TR
EN
Bijon Nedir? Eksik Bijonla Araba Sürmek Güvenli mi?
Bijon, aracın tekerleğini poryaya güvenli şekilde bağlayan ve tekerleğin araç üzerinde sabit kalmasını sağlayan önemli bağlantı elemanlarından biridir. Günlük kullanımda küçük ve basit bir parça gibi görünse de bijonların görevi son derece kritiktir.
Bijon doğru şekilde sıkıldığında jant ile porya arasında gerekli sıkma kuvvetini oluşturur. Bu kuvvet sayesinde jant, araç hareket halindeyken poryaya güvenli şekilde bağlı kalır.
Bir bijonun eksik olması, tekerleğin hemen yerinden çıkacağı anlamına gelmez. Ancak araç artık üreticinin öngördüğü bağlantı düzeninde çalışmıyor demektir. Bu nedenle eksik bijonla normal şekilde araç kullanmaya devam etmek güvenli bir uygulama değildir.
Bijon Tam Olarak Ne İşe Yarar?
Bijonun temel görevi jantı poryaya sabitlemektir.
Araçlarda kullanılan sisteme göre tekerlek bağlantısı farklı şekillerde olabilir:
-
Bijon saplaması ve somun sistemi
-
Tekerlek cıvatası sistemi
-
Kilitli bijon sistemi
-
Bazı performans araçlarında merkez kilit sistemi
Yaygın sistemlerden birinde poryadan dışarı doğru çıkan dişli saplamalara bijon somunları takılır.
Bazı araçlarda ise somun yerine jantın içinden geçirilen tekerlek cıvataları doğrudan poryaya vidalanır.
Her iki sistemin amacı aynıdır: Jant ile porya arasında doğru sıkma kuvvetini oluşturmak.
Bijon Sadece Tekerleği Yerinde mi Tutar?
Hayır.
Bijonun görevi yalnızca jantın fiziksel olarak yerinden çıkmasını engellemek değildir.
Doğru sıkılmış bijonlar, jantı poryaya güçlü şekilde bastırarak iki parçanın birlikte çalışmasını sağlar.
Tekerlek bağlantısı sürüş sırasında şu kuvvetlere maruz kalır:
-
Aracın ağırlığı
-
Frenleme kuvvetleri
-
Hızlanma kuvvetleri
-
Viraj kuvvetleri
-
Çukurlar
-
Kasisler
-
Bozuk yol darbeleri
-
Tekerlek titreşimleri
Bu nedenle bijonlar ve tekerlek bağlantı sistemi doğrudan güvenlikle ilgilidir.
Eksik Bijonla Araba Sürmek Güvenli mi?
Eksik bijonla normal şekilde araç kullanmaya devam etmek önerilmez.
Örneğin beş bijonlu bir jantta yalnızca bir bijon eksikse kalan dört bijon tekerleği geçici olarak güvenli şekilde tutabilir.
Ancak bu durum, aracın güvenli ve üretici tarafından tasarlanan şekilde çalıştığı anlamına gelmez.
Eksik bijon nedeniyle sıkma kuvvetinin dağılımı değişir. Kalan bijonların üzerine binen yük ve bağlantı üzerindeki gerilim değişebilir.
Bu nedenle eksik bijon mümkün olan en kısa sürede tamamlanmalıdır.
Bir Bijon Eksikse Tekerlek Yerinden Çıkar mı?
Tek bir bijonun eksik olması, tekerleğin kesin olarak yerinden çıkacağı anlamına gelmez.
Risk, aşağıdaki faktörlere bağlıdır:
-
Jantta toplam kaç bijon olduğu
-
Kaç bijonun eksik olduğu
-
Kalan bijonların sıkılığı
-
Bijon saplamalarının durumu
-
Jantın durumu
-
Poryanın durumu
-
Jantın doğru şekilde oturup oturmadığı
-
Aracın ne kadar süre ve hangi hızda kullanılacağı
Örneğin beş bijonlu bir tekerlekte bir bijon eksik olabilir ve kalan dört bijon doğru torkta sıkılmış olabilir.
Buna rağmen eksik bijonun uzun süre kullanılmaya devam edilmesi doğru değildir.
İki Bijon Eksikse Araba Kullanılır mı?
İki veya daha fazla bijonun eksik olması çok daha ciddi bir durumdur.
Burada toplam bijon sayısı da önemlidir.
Örneğin:
-
5 bijonlu jantta 2 bijon eksik olması
-
6 bijonlu jantta 2 bijon eksik olması
aynı risk seviyesinde değerlendirilmez.
