TR
EN
Direksiyon Amortisörü Nedir? Arıza Belirtileri Nelerdir?
Direksiyon amortisörü, özellikle arazi araçlarında, ticari araçlarda, kamyonlarda ve bazı klasik araçlarda kullanılan, direksiyon sistemindeki ani hareketleri ve titreşimleri sönümlemeye yardımcı olan bir süspansiyon benzeri parçadır.
Direksiyon amortisörü, direksiyon sisteminin hareketini tamamen engellemez. Görevi, direksiyon mekanizmasının sağa ve sola doğru ani ve kontrolsüz hareketlerini hidrolik direnç kullanarak yavaşlatmak ve sürücünün direksiyon üzerindeki kontrolünü daha dengeli hale getirmektir.
Özellikle büyük lastiklere, yüksek süspansiyona veya ağır ön aks yapısına sahip araçlarda direksiyon amortisörü önemli bir görev üstlenebilir.
Direksiyon Amortisörü Ne İşe Yarar?
Direksiyon amortisörünün temel görevi direksiyon sistemindeki ani hareketleri ve titreşimleri sönümlemektir.
Araç bir çukura girdiğinde, bozuk zeminde ilerlediğinde veya ön tekerleklerden biri sert bir darbeyle karşılaştığında oluşan kuvvetler direksiyon bağlantıları üzerinden direksiyon simidine kadar ulaşabilir.
Direksiyon amortisörü bu hareketleri tamamen ortadan kaldırmaz ancak hareketin hızını ve şiddetini azaltabilir.
Böylece:
-
Direksiyon titreşimleri azalabilir.
-
Bozuk zeminde direksiyon daha kontrollü hale gelebilir.
-
Ön tekerleklerin ani yön değişimleri sönümlenebilir.
-
Direksiyon simidinin sürücünün elinden çekilmesi azaltılabilir.
-
Büyük lastik ve ağır ön takım kullanan araçlarda direksiyon davranışı daha dengeli olabilir.
Direksiyon amortisörü özellikle bump steer, yol darbeleri ve bazı durumlarda ortaya çıkabilen direksiyon salınımlarının etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.
Ancak önemli bir nokta vardır: Direksiyon amortisörü bozuk bir ön takımın veya direksiyon bağlantısının problemini çözmez. Örneğin rot başında, rotilde veya tekerlek rulmanında boşluk varsa yeni bir direksiyon amortisörü takmak temel problemi ortadan kaldırmaz.
Direksiyon Amortisörü Nasıl Çalışır?
Direksiyon amortisörü görünüş olarak küçük bir amortisöre benzer.
İçerisinde piston, piston kolu ve hidrolik yağ bulunan bir sönümleme mekanizması bulunur.
Direksiyon sistemi hareket ettiğinde amortisörün piston kolu ileri veya geri hareket eder. Pistonun hidrolik yağ içerisindeki hareketi direnç oluşturur.
Bu direnç sayesinde direksiyon sisteminin ani hareketleri yavaşlatılır.
Normal bir süspansiyon amortisöründe olduğu gibi burada da amaç hareketi tamamen durdurmak değil, kontrollü şekilde sönümlemektir.
Direksiyon amortisörü genellikle bir ucundan şasiye, diğer ucundan ise direksiyon bağlantısına veya aks üzerindeki uygun bir noktaya bağlanır. Montaj şekli araçtan araca değişir.
Direksiyon Amortisörü Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Direksiyon amortisörü arızalandığında belirtiler aracın yapısına ve amortisörün nasıl arızalandığına göre değişebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
-
Bozuk yolda direksiyonun daha fazla sallanması
-
Direksiyon simidinde ani darbelerin daha fazla hissedilmesi
-
Direksiyonun çukurlarda sağa veya sola sert şekilde çekilmesi
-
Direksiyon sisteminde titreşim
-
Direksiyon simidinin yol darbelerinde hızlı hareket etmesi
-
Ön tekerleklerden gelen darbelerin direksiyona daha güçlü aktarılması
-
Direksiyon amortisöründen yağ sızması
-
Amortisör gövdesinde hasar veya deformasyon
-
Direksiyon amortisörünün bağlantılarında boşluk
-
Direksiyonun bozuk zeminde kararsız hissedilmesi
-
Özellikle arazi araçlarında direksiyon geri tepmesinin artması
Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek başına direksiyon amortisörünün kesin olarak arızalı olduğunu göstermez.
