Volan Nedir? Volant Arýza Belirtileri Nelerdir?

Volan, motor krank miline baðlý olarak çalýþan ve motor ile þanzýman arasýndaki güç aktarýmýnda önemli görev üstlenen dönen bir parçadýr. Özellikle manuel þanzýmanlý araçlarda debriyaj sistemiyle birlikte çalýþýr.

Dýþarýdan bakýldýðýnda basit bir metal disk gibi görünse de volanýn görevi yalnýzca motor gücünü debriyaja aktarmak deðildir. Motorun düzensiz dönme hareketlerini dengelemek, titreþimleri azaltmak, debriyajýn düzgün kavramasýna yardýmcý olmak ve marþ motorunun motoru çevirmesini saðlamak gibi çeþitli görevleri vardýr.

Volanýn Görevi Nedir?

Volanýn temel görevi, krank milinin ürettiði dönme hareketini daha düzenli hale getirmek ve motor gücünün debriyaj üzerinden þanzýmana aktarýlmasýna yardýmcý olmaktýr.

Ýçten yanmalý motorlarda güç üretimi sürekli ve kesintisiz deðildir. Silindirlerde gerçekleþen yanma olaylarý krank miline darbeli bir tork uygular. Volan bu hareket sýrasýnda dönme enerjisi depolayarak krank milinin dönüþünü daha dengeli hale getirir.

Manuel þanzýmanlý bir araçta güç aktarýmý genel olarak þu þekilde gerçekleþir:

Motor → Volan → Debriyaj Diski → Baský Balata → Þanzýman

Bu nedenle volanýn yüzeyinin ve mekanik yapýsýnýn düzgün olmasý, debriyaj sisteminin saðlýklý çalýþmasý açýsýndan oldukça önemlidir.

Volan Ne Ýþe Yarar?

Volanýn araç üzerinde birkaç önemli görevi bulunur.

Motorun dönüþünü dengeler

Yanma darbeleri arasýndaki dönme farklýlýklarýný azaltarak krank milinin daha düzenli dönmesine yardýmcý olur.

Motor gücünü debriyaja aktarýr

Debriyaj diski volanýn yüzeyine baský balata tarafýndan bastýrýlýr. Böylece motor tarafýndan üretilen tork þanzýmana aktarýlýr.

Debriyajýn düzgün kavramasýna yardýmcý olur

Volanýn yüzeyinin düzgün olmasý, debriyaj diskinin dengeli þekilde kavramasýný saðlar. Volan yüzeyinde aþýrý aþýnma veya deformasyon varsa kalkýþ sýrasýnda titreme meydana gelebilir.

Titreþimleri azaltýr

Özellikle çift kütleli volan kullanýlan araçlarda motorun oluþturduðu burulma titreþimlerinin þanzýmana ulaþmasý önemli ölçüde azaltýlýr.

Marþ motorunun çalýþmasýný saðlar

Birçok araçta volanýn çevresinde marþ motorunun diþlisiyle çalýþan bir diþli çember bulunur. Marþ motoru bu diþliye baðlanarak motoru ilk çalýþtýrma sýrasýnda krank milini döndürür.

Çift Kütleli Volan Nedir?

Modern dizel ve turbo benzinli motorlarda geleneksel sabit volan yerine çift kütleli volan (DMF) kullanýlabilir.

Çift kütleli volan, temel olarak birbirine yaylar ve sönümleme mekanizmalarýyla baðlanan iki ayrý kütleden oluþur. Motorun ürettiði burulma titreþimlerini sönümleyerek þanzýmana ulaþan titreþimleri azaltmak için tasarlanmýþtýr.

Çift kütleli volanýn saðladýðý avantajlar arasýnda:

• Daha düþük titreþim

• Daha sessiz þanzýman çalýþmasý

• Daha konforlu kalkýþ

• Düþük devirlerde daha düzgün çalýþma

• Þanzýmanýn titreþimlerden korunmasý

sayýlabilir.

Ancak çift kütleli volan, sabit volana göre daha karmaþýk bir yapýya sahiptir. Ýçerisinde yaylar ve sönümleme elemanlarý bulunduðundan zamanla mekanik boþluk ve aþýnma meydana gelebilir.

Volan Arýzasýnýn Belirtileri Nelerdir?

Volan arýzasýnýn belirtileri, kullanýlan volan tipine ve meydana gelen hasarýn türüne göre deðiþebilir.

En sýk karþýlaþýlan belirtiler þunlardýr:

Kalkýþ sýrasýnda titreme

Özellikle araç durduðu yerden hareket ederken ciddi þekilde titriyorsa volan kontrol edilmelidir.

Araç debriyaj kavrama noktasýna geldiðinde silkeleme yapabilir. Bu durum halk arasýnda genellikle “debriyaj titremesi” veya “debriyaj silkelenmesi” olarak ifade edilir.

Ancak bu belirti tek baþýna volanýn arýzalý olduðunu göstermez. Debriyaj diski, baský balata, motor takozlarý veya yað bulaþmýþ bir debriyaj da benzer bir probleme neden olabilir.

