TR
EN
Karbüratörün Görevi Nedir? Karbüratör Nasıl Çalışır?
Karbüratör, özellikle eski nesil benzinli motorlarda kullanılan ve motorun ihtiyaç duyduğu hava-yakıt karışımını hazırlayan mekanik yakıt sistemidir. Motorun düzgün çalışabilmesi için silindirlere yalnızca benzin göndermek yeterli değildir. Benzinin uygun miktarda hava ile karıştırılması ve bu karışımın motorun çalışma koşullarına göre ayarlanması gerekir.
Karbüratörün temel görevi tam olarak budur: motorun ihtiyaç duyduğu miktarda benzini hava ile karıştırarak yanma odasına gönderilmek üzere uygun bir karışım hazırlamak.
Günümüzde binek araçlarda karbüratörün yerini büyük ölçüde elektronik yakıt enjeksiyon sistemleri almıştır. Ancak motosikletlerde, klasik otomobillerde, bazı küçük motorlarda, jeneratörlerde ve çeşitli eski makinelerde karbüratör hâlâ kullanılmaktadır.
Karbüratör Ne İşe Yarar?
Bir benzinli motorun çalışması için üç temel unsur gerekir:
-
Hava
-
Yakıt
-
Ateşleme
Karbüratör bu sistem içerisinde yakıt ile havanın uygun oranda bir araya getirilmesinden sorumludur.
Motor düşük devirde çalışırken ihtiyaç duyduğu yakıt miktarı ile yüksek devirde ve tam gazda ihtiyaç duyduğu yakıt miktarı aynı değildir. Bu nedenle karbüratör, farklı çalışma koşullarında farklı miktarlarda yakıt sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
Motorun gaz kelebeği daha fazla açıldığında daha fazla hava akışı oluşur. Karbüratör bu hava akışını kullanarak yakıtı uygun miktarda sisteme dahil eder.
Karbüratörün Temel Çalışma Prensibi
Karbüratörün çalışma prensibinin merkezinde Venturi etkisi bulunur.
Havanın geçtiği kanal belirli bir noktada daraltılır. Bu dar bölümden hava daha yüksek hızla geçerken statik basınç düşer.
Yakıt haznesindeki benzin ile hava kanalındaki düşük basınç arasındaki basınç farkı, benzinin yakıt memesinden hava akışına doğru çekilmesine yardımcı olur.
Benzin hava akışına karışır ve böylece motorun emme sistemine gönderilecek hava-yakıt karışımı oluşur.
Basitleştirilmiş şekilde çalışma sırası şöyledir:
Hava motora doğru hareket eder → Venturi bölgesinde hız artar ve basınç düşer → yakıt memesi üzerinden benzin çekilir → benzin hava ile karışır → karışım emme manifoldu üzerinden silindirlere ulaşır.
Burada önemli nokta, karbüratörün benzini basitçe motorun içine püskürten bir pompa olmamasıdır. Yakıtın hava akışıyla taşınması ve karıştırılması, sistemin temel çalışma prensibidir.
Karbüratörün İçinde Hangi Parçalar Bulunur?
Karbüratörün yapısı kullanılan tasarıma göre değişebilir ancak temel olarak birçok sistemde benzer parçalar bulunur.
Şamandıra haznesi
Benzinin depolandığı küçük haznedir. Yakıt seviyesinin belirli bir aralıkta tutulmasını sağlar.
Şamandıra
Yakıt seviyesine göre hareket eder ve iğne valfi kontrol ederek hazneye giren benzin miktarının düzenlenmesine yardımcı olur.
İğne valfi
Yakıt seviyesi yükseldiğinde yakıt girişini kısıtlar veya kapatır. Böylece şamandıra haznesinin aşırı dolması önlenir.
Ana jet / ana meme
Özellikle orta ve yüksek motor yüklerinde motora gönderilen yakıt miktarının belirlenmesinde önemli rol oynar.