Direksiyon Simidinin Bozuk Yolda Çok Fazla Sallanması
Direksiyon amortisörünün en önemli görevlerinden biri yol darbelerinden kaynaklanan ani direksiyon hareketlerini sönümlemektir.
Amortisör zayıfladığında veya içerisindeki hidrolik yağ kaçtığında, ön tekerleklerden gelen darbeler direksiyon sistemine daha doğrudan aktarılabilir.
Özellikle:
-
Çukur yollarda
-
Taşlı zeminde
-
Arazi koşullarında
-
Büyük lastiklerle
-
Düşük lastik basıncında
-
Ağır ön akslı araçlarda
direksiyon simidinin daha fazla hareket ettiği fark edilebilir.
Fakat direksiyonun bozuk zeminde aşırı hareket etmesi yalnızca amortisör arızası değildir. Ön takımda boşluk olması da aynı sonucu oluşturabilir.
Direksiyonun Çukurlarda Sağa veya Sola Çekmesi
Araç bir çukura veya sert bir yol darbesine girdiğinde direksiyonun aniden sağa veya sola hareket etmesi görülebilir.
Direksiyon amortisörü bu hareketin şiddetini azaltmaya yardımcı olur.
Ancak araç her çukurda belirgin şekilde bir tarafa çekiliyorsa şu parçalar da kontrol edilmelidir:
-
Rot başları
-
Rot kolları
-
Rotiller
-
Direksiyon bağlantıları
-
Süspansiyon burçları
-
Ön aks bağlantıları
-
Tekerlek rulmanları
-
Direksiyon kutusu
-
Ön düzen geometrisi
Bu nedenle yalnızca direksiyon amortisörünü değiştirmek her zaman doğru çözüm değildir.
Direksiyon Amortisöründen Yağ Sızması
Direksiyon amortisörleri hidrolik sönümleme prensibiyle çalışır ve içerisinde yağ bulunur.
Amortisörün keçeleri veya gövdesi hasar gördüğünde yağ sızıntısı meydana gelebilir.
Amortisörün dış yüzeyinde:
-
Yağlanma
-
Islaklık
-
Yağ damlası
-
Kurumuş yağ kalıntısı
görülmesi sızıntı ihtimalini gösterir.
Belirgin yağ kaçağı olan bir direksiyon amortisörü sönümleme görevini gerektiği gibi yerine getiremeyebilir.
Direksiyon Amortisörü Tamamen Bozulursa Ne Olur?
Direksiyon amortisörü tamamen işlevini kaybettiğinde direksiyon sistemi mekanik olarak çalışmaya devam edebilir.
Bu önemli bir ayrımdır.
Direksiyon amortisörü genellikle direksiyonun tekerlekleri döndürmesini sağlayan ana parça değildir. Direksiyon sistemi, amortisör arızalı olsa bile çalışabilir.
Ancak özellikle bozuk zeminde direksiyon hareketleri daha sert, hızlı veya kontrol edilmesi daha zor hale gelebilir.
Başka bir ifadeyle direksiyon amortisörü arızası genellikle direksiyonun tamamen kilitlenmesine neden olan bir arıza değildir, ancak aracın yol tutuş ve direksiyon davranışını olumsuz etkileyebilir.
Direksiyon Amortisörü ile Süspansiyon Amortisörü Aynı Şey Değildir
Bu iki parça isim olarak benzer olsa da görevleri farklıdır.
