23-06-2014
15 dak
3953
1

Oksijen Sens�r� Nedir? Ar�za Belirtileri Nelerdir?

Oksijen sens�r�, modern benzinli ve dizel motorlarda egzoz gaz�ndaki oksijen miktar�n� �l�erek motor kontrol �nitesine (ECU) bilgi g�nderen �nemli bir sens�rd�r.

Oksijen sensörü sayesinde ECU, motorun hava-yak�t kar��m�n�n fazla zengin mi yoksa fazla fakir mi oldu�unu de�erlendirebilir ve yak�t enjeksiyonunu buna göre ayarlayabilir.

Bu nedenle oksijen sensörü ar�zas� yaln�zca bir sensör ar�zas� olarak görülmemelidir. Sensörün gönderdi�i hatal� bilgi, yak�t tüketiminden motor performans�na, emisyonlardan katalitik konvertörün çal��ma s�cakl��na kadar birçok sistemi etkileyebilir.

Oksijen Sensörü Nas�l Çal��r?

Motor yand��nda olu�an egzoz gaz� içerisindeki oksijen miktar�, yanman�n nas�l gerçekle�ti�i hakk�nda önemli bilgiler verir.

Kar��m fazla zenginse, yani yak�t miktar� havaya göre fazlaysa egzoz gaz�ndaki oksijen miktar� genellikle azal�r.

Kar��m fazla fakirse, yani motora giren hava miktar� yak�ta göre fazlaysa egzoz gaz�nda daha fazla oksijen bulunabilir.

Oksijen sensörü bu de�i�imi alg�lar ve ECU'ya elektriksel bir sinyal gönderir.

ECU da bu bilgiyi di�er sensörlerden gelen verilerle birlikte de�erlendirerek yak�t püskürtme miktar�n� düzeltir.

Oksijen sens�r� nas�l �al��r?

Oksijen Sensörü Nerede Bulunur?

Oksijen sensörleri genellikle egzoz sistemi üzerinde bulunur.

Motor ve egzoz sisteminin tasar�m�na göre sensör:

Egzoz manifoldunda
Manifold ile katalitik konvertör aras�nda
Katalitik konvertörün önünde
Katalitik konvertörün arkas�nda

bulunabilir.

Modern araçlarda birden fazla oksijen sensörü bulunmas� oldukça yayg�nd�r.

Katalitik konvertörden önce bulunan sensör, motorun hava-yak�t kar��m�n�n kontrol edilmesinde önemli rol oynar.

Katalitik konvertörden sonra bulunan sensör ise daha çok katalitik konvertörün çal��ma verimlili�inin izlenmesine yard�mc� olur.

Bu nedenle araçta bulunan bütün oksijen sensörlerinin görevi ayn� de�ildir.

Oksijen Sensörü ile Lambda Sensörü Ayn� �ey mi?

Günlük kullan�mda oksijen sensörü ve lambda sensörü ifadeleri ço�u zaman ayn� parça için kullan�l�r.

Lambda, hava-yak�t kar��m�n�n teorik olarak ideal yanmaya ne kadar yak�n oldu�unu ifade eden bir de�erdir.

Lambda de�eri yakla��k olarak:

Lambda 1: �deal/stokiyometrik kar��m
Lambda 1'den küçük: Daha zengin kar��m
Lambda 1'den büyük: Daha fakir kar��m

anlam�na gelir.

Ancak kullan�lan sensör teknolojisine göre sinyal yap�s� de�i�ebilir.

Dar Bant ve Geni� Bant Oksijen Sensörleri

Her oksijen sensörü ayn� teknolojiye sahip de�ildir.

Dar bant oksijen sensörü

Geleneksel oksijen sensörlerinde yayg�n olarak kullan�lm��t�r. Hava-yak�t kar��m�n�n ideal de�erin zengin veya fakir taraf�nda olup olmad��n� h�zl� �ekilde gösterebilir.