Ancak genel yaklaşım olarak birden fazla bijon eksikse araç kullanılmamalıdır.
Eksik bijonlar tamamlanmalı ve jant, porya, saplamalar ve dişler kontrol edilmelidir.
Bijonların Hepsi Gevşekse Ne Olur?
Bu durum tek bir bijonun eksik olmasından çok daha tehlikelidir.
Bijonlar gevşediğinde jant poryaya göre hareket etmeye başlayabilir.
Başlangıçta küçük bir boşluk veya titreşim şeklinde ortaya çıkan bu hareket zamanla bağlantı yüzeylerine zarar verebilir.
Şunlar meydana gelebilir:
-
Direksiyonda titreşim
-
Tekerlekten ses gelmesi
-
Jant deliklerinin aşınması
-
Bijon saplamalarının zarar görmesi
-
Poryanın hasar görmesi
-
Bijonların daha fazla gevşemesi
-
Tekerlek bağlantısının ciddi şekilde zayıflaması
Araç gevşek bijonlarla kullanıldıysa sadece bijonları tekrar sıkmak yeterli olmayabilir.
Eksik Bijon Titreşime Neden Olur mu?
Evet, olabilir.
Eksik bijon nedeniyle jantın poryaya uyguladığı sıkma kuvvetinin dağılımı değişebilir.
Jant poryaya tam olarak oturmuyorsa tekerlek dönerken titreşim meydana gelebilir.
Ancak titreşimin tek nedeni eksik bijon değildir.
Diğer olası nedenler:
-
Jant balansının bozuk olması
-
Eğilmiş jant
-
Hasarlı lastik
-
Yanlış lastik montajı
-
Porya hasarı
-
Tekerlek rulmanı problemi
-
Gevşek bijonlar
-
Jantın poryaya yanlış oturması
Bu nedenle eksik bijon sonrasında başlayan titreşim mutlaka kontrol edilmelidir.
Eksik Bijon Janta Zarar Verir mi?
Evet.
Jant poryaya yeterince sıkı şekilde bağlanmadığında hareket meydana gelebilir.
Bu hareket zamanla jant üzerindeki bijon deliklerinin genişlemesine, ovalleşmesine veya deformasyonuna neden olabilir.
Ayrıca şu parçalar da zarar görebilir:
-
Bijon saplamaları
-
Porya
-
Dişler
-
Bijon yuvaları
-
Jantın bağlantı yüzeyi
Jantın bijon delikleri hasar gördüğünde yeni bijon takmak sorunu tamamen çözmeyebilir.
Bijonlar Neden Gevşer?
Bijonların gevşemesinin birçok nedeni olabilir.
Bunlar arasında:
-
Yanlış sıkma torku
-
Yetersiz sıkma
-
Aşırı sıkma
-
Jantın yanlış monte edilmesi
-
Kirli bağlantı yüzeyleri
-
Pas ve korozyon
-
Hasarlı bijon dişleri
-
Hasarlı saplama
-
Yanlış bijon kullanılması
-
Jantın poryaya tam oturmaması
-
Tekerleğin gevşek şekilde kullanılması
bulunabilir.
Özellikle lastik veya jant sökülüp takıldıktan sonra bijonların doğru torkla sıkılması çok önemlidir.
Bijon Sıkma Torku Kaç Nm Olmalıdır?
Bütün araçlar için geçerli tek bir bijon tork değeri yoktur.
Doğru değer;
-
Araç modeline
-
Jant tipine
-
Bijon veya saplama tasarımına
-
Kullanılan bağlantı elemanına
-
Üreticinin teknik özelliklerine
göre değişir.
Binek araçlarda yaklaşık 90–140 Nm gibi değerlerle karşılaşılabilir. Ancak bu sadece genel bir örnektir ve herhangi bir araç için doğrudan kullanılmamalıdır.
Aracın üreticisi tarafından belirtilen tork değeri kullanılmalıdır.
Bijon Tabancayla Sıkılır mı?
Havalı veya akülü darbeli bijon tabancaları sökme ve ilk sıkma işlemlerinde kullanılabilir.
Ancak son sıkmanın yalnızca darbeli tabancaya bırakılması doğru değildir.
Son sıkma işleminin uygun bir tork anahtarı ile yapılması tercih edilmelidir.
Çünkü darbeli tabancanın oluşturduğu tork;
-
Tabanca ayarına
-
Hava basıncına
-
Akü durumuna
-
Kullanılan lokmaya
-
Dişlerin durumuna
-
Kullanıcının uygulama şekline
göre değişebilir.
Son sıkma, üreticinin belirlediği tork değerine göre yapılmalıdır.
