TR
EN
Gaz Teli Nedir? Gaz Teli Arıza Belirtileri Nelerdir?
Gaz teli, gaz pedalına basıldığında sürücünün uyguladığı hareketi mekanik olarak motorun gaz kelebeğine veya yakıt sistemindeki ilgili kumanda mekanizmasına ileten mekanik bir bağlantıdır. Özellikle eski nesil benzinli ve dizel araçlarda yaygın olarak kullanılan gaz teli, motorun sürücü tarafından istenen şekilde hızlanmasını sağlayan temel parçalardan biridir.
Günümüzde birçok yeni araçta klasik gaz teli yerine elektronik gaz pedalı ve elektronik gaz kelebeği sistemi kullanılmaktadır. Bu nedenle bir aracın gaz pedalının telli mi yoksa elektronik mi olduğunu araç modeline göre değerlendirmek gerekir.
Gaz teli bulunan sistemlerde pedal ile gaz kelebeği arasında doğrudan mekanik bir bağlantı vardır. Pedala basıldığında tel çekilir, gaz kelebeği açılır ve motora daha fazla hava girmesi sağlanır. Motor yönetim sistemi de buna bağlı olarak yakıt miktarını artırarak motorun ürettiği gücü yükseltir.
Gaz Teli Nasıl Çalışır?
Gaz telinin çalışma prensibi oldukça basittir.
Sürücü gaz pedalına bastığında pedal mekanizması gaz telini çeker. Telin diğer ucu gaz kelebeği üzerindeki mekanizmaya bağlıdır. Tel çekildikçe gaz kelebeği açılır.
Gaz pedalından ayağın çekilmesiyle birlikte gaz kelebeği yayının kuvveti ve mekanizmanın tasarımı sayesinde gaz kelebeği tekrar kapalı konuma döner.
Temel çalışma sırası şu şekildedir:
Gaz pedalı → Gaz teli → Gaz kelebeği mekanizması → Gaz kelebeğinin açılması → Motora daha fazla hava → Motor devrinin ve torkun artması
Bazı eski dizel motorlarda ise gaz teli doğrudan gaz kelebeğini değil, enjeksiyon pompasındaki yakıt kumanda mekanizmasını hareket ettirebilir. Bu nedenle gaz telinin tam olarak neyi kontrol ettiği motor tipine göre değişebilir.
Gaz Teli Nerede Bulunur?
Gaz telinin bir ucu genellikle gaz pedalına, diğer ucu ise motor bölmesindeki gaz kelebeği mekanizmasına bağlıdır.
Motor bölümünde gaz telini takip etmek çoğu zaman mümkündür. Tel, dış kısmında koruyucu bir kılıf bulunan ince bir mekanik kablo şeklindedir.
Gaz kelebeği tarafında telin bağlı olduğu bir kol veya makara bulunabilir. Gaz pedalına basıldığında bu mekanizmanın hareket ettiği görülebilir.
Ancak modern araçların önemli bir bölümünde gaz teli bulunmaz. Gaz pedalındaki konum sensörü, pedal hareketini elektrik sinyaline dönüştürür ve motor kontrol ünitesi bu sinyale göre elektronik gaz kelebeğini kontrol eder.
Gaz Teli Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Gaz teli mekanik bir parça olduğu için zamanla aşınabilir, paslanabilir, sıkışabilir veya kılıf içerisinde hareket kabiliyetini kaybedebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
-
Gaz pedalının ağırlaşması
-
Gaz pedalının takılması
-
Gaz pedalının geç geri gelmesi
-
Gaz pedalının takılı kalması
-
Gaza basıldığında motorun geç tepki vermesi
-
Gaz pedalında düzensiz veya kesik kesik hareket
-
Motor devrinin gaz pedalına düzgün tepki vermemesi
-
Gaz kelebeğinin tam açılmaması
-
Gaz kelebeğinin tam kapanmaması
-
Rölantinin yükselmesi
-
Ani hızlanma veya gaz kesme sorunları
-
Gaz pedalından sürtünme veya takılma sesi gelmesi
-
Gaz telinin kopması
Özellikle gaz pedalının normalden belirgin şekilde ağırlaşması, telin içinde sürtünme veya sıkışma olduğunun önemli bir işareti olabilir.
Gaz Pedalının Sertleşmesi Gaz Telinden Kaynaklanır mı?
