik olarak arızalı olup olmadığı belirlenmelidir.
Kontrol sırasında şu parçalar incelenebilir:
-
Turbo kompresör çarkı
-
Türbin çarkı
-
Turbo milinin boşluğu
-
Turbo yağ besleme hattı
-
Yağ dönüş hattı
-
Wastegate
-
Turbo aktüatörü
-
Değişken geometri mekanizması
-
Intercooler
-
Turbo hortumları
-
Vakum hatları
-
Basınç kontrol valfi
-
MAP sensörü
-
Hava filtresi
-
Egzoz sistemi
Ayrıca arıza tespit cihazıyla istenen turbo basıncı ile gerçek turbo basıncı karşılaştırılabilir.
Bu değerlerin karşılaştırılması, motorun düşük basınç mı yoksa yüksek basınç mı ürettiğini anlamaya yardımcı olur.
Basınç kaçağından şüpheleniliyorsa turbo ve intercooler hattına basınç testi veya uygun durumlarda duman testi uygulanabilir.
Düşük Turbo Basıncı Nedir?
Düşük turbo basıncı, motor kontrol ünitesinin beklediği basınç seviyesine turbo sisteminin ulaşamaması durumudur.
Olası nedenler:
-
Turbo hortumlarında kaçak
-
Intercooler kaçağı
-
Wastegate'in açık kalması
-
Turbo aktüatörü arızası
-
Değişken geometri kanatlarının sıkışması
-
Vakum kaçağı
-
Turboşarjın mekanik olarak aşınması
-
Egzoz sistemindeki problemler
-
Basınç sensörü arızası
şeklinde sıralanabilir.
Yüksek Turbo Basıncı Nedir?
Yüksek turbo basıncı, turbo sisteminin ECU tarafından istenenden daha fazla basınç üretmesi durumudur.
Bunun sebepleri arasında:
-
Wastegate'in kapalı kalması
-
Değişken geometri kanatlarının sıkışması
-
Turbo aktüatörü problemi
-
Basınç kontrol sistemi arızası
-
Hatalı motor yazılımı
-
Basınç sensörü problemi
bulunabilir.
Hem düşük hem de yüksek turbo basıncı durumunda motor kontrol ünitesi motoru korumak amacıyla gücü sınırlayabilir ve araç limp mode durumuna geçebilir.
Turbo Arızalandığında Mutlaka Değiştirilmesi Gerekir mi?
Hayır.
Turbo sisteminde ortaya çıkan her problem turboşarjın değiştirilmesini gerektirmez.
Örneğin yalnızca turbo hortumu çatlamışsa turboşarjı değiştirmek gereksiz bir masraf olur.
Benzer şekilde arızalı aktüatör, vakum hattı, basınç kontrol valfi veya sensör de turboşarjın kendisi sağlam olduğu halde turbo arızası belirtilerine neden olabilir.
Ancak turbo milinde ciddi boşluk, kompresör veya türbin kanatlarında hasar, yatak arızası veya turbo içerisinden kaynaklanan ciddi yağ kaçağı varsa turboşarjın değiştirilmesi veya profesyonel olarak yenilenmesi gerekebilir.
Burada önemli olan, turbo neden arızalandıysa o sebebin de ortadan kaldırılmasıdır. Örneğin yağ besleme problemi çözülmeden yeni turbo takılırsa yeni turbo da kısa sürede zarar görebilir.
Turbo Ömrü Nasıl Uzatılır?
Turboşarjın uzun ömürlü olması için en önemli konuların başında doğru yağlama gelir.
Motor yağı üreticinin belirttiği aralıklarda ve doğru spesifikasyonda değiştirilmelidir. Hava filtresi zamanında yenilenmeli ve emme sisteminin sızdırmazlığı korunmalıdır.
Turbo hortumları ve intercooler bağlantıları düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Motorun yanlış yazılımla gereğinden fazla basınca zorlanmasından kaçınılmalıdır.
Uzun süre yüksek yük altında kullanılan bazı turbo motorlarda motoru hemen stop etmek yerine kısa bir süre daha düşük yükte çalıştırmak turbo sıcaklığının düşmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte modern motorlarda turbo sıcaklık yönetimi eskisine göre daha gelişmiş olduğundan uzun süre rölantide bekletmek her araç için gerekli değildir.
Turbo Arızasında Ne Zaman Servise Gidilmeli?
Araçta aniden güç kaybı, belirgin turbo gecikmesi, anormal ıslık veya metalik ses, mavi duman, artan yağ tüketimi ya da turbo basıncıyla ilgili arıza kodları ortaya çıkıyorsa turbo sistemi kontrol edilmelidir.
Özellikle bu belirtilerden birkaçının aynı anda görülmesi daha ciddi bir problemi işaret edebilir.
Ancak turbo ile ilgili bir belirti görüldüğünde doğrudan turboşarjı değiştirmek doğru yaklaşım değildir. Turbo, intercooler, basınç hortumları, aktüatör, wastegate, değişken geometri mekanizması, vakum sistemi, sensörler, yağlama sistemi ve egzoz sistemi birlikte değerlendirilmelidir.
Doğru teşhis yapılmadan turbo değiştirmek hem gereksiz masrafa hem de asıl arızanın devam etmesine neden olabilir.
Ahmetcan Ünaloğlu
08-07-2020 | Konya EreğliAllah hepinizden razı olsun. Ben oto tamirciyim turboyla ilgili çok şey öğrendim. Araçlarda eksantrik mili sensörü, krank mili sensörü, vuruntu sensörü ve hava akış metre sensörü gibi bir çok sensörler var. Araç arızalandığı zaman motor lambasını yaktırır ve sizde bu lambayı hafife almayınız. Hemen bir oto tamirciye başvurunuz.