Eksik Bijon Fark Edilirse Ne Yapılmalı?
Araç hareket ettirilmeden önce eksik bijonun tamamlanması en güvenli yaklaşımdır.
Ancak rastgele bir bijon kullanılmamalıdır.
Bijonlar birbirinden farklı olabilir:
-
Diş çapı
-
Diş adımı
-
Oturma yüzeyi
-
Boyut
-
Diş uzunluğu
-
Malzeme
-
Konik veya küresel oturma şekli
-
Kilit mekanizması
özellikleri değişebilir.
Örneğin konik oturma yüzeyine sahip bir bijon, küresel oturma yüzeyine sahip bir jantta kullanılmamalıdır.
Bijonun dişi kadar janta temas eden oturma şekli de önemlidir.
Tek Bijon Eksikken Lastikçiye Gidilebilir mi?
Bu durum aracın ve tekerleğin durumuna bağlıdır.
Bir bijon eksik ancak diğer tüm bijonlar doğru şekilde takılmış ve uygun torkta sıkılmışsa, bazı durumlarda çok kısa mesafede, düşük hızla bir lastikçiye veya servise gitmek mümkün olabilir.
Ancak bu, araçla normal şekilde kullanılmaya devam edilebileceği anlamına gelmez.
Mümkün olduğunca:
-
Yüksek hızdan
-
Uzun mesafeden
-
Ani frenlemeden
-
Sert virajlardan
-
Ani hızlanmadan
-
Çukurlardan
-
Kasislerden
kaçınılmalıdır.
Kalan bijonlardan biri de gevşekse, birden fazla bijon eksikse veya tekerlekte titreşim/hareket varsa araç kullanılmamalıdır.
Bijon Sürekli Gevşiyorsa Ne Anlama Gelir?
Yeni bir bijon takıldıktan sonra tekrar tekrar gevşiyorsa yalnızca bijonu değiştirmek doğru değildir.
Altta yatan başka bir problem olabilir.
Kontrol edilmesi gerekenler:
-
Bijon saplaması
-
Dişler
-
Jantın bijon delikleri
-
Jantın oturma yüzeyi
-
Porya
-
Doğru bijon tipi
-
Sıkma torku
-
Jantın poryaya oturması
-
Korozyon
Bir bijonun neden gevşediği bulunmadan sürekli yeni bijon takmak güvenli bir onarım yöntemi değildir.
Kilitli Bijon Nedir?
Kilitli bijon, jantların izinsiz şekilde sökülmesini zorlaştırmak amacıyla kullanılan özel bir bağlantı elemanıdır.
Genellikle her tekerlekte bir adet kilitli bijon bulunur ve sökülmesi için özel bir anahtar gerekir.
Kilitli bijon kaybolduğunda uygun anahtar veya kilit kodu üzerinden işlem yapılması gerekir.
Normal bir bijon, kilitli bijonun yerine rastgele kullanılmamalıdır.
Bijon ile Tekerlek Cıvatası Aynı Şey midir?
Günlük kullanımda bu iki terim birbirinin yerine kullanılabiliyor olsa da teknik olarak farklı sistemler vardır.
Bijon somunu, poryadan çıkan dişli saplamaya vidalanır.
Tekerlek cıvatası ise jantın içinden geçirilerek doğrudan poryadaki dişli deliğe vidalanır.
Özellikle birçok Avrupa aracında tekerlek cıvatası sistemi kullanılır.
Ancak her iki sistemde de temel amaç aynıdır: tekerleği doğru sıkma kuvvetiyle poryaya sabitlemek.
Dolayısıyla araç bijon yerine tekerlek cıvatası kullanıyorsa eksik bir cıvata da aynı şekilde ciddi şekilde dikkate alınmalıdır.
Eksik Tekerlek Cıvatasıyla Araç Kullanılır mı?
Bijon somununda olduğu gibi eksik tekerlek cıvatasıyla da normal kullanıma devam edilmesi önerilmez.
Kalan cıvatalar tekerleği geçici olarak tutabilir ancak bağlantı artık üreticinin öngördüğü sayıda bağlantı elemanıyla yapılmıyordur.
Eksik cıvata mümkün olan en kısa sürede doğru parçayla tamamlanmalıdır.
Yanlış uzunlukta veya yanlış oturma tipine sahip bir cıvata kesinlikle kullanılmamalıdır.
Eksik Bijon Fren Sistemini Etkiler mi?
Eksik bijon doğrudan fren sistemini çalıştıran bir parça değildir.
Ancak tekerleğin poryaya düzgün şekilde bağlanmaması dolaylı olarak fren sistemini etkileyebilir.