Kalkýþta silkeleme

Debriyaj býrakýlýrken aracýn ileri doðru düzgün bir þekilde hareket etmek yerine sarsýlmasý, volan yüzeyindeki düzensizliklerden kaynaklanabilir.

Aþýrý ýsýnmýþ, çizilmiþ, eðilmiþ veya yüzeyinde sýcaklýk izleri oluþmuþ bir volan debriyajýn düzgün kavramasýný engelleyebilir.

Rölantide metalik ses

Özellikle çift kütleli volanlarda aþýnma meydana geldiðinde rölantide metalik týkýrtý veya þakýrtý duyulabilir.

Sesin debriyaj pedalýna basýldýðýnda deðiþmesi veya azalmasý önemli bir teþhis ipucu olabilir.

Ancak bu durum kesin olarak volan arýzasý anlamýna gelmez. Debriyaj rulmaný, þanzýman giriþ mili rulmaný veya baþka bir aktarma organý da benzer sesler oluþturabilir.

Motor çalýþtýrýlýrken veya stop edilirken ses

Aþýnmýþ çift kütleli volan, motor ilk çalýþtýrýlýrken veya stop edilirken vuruntu, takýrtý ya da metalik ses çýkarabilir.

Motorun çalýþmaya baþlamasý ve durmasý sýrasýnda oluþan ani tork deðiþimleri, volanýn içerisindeki sönümleme mekanizmasýna yük bindirir. Ýç boþluk arttýðýnda bu hareketler ses olarak duyulabilir.

Debriyaj kavramasýnýn düzensiz hale gelmesi

Volan yüzeyinde bozulma varsa debriyaj diski volanla her noktada ayný þekilde temas etmeyebilir.

Bunun sonucunda debriyaj kavrama noktasý deðiþebilir ve araç hareket ederken düzensiz bir kavrama hissi oluþabilir.

Rölantide titreþim

Özellikle çift kütleli volan aþýndýðýnda rölantide normalden fazla titreþim hissedilebilir.

Fakat burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardýr. Motor takozlarý, ateþleme problemleri, enjektör sorunlarý ve motorun düzensiz çalýþmasýna neden olan diðer arýzalar da benzer titreþimlere yol açabilir.

Volan Neden Arýzalanýr?

Volanýn kullaným ömrü aracýn kullaným þekline, motorun tork karakteristiðine ve kullanýlan volan tipine baðlýdýr.

Debriyajýn fazla kaydýrýlmasý

Debriyajýn uzun süre yarým kavramada kullanýlmasý, volan ve debriyaj yüzeyinde ciddi miktarda ýsý oluþmasýna neden olabilir.

Bu durum zamanla volan yüzeyinde aþýrý ýsýnma izleri ve deformasyon oluþturabilir.

Sert kalkýþlar

Yüksek devirde debriyajý aniden býrakmak volan, debriyaj ve þanzýman üzerinde yüksek tork yükleri oluþturur.

Bu kullaným þeklinin sürekli tekrarlanmasý volanýn ve özellikle çift kütleli volanýn ömrünü kýsaltabilir.

Aþýnmýþ debriyajla kullanmaya devam etmek

Debriyaj balatasý aþýrý aþýnmýþ veya kaydýrýyorsa oluþan yüksek sýcaklýk volana da zarar verebilir.

Bu nedenle yalnýzca debriyaj balatasýnýn deðiþtirilmesi her zaman yeterli olmayabilir. Volanýn da kontrol edilmesi gerekir.

Çift kütleli volanýn iç mekanizmasýnýn aþýnmasý

Çift kütleli volanýn içerisinde bulunan yaylar ve sönümleme mekanizmalarý zamanla boþluk yapabilir.

Bu boþluk arttýkça rölantide veya motor yükü deðiþirken metalik sesler ve titreþimler ortaya çýkabilir.

Yað veya gres bulaþmasý

Motor veya þanzýmandan yað kaçaðý meydana gelerek debriyaj ve volan bölgesine ulaþýrsa sürtünme yüzeyleri kirlenebilir.

Bu durumda debriyaj kaydýrabilir veya kalkýþ sýrasýnda ciddi titreme meydana gelebilir.

Yanlýþ montaj

Volanýn yanlýþ þekilde monte edilmesi, baðlantýlarýn uygun tork deðerinde sýkýlmamasý veya montaj yüzeylerinin düzgün hazýrlanmamasý da titreþim ve erken aþýnmaya neden olabilir.

Volan Taþlanabilir veya Onarýlabilir mi?

Bu durum volanýn tipine ve üreticinin belirlediði servis sýnýrlarýna baðlýdýr.

Bazý sabit volanlarda, yüzeydeki bozulmalar belirli sýnýrlar içerisindeyse taþlama veya yüzey düzeltme iþlemi yapýlabilir.

Ancak volandan gereðinden fazla malzeme kaldýrýlmasý doðru deðildir. Volanýn kalýnlýðýnýn deðiþmesi, debriyaj sistemindeki çalýþma mesafelerini ve baský balatanýn konumunu etkileyebilir.