Direksiyon amortisörü, direksiyon sistemindeki hareketleri sönümlemeye yardımcı olur.
Süspansiyon amortisörü ise tekerleğin süspansiyon hareketlerini kontrol eder ve yayların hareketini sönümleyerek aracın gövde hareketlerini azaltır.
Bu nedenle süspansiyon amortisörünün arızalı olması direksiyon amortisörü arızası anlamına gelmez.
Aynı şekilde direksiyon amortisörü değiştirilerek kötü durumdaki süspansiyon amortisörlerinin oluşturduğu problemler giderilemez.
Direksiyon Amortisörü ile Direksiyon Kutusu Aynı Değildir
Direksiyon kutusu, sürücünün direksiyon hareketini tekerleklerin yönlendirilmesini sağlayacak mekanik harekete dönüştüren ana direksiyon bileşenlerinden biridir.
Direksiyon amortisörü ise bu sistemdeki ani hareketleri sönümleyen yardımcı bir parçadır.
Bu nedenle:
Direksiyon kutusu = direksiyon hareketinin aktarılması ve yönlendirme
Direksiyon amortisörü = direksiyon hareketlerinin sönümlenmesi
şeklinde düşünülebilir.
Direksiyon kutusunda boşluk varsa yalnızca direksiyon amortisörünü değiştirmek bu boşluğu ortadan kaldırmaz.
Direksiyon Amortisörü Arızasının Nedenleri
Direksiyon amortisörü zaman içerisinde çeşitli nedenlerle işlevini kaybedebilir.
Yaygın nedenler arasında:
-
Keçe ve sızdırmazlık elemanlarının aşınması
-
Hidrolik yağ kaçağı
-
Piston aşınması
-
Amortisör gövdesinin hasar görmesi
-
Piston kolunun eğilmesi
-
Aşırı darbe
-
Arazi kullanımında ağır yükler
-
Korozyon
-
Bağlantı burçlarının aşınması
-
Yanlış montaj
-
Bağlantı noktalarının gevşemesi
-
Amortisörün kullanım ömrünün sona ermesi
bulunur.
Özellikle arazi araçlarında direksiyon amortisörü taş, kaya, çamur ve diğer dış etkenlere maruz kalabileceğinden fiziksel hasar riski daha yüksek olabilir.
Direksiyon Amortisörü Nasıl Kontrol Edilir?
Direksiyon amortisörü kontrol edilirken öncelikle dışarıdan fiziksel bir inceleme yapılmalıdır.
Şunlara bakılır:
-
Yağ kaçağı var mı?
-
Gövde hasarlı mı?
-
Piston kolu eğilmiş mi?
-
Bağlantı noktalarında boşluk var mı?
-
Burçlar aşınmış mı?
-
Bağlantı civataları gevşek mi?
-
Amortisör hareket ederken anormal ses çıkarıyor mu?
Amortisör söküldüğünde piston kolunun hareketi de kontrol edilebilir.
Ancak yalnızca elle hareket ettirerek yapılan basit bir test her zaman kesin teşhis sağlamaz. Direksiyon amortisörünün araç üzerindeki davranışı ve diğer direksiyon/ön takım parçaları birlikte değerlendirilmelidir.
Direksiyon Amortisörü Değiştirilirken Nelere Dikkat Edilmeli?
Direksiyon amortisörü değiştirilirken aracın kullanım amacı ve üretici özellikleri dikkate alınmalıdır.
Özellikle arazi araçlarında sonradan takılan:
-
Daha büyük lastikler
-
Farklı jantlar
-
Süspansiyon yükseltme kitleri
-
Değiştirilmiş direksiyon geometrisi
-
Ağır ön aks parçaları
direksiyon sistemindeki yükleri değiştirebilir.
Bu nedenle yalnızca "daha sert amortisör daha iyidir" düşüncesi doğru değildir.