Tekerlekte hareket oluşması;
-
Fren diski
-
Porya
-
Jant
-
Tekerlek bağlantısı
arasındaki çalışma düzenini bozabilir.
Bunun sonucunda frenleme sırasında titreşim veya anormal sesler ortaya çıkabilir.
Araç gevşek tekerlekle kullanıldıysa fren sistemiyle birlikte porya ve jant bağlantısı da kontrol edilmelidir.
Bijon Eksildikten Sonra Neler Kontrol Edilmeli?
Eksik bir bijon fark edildiğinde yalnızca yeni bijon takmak yerine bağlantı sistemi kontrol edilmelidir.
Kontrol edilmesi gerekenler:
-
Diğer bijonların sıkılığı
-
Bijon saplamaları
-
Dişler
-
Jant delikleri
-
Jantın bijon oturma yüzeyleri
-
Porya
-
Jantın poryaya temas yüzeyi
-
Jantta deformasyon
-
Tekerlekte boşluk
-
Tekerleğin hareket edip etmediği
Eğer araç eksik veya gevşek bijonlarla bir süre kullanıldıysa bu kontroller daha da önemlidir.
Pas Bijon Sorunlarına Neden Olur mu?
Evet.
Pas ve korozyon jant, porya, saplama ve bijonların birbirleriyle doğru şekilde çalışmasını etkileyebilir.
Örneğin jant ile porya arasındaki yüzeyde yoğun pas oluşması, jantın poryaya tam olarak oturmasını engelleyebilir.
Dişlerdeki korozyon da bijonun doğru şekilde sıkılmasını zorlaştırabilir.
Ancak bijon dişlerine veya oturma yüzeylerine yağlayıcı uygulamak her araçta doğru değildir. Yağlama, dişler arasındaki sürtünmeyi değiştirerek aynı tork değerinde oluşan gerçek sıkma kuvvetini etkileyebilir.
Bu nedenle üreticinin izin vermediği durumlarda bijon dişleri yağlanmamalıdır.
Bijonlar Ne Zaman Kontrol Edilmelidir?
Bijonlar özellikle tekerlek sökülüp takıldıktan sonra kontrol edilmelidir.
Örneğin:
-
Lastik değişiminden sonra
-
Yazlık/kışlık lastik değişiminde
-
Yeni jant takıldığında
-
Fren balatası veya diski değiştirildiğinde
-
Süspansiyon onarımından sonra
-
Rot ayarı işlemlerinden sonra
bijonların doğru torkta sıkıldığından emin olunmalıdır.
Bazı üreticiler ve lastik servis prosedürleri, tekerlek montajından sonra belirli bir mesafe kullanıldıktan sonra bijon torkunun tekrar kontrol edilmesini de önerebilir.
Eksik Bijon Araç Muayenesinde Sorun Olur mu?
Eksik, gevşek veya hasarlı tekerlek bağlantı elemanları araç güvenliği açısından önemli bir kusur olarak değerlendirilebilir.
Araç muayene kuralları ülkeye ve mevzuata göre değişir. Ancak tekerleğin güvenli şekilde sabitlenmesi genel olarak temel güvenlik kontrollerinden biridir.
Eksik veya gevşek bijon bulunan bir araç muayenede kusur alabilir veya güvenlik açısından ciddi bir problem olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle muayeneyi beklemek yerine sorun mümkün olan en kısa sürede giderilmelidir.
Sonuç
Bijon küçük bir parça olmasına rağmen aracın güvenliği açısından son derece önemli bir bağlantı elemanıdır. Temel görevi, jant ile porya arasında doğru sıkma kuvvetini oluşturarak tekerleğin güvenli şekilde sabitlenmesini sağlamaktır.
Tek bir bijon eksik diye tekerlek mutlaka hemen yerinden çıkacak değildir. Ancak eksik bijonla normal şekilde araç kullanmaya devam etmek güvenli değildir.
Bir bijon eksikse en kısa sürede doğru tipte bijon takılmalı ve üreticinin belirlediği tork değerinde sıkılmalıdır.
Eğer birden fazla bijon eksikse, kalan bijonlardan bazıları gevşekse, tekerlekte boşluk veya hareket varsa ya da araçta titreşim ve anormal ses oluşuyorsa araç kullanılmamalı ve tekerlek bağlantısı kontrol edilmelidir.
Ayrıca bijonun neden eksildiği veya gevşediği de araştırılmalıdır. Çünkü sorun yalnızca bijon olmayabilir; jant, porya, saplama, dişler veya bağlantı yüzeylerinde meydana gelen bir hasar da tekerlek güvenliğini etkileyebilir.