Geni� bant oksijen sensörü

Daha geli�mi� bir yap�ya sahiptir ve hava-yak�t oran�n�n daha geni� bir aral�kta hassas �ekilde de�erlendirilmesine olanak sa�lar.

Modern motorlarda özellikle hassas yak�t kontrolü gereken sistemlerde geni� bant sensörler kullan�labilir.

Bu nedenle bir sensörün voltaj�n� ölçerek bütün oksijen sensörlerinin çal��ma mant��n� ayn� �ekilde de�erlendirmek do�ru de�ildir.

Oksijen Sensörü Ar�zas�n�n Belirtileri Nelerdir?

Oksijen sensörü ar�zas� her araçta ayn� belirtileri olu�turmaz.

Ar�zan�n türüne, sensörün konumuna, motor yönetim sistemine ve ECU'nun sensör ar�zas�na nas�l tepki verdi�ine ba�l� olarak farkl� belirtiler ortaya ç�kabilir.

En s�k kar��la��lan belirtiler �unlard�r:

Motor Ar�za Lambas�n�n Yanmas�

Oksijen sensörüyle ilgili bir problem oldu�unda motor kontrol ünitesi sensör sinyalini veya sensör devresini izleyerek bir ar�za kodu kaydedebilir.

Bunun sonucunda Check Engine veya motor ar�za lambas� yanabilir.

Ancak motor ar�za lambas�n�n yanmas� oksijen sensörünün kesin olarak bozuk oldu�u anlam�na gelmez.

Örne�in:

Egzoz kaça��
Kablo problemi
Soket oksitlenmesi
Yak�t sistemi problemi
Vakum kaça��
MAF/MAP sensörü problemi
Enjektör sorunu

da oksijen sensörünün ECU'ya gönderdi�i verilerin anormal görünmesine neden olabilir.

Yak�t Tüketiminin Artmas�

Oksijen sensörünün yanl�� bilgi göndermesi, ECU'nun hava-yak�t kar��m�n� do�ru �ekilde ayarlamas�n� zorla�t�rabilir.

Özellikle ön oksijen sensöründe meydana gelen problemler yak�t düzeltmelerini etkileyebilir.

Bunun sonucunda motor gere�inden fazla yak�t kullanabilir.

Ancak yak�t tüketiminin artmas� tek ba��na oksijen sensörü ar�zas�n� kan�tlamaz.

Hava filtresi, bujiler, ate�leme bobinleri, yak�t bas�nc�, enjektörler, termostat ve lastik bas�nc� gibi birçok farkl� faktör de yak�t tüketimini art�rabilir.

Rölantide Düzensizlik

Oksijen sensöründen gelen hatal� veriler hava-yak�t kar��m�n�n gere�inden fazla zengin veya fakir olmas�na katk�da bulunabilir.

Bu durumda:

Rölanti dalgalanmas�
Hafif titreme
Motor devrinde karars�zl�k
Dü�ük devirde düzensiz çal��ma

görülebilir.

Ancak rölanti bozuklu�unun çok say�da farkl� nedeni oldu�u unutulmamal�d�r.

H�zlanmada �steksizlik

Hava-yak�t kar��m� do�ru kontrol edilemedi�inde motorun çal��ma karakteri bozulabilir.

Sürücü özellikle dü�ük ve orta devirlerde:

Gaz tepkisinin zay�flad��n�
H�zlanman�n gecikti�ini
Motorun isteksiz oldu�unu

hissedebilir.

Sensör ar�zas� ciddi boyuttaysa motor performans� daha belirgin �ekilde etkilenebilir.

Motorun Teklemesi

Yanl�� yak�t düzeltmeleri motorun düzensiz çal��mas�na neden olabilir.

Bunun sonucunda tekleme veya silkeleme görülebilir.

Ancak burada önemli bir ayr�m vard�r.

Tekleme her zaman oksijen sensöründen kaynaklanmaz. Ate�leme bobini, buji, enjektör, yak�t bas�nc� veya mekanik motor problemleri çok daha do�rudan nedenler olabilir.