Çift kütleli volanlarda ise durum farklýdýr. Ýçerisinde yaylar ve sönümleme mekanizmalarý bulunduðu için ciddi iç boþluk, mekanik hasar veya aþýnma varsa genellikle deðiþtirilmesi gerekir.

Volan Arýzasý Nasýl Teþhis Edilir?

Volan arýzasý yalnýzca ses veya titreþime bakýlarak kesin þekilde teþhis edilmemelidir.

Çünkü benzer belirtileri ortaya çýkarabilecek birçok farklý parça vardýr.

Teþhis sýrasýnda þu noktalar kontrol edilebilir:

• Debriyajýn kavrama davranýþý

• Volan yüzeyi

• Debriyaj diski

• Baský balata

• Çift kütleli volanýn boþluðu

• Rölantide oluþan sesler

• Debriyaj pedalýna basýldýðýnda sesin deðiþip deðiþmediði

• Motor ve þanzýman takozlarý

• Yað veya gres bulaþmasý

• Þanzýman giriþ mili ve rulmanlarý

Volan söküldüðünde yüzeyde aþýrý ýsýnma izleri, çatlaklar, derin çizikler, düzensiz aþýnma ve deformasyon olup olmadýðý incelenmelidir.

Çift kütleli volanlarda ise üreticinin izin verdiði açýsal ve eksenel hareket sýnýrlarý dikkate alýnmalýdýr.

Debriyaj Deðiþirken Volan da Deðiþtirilmeli mi?

Her debriyaj deðiþiminde volanýn otomatik olarak deðiþtirilmesi gerekmez.

Ancak debriyaj sökülmüþken volanýn durumu mutlaka kontrol edilmelidir. Volan yüzeyinde ciddi aþýnma, çatlak, aþýrý ýsýnma veya izin verilen sýnýrlarýn üzerinde boþluk varsa deðiþtirilmesi daha doðru olur.

Hasarlý bir volanýn üzerine yeni debriyaj takýlmasý, kýsa süre içerisinde titreme veya kavrama problemlerinin tekrar ortaya çýkmasýna neden olabilir.

Bu nedenle debriyaj seti deðiþirken volanýn da kontrol edilmesi, gereksiz yere tekrar iþçilik yapýlmasýný önleyebilir.

Volan Arýzasýyla Araç Kullanýlýr mý?

Volandaki sorun hafifse araç bir süre daha kullanýlabilir, ancak arýzanýn ihmal edilmesi doðru deðildir.

Özellikle çift kütleli volanda aþýrý boþluk veya ciddi mekanik hasar varsa problem zaman içerisinde büyüyebilir.

Þiddetli metalik ses, yoðun titreþim, kalkýþta ciddi silkeleme, debriyajda anormal kavrama veya giderek artan vuruntu varsa araç mümkün olduðunca fazla kullanýlmadan kontrol edilmelidir.

Çünkü sorun yalnýzca volanla sýnýrlý kalmayarak debriyaj ve þanzýman parçalarýný da etkileyebilir.

Volan ile Debriyaj Ayný Parça mýdýr?

Hayýr. Volan ve debriyaj birbirinden farklý parçalardýr ancak birlikte çalýþýrlar.

Volan krank miline baðlýdýr. Debriyaj diski ve baský balata ise motor ile þanzýman arasýndaki güç aktarýmýný kontrol eder.

Basit þekilde sistem þu þekilde düþünülebilir:

Motor → Krank Mili → Volan → Debriyaj → Þanzýman

Bu nedenle araçta meydana gelen her titreme veya ses doðrudan volan arýzasý olarak deðerlendirilmemelidir.

Örneðin debriyaj rulmaný, debriyaj diski, baský balata, motor takozu veya þanzýman giriþ mili rulmaný da benzer belirtiler oluþturabilir.

Volanýn Ömrü Nasýl Uzatýlýr?

Volanýn ömrünü uzatmak için özellikle debriyaj kullanýmýna dikkat edilmelidir.

Aracý sürekli yarým debriyajla kullanmamak, gereksiz yere yüksek devirde sert kalkýþlar yapmamak ve debriyaj pedalýnda ayaðý sürekli tutmamak faydalýdýr.

Debriyajda kaydýrma, titreme veya anormal kavrama baþladýysa sorunun ilerlemesini beklemek yerine sistemin kontrol ettirilmesi gerekir.

Çift kütleli volan kullanýlan araçlarda motorun saðlýklý çalýþmasý da önemlidir. Ateþleme problemleri, düzensiz yanma veya motorun normalden fazla titreþim üretmesine neden olan arýzalar aktarma organlarýna ekstra yük bindirebilir.

Volan, motor ile þanzýman arasýndaki güç aktarýmýnýn önemli parçalarýndan biridir. Özellikle kalkýþ sýrasýnda titreme, rölantide metalik ses, motoru çalýþtýrýrken veya stop ederken vuruntu ve debriyaj kavramasýnda düzensizlik gibi belirtiler ortaya çýktýðýnda volanýn yaný sýra debriyaj ve diðer aktarma organlarýnýn da birlikte kontrol edilmesi gerekir.