Evet. Gaz teli bulunan araçlarda pedalın sertleşmesinin önemli nedenlerinden biri gaz telinin kılıf içerisinde rahat hareket edememesidir.
Telin içerisine kir, nem veya pas girmesi sürtünmeyi artırabilir. Zamanla telin bazı bölümleri paslanabilir veya tel kılıf içerisinde zarar görebilir.
Bunun sonucunda sürücü gaz pedalına daha fazla kuvvet uygulamak zorunda kalır.
Ancak sert gaz pedalı her zaman gaz teli arızası anlamına gelmez. Gaz kelebeği mekanizmasının kendisi de kirlenmiş veya sıkışmış olabilir. Pedal mekanizmasında meydana gelen bir problem de benzer belirti oluşturabilir.
Bu nedenle pedal ile gaz kelebeği arasındaki bütün mekanizma birlikte kontrol edilmelidir.
Gaz Teli Takılı Kalırsa Ne Olur?
Gaz telinin takılması daha ciddi bir problemdir.
Tel kılıf içerisinde sıkışırsa gaz pedalını bıraktığınız halde gaz kelebeği hemen kapanmayabilir. Bu durumda motor devri yüksek kalabilir ve araç beklenenden fazla hızlanabilir.
Gaz kelebeğinin mekanik olarak takılması da benzer bir sonuç doğurabilir.
Bu nedenle gaz pedalının bırakılmasına rağmen motor devrinin düşmemesi kesinlikle normal kabul edilmemelidir.
Gaz pedalı geri dönmüyor veya motor kendi kendine yüksek devirde kalıyorsa aracı kullanmaya devam etmek güvenli değildir.
Gaz Teli Koparsa Ne Olur?
Gaz teli tamamen koparsa çoğu mekanik sistemde gaz kelebeği yay kuvvetiyle kapalı konuma döner.
Bunun sonucunda gaz pedalına bastığınız halde motor gaz almaz veya çok sınırlı tepki verir.
Tipik belirtiler:
-
Gaz pedalına basıldığında motorun tepki vermemesi
-
Motorun rölantide çalışmaya devam etmesi
-
Aracın hızlanamaması
-
Gaz pedalının anormal derecede boşalması
-
Pedalın çok hafif hale gelmesi
Gaz telinin kopması genellikle aracın hızlanmasını engeller. Ancak telin nasıl bağlandığı ve sistemin tasarımı nedeniyle sonuç araçtan araca değişebilir.
Gaz Teli Neden Arızalanır?
Gaz telinin arızalanmasının birçok mekanik nedeni olabilir.
Aşınma
Tel sürekli olarak hareket ettiği için zamanla aşınabilir. Özellikle yüksek kilometreli araçlarda bu durum daha sık görülür.
Pas ve korozyon
Nem ve su, telin metal bölümünde paslanmaya neden olabilir. Paslanan tel kılıf içerisinde rahat hareket edemez.
Kılıfın zarar görmesi
Gaz telinin dış kılıfı çatlar, kırılır veya deforme olursa içerisine su ve kir girebilir.
Kirlenme
Toz, çamur ve diğer kirleticiler mekanizmanın hareketini zorlaştırabilir.
Yanlış montaj
Telin yanlış güzergâhtan geçirilmesi veya keskin bir açıyla bükülmesi pedalın ağırlaşmasına neden olabilir.
Gaz kelebeği mekanizmasının sıkışması
Bazen sorun telde değil, telin hareket ettirdiği gaz kelebeği mekanizmasındadır.
Pedal mekanizması problemi
Gaz pedalının menteşesi veya bağlantı noktası da sıkışabilir ve gaz teli arızasıyla karıştırılabilir.
Gaz Teli Nasıl Kontrol Edilir?
Gaz teli kontrol edilirken öncelikle motor kapalı ve güvenli durumdayken pedalın hareketi değerlendirilir.
Gaz pedalına basıldığında hareketin düzgün ve kesintisiz olması gerekir. Pedal bırakıldığında ise hızlı ve tamamen geri dönmelidir.
Motor bölümünde gaz kelebeği mekanizması da kontrol edilir.