Bu nedenle yaln�zca tekleme görülmesi nedeniyle oksijen sensörü de�i�tirmek do�ru bir te�his yöntemi de�ildir.

Egzoz Emisyonlar�n�n Artmas�

Oksijen sensörünün önemli görevlerinden biri motorun yak�t kar��m�n�n kontrol edilmesine yard�mc� olmakt�r.

Sensör veya ilgili kontrol sistemi düzgün çal��mad��nda motor ideal kar��m aral��ndan uzakla�abilir.

Bunun sonucunda zararl� egzoz emisyonlar� artabilir.

Özellikle emisyon testlerinde ba�ar�s�zl�k, oksijen sensörü ve motorun hava-yak�t kontrol sisteminin incelenmesini gerektirebilir.

Egzoz Kokusu

Yak�t kar��m�n�n a��r� zengin olmas� durumunda egzoz gaz�nda normalden farkl� ve daha yo�un bir yak�t kokusu hissedilebilir.

Ancak bu durum do�rudan oksijen sensörünün ar�zal� oldu�unu göstermez.

Fazla yak�t püskürten bir enjektör veya yak�t bas�nc� problemi de benzer sonuçlara yol açabilir.

Katalitik Konvertörün Zarar Görmesi

Oksijen sensörü ile katalitik konvertör aras�nda önemli bir ili�ki vard�r.

Yanl�� hava-yak�t kar��m� uzun süre devam ederse egzoz sistemindeki s�cakl�k ve emisyon ko�ullar� de�i�ebilir.

Özellikle a��r� zengin kar��m nedeniyle yanmam�� yak�t egzoz sistemine ula��rsa katalitik konvertör a��r� �s�nabilir ve zamanla zarar görebilir.

Bu nedenle oksijen sensörüyle ilgili bir ar�zay� uzun süre görmezden gelmek daha pahal� bir egzoz sistemi problemine dönü�ebilir.

Oksijen Sensörü Ar�zas� Her Zaman Yak�t Tüketimini Art�r�r m�?

Hay�r.

Bu önemli bir ayr�nt�d�r.

Modern motor kontrol sistemleri sensör ar�zalar�n� çe�itli yöntemlerle tespit edebilir ve ECU, ar�za durumunda önceden belirlenmi� yedek çal��ma stratejilerine geçebilir.

Baz� durumlarda yak�t tüketimi belirgin �ekilde artarken baz� durumlarda sürücü herhangi bir ciddi performans de�i�ikli�i fark etmeyebilir.

Ar�zan�n sensörün kendisinde mi, �s�t�c� devresinde mi, kablolamada m� yoksa sensörün ölçtü�ü ko�ullarda m� oldu�unu belirlemek gerekir.

Oksijen Sensörü Neden Bozulur?

Oksijen sensörleri yüksek s�cakl�kta ve zorlu egzoz ko�ullar�nda çal��r.

Zamanla sensörün ölçüm eleman� kirlenebilir veya özellikleri de�i�ebilir.

Yayg�n nedenler aras�nda:

Yüksek egzoz s�cakl��
Sensörün ya�lanmas�
Ya� tüketimi
Antifriz veya so�utma s�v�s�n�n yanma odas�na girmesi
A��r� zengin kar��m
Silikon içeren baz� kirleticiler
Egzoz kaçaklar�
Kablo hasar�
Soket oksitlenmesi
Is�t�c� devresi ar�zas�

bulunabilir.

Özellikle motor ya� yak�yorsa veya so�utma s�v�s� yanma odas�na giriyorsa yeni oksijen sensörü takmak tek ba��na kal�c� çözüm olmayabilir.

Öncelikle sensöre zarar veren temel neden bulunmal�d�r.

Oksijen Sensörünün Is�t�c�s� Nedir?

Birçok modern oksijen sensöründe elektrikli bir �s�t�c� bulunur.