Aşırı sert bir direksiyon amortisörü, direksiyon sisteminin normal hareketlerini gereksiz şekilde kısıtlayabilir veya sürüş hissini değiştirebilir.
Uygun parça, aracın direksiyon geometrisi ve kullanım şartlarına göre seçilmelidir.
Direksiyon Amortisörü Arızası OBD Cihazında Çıkar mı?
Geleneksel hidrolik direksiyon amortisörleri mekanik parçalardır ve üzerlerinde elektronik sensör bulunmaz.
Bu nedenle klasik bir direksiyon amortisörü arızasının OBD cihazında doğrudan hata kodu oluşturması beklenmez.
OBD cihazında direksiyonla ilgili bir hata kodu bulunması durumunda problem:
-
Elektrikli direksiyon sistemi
-
Direksiyon açı sensörü
-
Tork sensörü
-
Direksiyon kontrol ünitesi
-
CAN Bus haberleşmesi
gibi elektronik sistemlerden kaynaklanabilir.
Bu tür bir hata kodunu doğrudan direksiyon amortisörüne bağlamak doğru değildir.
Direksiyon Amortisörü Ne Zaman Değiştirilmelidir?
Direksiyon amortisörünün herkes için geçerli belirli bir kilometrede değiştirilmesi gereken sabit bir bakım aralığı yoktur.
Değişim gerekliliği daha çok parçanın durumuna bağlıdır.
Şu durumlarda değiştirilmesi gerekebilir:
-
Belirgin yağ kaçağı varsa
-
Piston kolu hasarlı veya eğriyse
-
Sönümleme özelliği kaybolmuşsa
-
Bağlantı noktaları hasarlıysa
-
Burçlarda aşırı boşluk varsa
-
Amortisör fiziksel olarak hasar gördüyse
Yeni amortisör takılırken bağlantı noktalarının da kontrol edilmesi önemlidir.
Çünkü bağlantı noktasındaki boşluk devam ederse yeni amortisör takılmış olsa bile direksiyon sistemindeki sorun tamamen ortadan kalkmayabilir.
Direksiyon Amortisörü Arızasıyla Araç Kullanılır mı?
Hafif bir direksiyon amortisörü problemi araç hareket ederken hemen direksiyon kontrolünün tamamen kaybolmasına neden olmayabilir.
Ancak direksiyon simidinde ciddi titreşim, bozuk zeminde aşırı savrulma, direksiyon bağlantılarında boşluk veya ön takımda başka bir arıza varsa araç kullanılmamalıdır.
Özellikle:
-
Direksiyon kontrolü zorlaşıyorsa
-
Direksiyon aşırı sallanıyorsa
-
Ön taraftan ciddi vuruntu geliyorsa
-
Direksiyon bağlantılarında boşluk varsa
-
Direksiyon amortisörü bağlantısı kırılmışsa
-
Ön takımda başka bir mekanik arıza şüphesi varsa
araç güvenli şekilde kontrol edilmelidir.
Sonuç
Direksiyon amortisörü, direksiyon sistemindeki ani hareketleri, darbeleri ve titreşimleri sönümlemeye yardımcı olan önemli bir parçadır. Özellikle arazi araçları, ticari araçlar ve büyük lastiklerle kullanılan araçlarda direksiyon davranışı üzerinde önemli bir etkisi olabilir.
En yaygın arıza belirtileri arasında yağ kaçağı, direksiyon simidinin bozuk zeminde aşırı hareket etmesi, darbelerin direksiyonda daha fazla hissedilmesi ve direksiyon sisteminin kararsız hale gelmesi bulunur.
Ancak direksiyon amortisörünü değiştirmeden önce direksiyon kutusu, rot başları, rotiller, süspansiyon burçları, tekerlek rulmanları ve diğer ön takım parçaları mutlaka kontrol edilmelidir. Çünkü direksiyon amortisörü, direksiyon sistemindeki mekanik boşlukları veya başka bir parçanın arızasını ortadan kaldırmaz.