Telin hareketi sırasında:
-
Takılma
-
Sürtünme
-
Aşırı boşluk
-
Tel kılıfında çatlak
-
Pas
-
Kopmuş teller
-
Kılıftan çıkmış bağlantı
-
Yanlış güzergâh
-
Gaz kelebeği kolunda sıkışma
gibi problemler aranır.
Gaz teli elle hareket ettirildiğinde bile belirgin bir takılma hissediliyorsa telin değiştirilmesi gerekebilir.
Gaz Telindeki Boşluk Ne Anlama Gelir?
Gaz telinde belirli miktarda ayar boşluğu bulunması normal olabilir. Ancak aşırı boşluk oluşursa gaz pedalına bastığınızda gaz kelebeği hemen hareket etmeyebilir.
Bu durumda:
-
Gaz pedalında ölü bölge oluşabilir.
-
Motor gaz pedalına geç tepki verebilir.
-
Gaz kelebeği tam açılamayabilir.
-
Ani hızlanma sırasında gecikme hissedilebilir.
Bazı araçlarda gaz teli ayarlanabilir. Fakat ayar yapılırken üreticinin belirlediği boşluk ve pedal/gaz kelebeği konumu dikkate alınmalıdır.
Sadece telin gerginliğini artırmak her zaman doğru çözüm değildir. Fazla gergin ayarlanmış bir gaz teli, gaz kelebeğinin tamamen kapanmasını engelleyebilir.
Gaz Teli Yağlanır mı?
Bazı eski gaz teli tasarımlarında uygun yağlayıcı kullanılabilir. Ancak her gaz telinin yağlanması gerektiği düşünülmemelidir.
Modern veya özel kaplamalı tellerde üreticinin önerisi olmadan yağlayıcı kullanmak doğru olmayabilir.
Ayrıca telin ağırlaşmasının nedeni iç kısımda meydana gelen ciddi hasarsa yağlama yalnızca geçici bir rahatlama sağlayabilir.
Telin içinde paslanma, kopma veya kılıf hasarı varsa en doğru çözüm genellikle parçanın değiştirilmesidir.
Gaz Teli Değişimi Nasıl Yapılır?
Gaz telinin değişim yöntemi araç modeline göre değişir.
Genellikle işlem sırasında:
-
Gaz pedalındaki bağlantı sökülür.
-
Motor bölümündeki gaz kelebeği bağlantısı çıkarılır.
-
Telin gövde üzerindeki sabitlemeleri sökülür.
-
Eski tel araçtan çıkarılır.
-
Yeni tel aynı güzergâhtan geçirilir.
-
Pedal ve gaz kelebeği bağlantıları yapılır.
-
Gerekliyse tel boşluğu ayarlanır.
-
Gaz kelebeğinin tamamen açılıp kapandığı kontrol edilir.
Yeni telin yanlış güzergâhtan geçirilmesi önemlidir. Keskin kıvrımlar veya sıcak motor parçalarıyla temas, yeni telin de kısa sürede sorun çıkarmasına neden olabilir.
Gaz Teli ile Elektronik Gaz Pedalı Aynı Şey Değildir
Bu ayrım özellikle arıza teşhisinde önemlidir.
Gaz teli bulunan eski sistemlerde pedal hareketi mekanik olarak gaz kelebeğine iletilir.
Elektronik gaz pedalı sistemlerinde ise pedal üzerinde genellikle bir veya daha fazla konum sensörü bulunur. Pedal hareketi elektrik sinyaline çevrilir ve motor kontrol ünitesi elektronik gaz kelebeğini kontrol eder.
Elektronik sistemde gaz pedalına basıldığında fiziksel olarak çekilen bir tel bulunmaz.
Bu nedenle elektronik gaz pedalı bulunan bir araçta gaz teli arızası aramak doğru bir teşhis yöntemi değildir.
Gaz Teli Arızası OBD Arıza Kodu Oluşturur mu?
Klasik mekanik gaz tellerinde doğrudan gaz teline ait bir OBD arıza kodu bulunması genellikle beklenmez.
Çünkü tel mekanik bir bağlantıdır ve ECU tarafından doğrudan elektronik olarak izlenmez.
Buna karşılık elektronik gaz pedalı ve elektronik gaz kelebeği sistemlerinde pedal konum sensörü, gaz kelebeği konum sensörü ve gaz kelebeği aktüatörü ECU tarafından izlenebilir.