Sensörün do�ru çal��ma s�cakl��na mümkün oldu�unca h�zl� ula�mas�n� sa�lar.

Bu sayede ECU, motor çal��t�ktan k�sa süre sonra oksijen sensöründen kullan�labilir veriler almaya ba�layabilir.

Is�t�c� devresinde:

Sigorta
Kablo
Soket
Is�t�c� eleman�
ECU kontrolü

ile ilgili bir sorun meydana gelebilir.

Bu durumda sensörün ölçüm eleman� sa�lam olsa bile sensör sistemi ar�zal� olarak de�erlendirilebilir.

Oksijen Sensörü Ar�za Kodlar�

Oksijen sensörleriyle ilgili çok say�da OBD-II ar�za kodu bulunur.

Örne�in:

P0130 – Oksijen sensörü devresi ar�zas�
P0131 – Oksijen sensörü dü�ük voltaj
P0132 – Oksijen sensörü yüksek voltaj
P0133 – Oksijen sensörü yava� tepki
P0134 – Oksijen sensörü aktivite tespit edilemiyor
P0135 – Oksijen sensörü �s�t�c� devresi ar�zas�

gibi kodlarla kar��la��labilir.

Ancak kodun aç�klamas�na bak�p do�rudan sensörü de�i�tirmek do�ru de�ildir.

Örne�in “Oxygen Sensor Circuit Low Voltage” kodu, sensörün kesin olarak bozuk oldu�u anlam�na gelmez.

Dü�ük voltaj�n nedeni:

Kablo
Soket
�ase
Besleme
Egzoz kaça��
Fakir kar��m
Sensörün kendisi

olabilir.

Oksijen Sensörü Nas�l Test Edilir?

Oksijen sensörü te�hisinde en de�erli araçlardan biri OBD cihaz�ndaki canl� verileridir.

Motor çal��ma s�cakl��na ula�t��nda sensör sinyalinin davran�� incelenebilir.

Ancak test yöntemi sensörün dar bant veya geni� bant olmas�na göre de�i�ir.

Dar bant sensörlerde sinyalin zaman içerisindeki de�i�imi incelenirken geni� bant sensörlerde ECU'nun hesaplad�� lambda veya hava-yak�t oran� gibi de�erler daha anlaml� olabilir.

Bu nedenle bütün oksijen sensörleri için “voltaj �u de�erin alt�nda veya üstünde ise sensör bozuktur” �eklinde evrensel bir test yöntemi bulunmaz.

Oksijen Sensörünü De�i�tirmeden Önce Nelere Bak�lmal�?

Bir oksijen sensörü ar�zas� görüldü�ünde �u noktalar kontrol edilmelidir:

Ar�za kodlar�

Sadece tek bir kod de�il, ECU'da kay�tl� di�er kodlar da de�erlendirilmelidir.

Canl� veriler

Sensörün çal��ma s�ras�nda nas�l tepki verdi�i incelenmelidir.

Yak�t düzeltmeleri

STFT ve LTFT de�erleri hava-yak�t sisteminin genel durumu hakk�nda önemli bilgiler verebilir.

Egzoz sistemi

Sensörden önceki bir egzoz kaça�� d��ar�dan hava çekerek sensörün yanl�� bir �ekilde fakir kar��m göstermesine neden olabilir.

Kablo ve soket

Sensörün yüksek s�cakl�kta çal��mas� nedeniyle kablo izolasyonu zamanla zarar görebilir.

Is�t�c� devresi

Is�t�c� direnci, beslemesi ve kontrolü uygun �ekilde test edilmelidir.

Motorun genel durumu

Vakum kaça��, MAF/MAP sensörü, yak�t bas�nc�, enjektörler ve ate�leme sistemi de kontrol edilmelidir.

Oksijen Sensörü Temizlenir mi?

Oksijen sensörü hassas bir ölçüm eleman�d�r.