Bu sistemlerde sensör veya devre arızaları çeşitli gaz kelebeği ve pedal konumuyla ilgili arıza kodlarının oluşmasına neden olabilir.
Dolayısıyla bir araçta P0120, P0121, P0122, P0123, P0220, P0221, P0222, P0223, P2100 ve benzeri kodların görülmesi, aracın elektronik gaz kontrol sistemiyle ilgili bir problemin araştırılmasını gerektirebilir. Ancak herhangi bir kod tek başına belirli bir parçanın kesin olarak arızalı olduğunu kanıtlamaz.
Gaz Teli ile Gaz Kelebeği Arasındaki Fark
Gaz teli, sürücünün pedal hareketini gaz kelebeği mekanizmasına iletir.
Gaz kelebeği ise motora giren hava miktarını kontrol eden mekanizmadır.
Bu nedenle iki parçanın görevi farklıdır.
Gaz teli sağlam olduğu halde gaz kelebeği kirli veya sıkışmış olabilir. Aynı şekilde gaz kelebeği sağlam olduğu halde gaz teli paslanmış veya kopmuş olabilir.
Arıza teşhisinde bu iki parçanın birbirinden ayrılması gerekir.
Gaz Teli Arızası Nasıl Teşhis Edilir?
Doğru teşhis için yalnızca gaz pedalına bakmak yeterli değildir.
Pedal hareketi, gaz telinin fiziksel durumu, telin güzergâhı, gaz kelebeği mekanizması ve geri dönüş yayı birlikte incelenmelidir.
Özellikle şu karşılaştırma oldukça faydalıdır:
Pedala basılıyor fakat gaz kelebeği hareket etmiyorsa:
Gaz teli kopmuş, bağlantısından çıkmış veya ciddi şekilde gevşemiş olabilir.
Pedal ağır fakat gaz kelebeği elle rahat hareket ediyorsa:
Gaz telinin kendisinde veya pedal mekanizmasında sürtünme aranmalıdır.
Pedal normal fakat gaz kelebeği takılıyorsa:
Sorun gaz kelebeği mekanizmasında olabilir.
Gaz kelebeği hareket ediyor fakat motor düzgün tepki vermiyorsa:
Sorunun gaz telinden ziyade yakıt, hava, ateşleme veya motor yönetim sistemiyle ilgili olması mümkündür.
Gaz Teli Arızasıyla Araç Kullanılır mı?
Gaz telinde hafif bir sertlik varsa bile sorun göz ardı edilmemelidir. Mekanik bir telin bugün sadece ağır çalışması, yarın tamamen sıkışmayacağı veya kopmayacağı anlamına gelmez.
Özellikle şu durumlarda araç kullanılmamalıdır:
-
Gaz pedalı takılı kalıyorsa
-
Pedal geri dönmüyorsa
-
Motor devri kendiliğinden yüksek kalıyorsa
-
Gaz kelebeği kapanmıyorsa
-
Gaz teli kopmuşsa
-
Tel ciddi şekilde paslanmış veya hasarlıysa
-
Araç gaz pedalına düzensiz tepki veriyorsa
Gaz kontrolü doğrudan aracın hızlanmasıyla ilgili olduğu için bu parçadaki mekanik sorunlar güvenlik açısından önemlidir.
Sonuç
Gaz teli, mekanik gaz kumandası kullanılan araçlarda gaz pedalının hareketini motorun gaz kelebeği veya yakıt kumanda mekanizmasına ileten basit fakat önemli bir parçadır.
Zamanla telin paslanması, kılıfın zarar görmesi, iç sürtünmenin artması, yanlış ayar, bağlantı problemleri veya telin kopması çeşitli gaz pedalı ve hızlanma sorunlarına yol açabilir.
Özellikle sert gaz pedalı, takılma, geç tepki, gaz kelebeğinin tam açılmaması, pedalın geri dönmemesi ve gaz telinin kopması önemli belirtilerdir.
Ancak burada en önemli nokta, her gaz pedalı probleminin gaz telinden kaynaklanmadığıdır. Araçta elektronik gaz pedalı bulunuyorsa mekanik gaz teli zaten olmayabilir. Bu nedenle önce aracın gaz kontrol sisteminin mekanik mi elektronik mi olduğu belirlenmeli, ardından pedal, tel, gaz kelebeği ve ilgili sensörler sistematik şekilde kontrol edilmelidir.