Baz� kullan�c�lar sensörü temizleyerek tekrar kullanmay� denemektedir. Ancak sensörün içine nüfuz etmi� kirlenme veya kimyasal hasar her zaman temizlikle giderilemez.

Özellikle sensörün ölçüm eleman� veya �s�t�c�s� fiziksel olarak zarar görmü�se temizlik çözüm olmayacakt�r.

Bu nedenle sensörü rastgele kimyasallarla temizlemek yerine ar�zan�n kayna��n� te�his etmek daha do�ru yakla��md�r.

Oksijen Sensörü Ne Zaman De�i�tirilmelidir?

Oksijen sensörü için bütün araçlara uygulanabilecek tek bir de�i�im kilometresi yoktur.

Sensörün ömrü:

Motorun çal��ma ko�ullar�na
Yak�t kalitesine
Motorun ya� yak�p yakmamas�na
Egzoz s�cakl�klar�na
Yak�t kar��m�na
Sensör teknolojisine

göre de�i�ebilir.

Sensör ar�za belirtileri veya do�rulanm�� bir sensör problemi varsa de�i�tirilmesi gerekebilir.

Ancak sensör de�i�tirilmeden önce sensörün kendisinin gerçekten ar�zal� oldu�undan emin olunmal�d�r.

Oksijen Sensörü ile MAF ve MAP Sensörü Aras�ndaki Fark

Bu sensörler s�k s�k birbirine kar��t�r�l�r.

MAF sensörü, motora giren havan�n miktar�n� ölçer.

MAP sensörü, emme manifoldundaki mutlak bas�nc� ölçer.

Oksijen sensörü, yanma sonras�nda egzoz gaz�ndaki oksijen miktar�yla ilgili bilgi sa�lar.

Yani MAF ve MAP sensörleri motorun giri� taraf�ndaki hava ko�ullar� hakk�nda bilgi verirken oksijen sensörü yanma sonras�ndaki egzoz gaz�n� kullanarak hava-yak�t kontrolüne yard�mc� olur.

Bu sensörlerden birinin yanl�� bilgi göndermesi di�er sensörün verilerini de anormal gösterebilir.

Oksijen Sensörü Ar�zas� Nas�l Anla��l�r?

Oksijen sensörü ar�zas�n�n anla��lmas� yaln�zca motor ar�za lambas�na veya yak�t tüketimine bak�larak yap�lmamal�d�r.

En do�ru yakla��m;

ar�za kodlar� + canl� sensör verileri + yak�t düzeltmeleri + egzoz kontrolü + kablo/soket kontrolü + motorun genel çal��ma durumu

birlikte de�erlendirilerek te�his yap�lmas�d�r.

Özellikle oksijen sensörüyle ilgili bir OBD kodu bulundu�unda, kodun sensörün kendisini mi, sensör devresini mi, �s�t�c�y� m� yoksa sensörün alg�lad�� bir motor çal��ma problemini mi i�aret etti�ini belirlemek gerekir.

Oksijen Sensörünün Önemi

Oksijen sensörü küçük bir parça olmas�na ra�men modern motor yönetim sisteminin önemli elemanlar�ndan biridir.

Özellikle katalitik konvertörden önce bulunan sensör, ECU'nun hava-yak�t kar��m�n� do�ru �ekilde ayarlamas�na yard�mc� olur. Arka sensör ise birçok araçta katalitik konvertörün çal��ma durumunun izlenmesinde kullan�l�r.

Sensör ar�zas�; motor ar�za lambas�, artan yak�t tüketimi, düzensiz rölanti, performans sorunlar�, emisyon art�� ve baz� durumlarda katalitik konvertör hasar� gibi problemlere yol açabilir.

Bununla birlikte oksijen sensörüyle ilgili bir belirti veya ar�za kodu görüldü�ünde sensörü do�rudan de�i�tirmek yerine, sensörün canl� verileri, �s�t�c� devresi, kablolar�, egzoz sistemi ve motorun hava-yak�t sistemi birlikte kontrol edilmelidir.