Rölanti jeti
Gaz kelebeğinin büyük ölçüde kapalı olduğu düşük motor hızlarında gerekli yakıtın sağlanmasına yardımcı olur.
Venturi
Hava kanalının daraltılmış bölümüdür. Hava hızının artması ve basıncın düşmesi sayesinde yakıtın hava akışına karışmasına yardımcı olur.
Gaz kelebeği
Motorun aldığı hava miktarını kontrol eder. Gaz pedalına veya motosikletlerde gaz koluna verilen komut, mekanik bağlantı üzerinden gaz kelebeğinin açılmasını sağlar.
Jikle
Soğuk motorun ilk çalıştırılması sırasında daha zengin bir karışım oluşturulmasına yardımcı olur.
Karışım vidası
Bazı karbüratör tasarımlarında düşük devir ve rölanti bölgesindeki hava-yakıt karışımının ayarlanmasında kullanılır.
Şamandıra Sistemi Nasıl Çalışır?
Karbüratörün doğru çalışabilmesi için yakıt seviyesinin kontrol altında tutulması gerekir.
Benzin deposundan gelen yakıt şamandıra haznesine girer. Haznedeki yakıt seviyesi yükseldikçe şamandıra da yukarı doğru hareket eder.
Şamandıra belirli bir seviyeye ulaştığında iğne valfini kapatır ve yakıt girişini durdurur.
Motor yakıt kullandıkça haznedeki seviye düşer. Şamandıra aşağı iner ve iğne valfi tekrar açılır.
Bu işlem sürekli olarak tekrarlanır.
Şamandıra veya iğne valfi düzgün çalışmazsa karbüratöre gereğinden fazla veya yetersiz miktarda yakıt girebilir.
Venturi Etkisi Nedir?
Venturi etkisi, karbüratörün nasıl yakıt çekebildiğini anlamak için en önemli konulardan biridir.
Hava kanalı daraldığında, aynı miktardaki havanın bu dar bölümden geçebilmesi için hava hızı artar. Bu bölgede statik basınç düşer.
Yakıt memesi bu düşük basınç bölgesine bağlandığında, şamandıra haznesindeki yakıt hava akışına doğru hareket eder.
Benzin daha sonra hava ile karışarak motorun yanma sürecinde kullanılacak karışımı oluşturur.
Dolayısıyla karbüratörün yakıt dozajında hava akışı ve basınç farkı önemli bir rol oynar.
Gaz Pedalına Basınca Karbüratörde Ne Olur?
Gaz pedalına basıldığında gaz kelebeği açılır.
Gaz kelebeğinin açılmasıyla motora daha fazla hava girmeye başlar. Hava akışı arttığında Venturi bölgesindeki koşullar değişir ve karbüratör daha fazla yakıtın sisteme dahil olmasını sağlar.
Ancak ani gaz açılması sırasında yalnızca ana sistemin çalışması her zaman yeterli değildir.
Bu nedenle birçok karbüratörde hızlandırma pompası (accelerator pump) bulunur.
Gaz kelebeği hızlı şekilde açıldığında hızlandırma pompası kısa süreli ekstra yakıt sağlayarak ani gaz verme sırasında karışımın aşırı fakirleşmesini önlemeye yardımcı olur.
Bu parça özellikle karbüratörlü motorlarda gaz tepkisinin düzgün olması açısından önemlidir.
Rölantide Karbüratör Nasıl Çalışır?
Gaz kelebeği rölantide büyük ölçüde kapalıdır. Bu durumda ana hava kanalından geçen hava miktarı oldukça düşüktür.
Ancak motorun çalışmaya devam etmesi için silindirlere yine de belirli miktarda hava-yakıt karışımı gönderilmesi gerekir.
Bu nedenle karbüratörlerde rölanti devresine ait ayrı yakıt ve hava kanalları bulunabilir.
Gaz kelebeğinin kapalı olduğu durumda motorun oluşturduğu emme vakumu, rölanti devresinden gerekli yakıtın çekilmesine yardımcı olur.
Rölanti ayarının veya rölanti jetinin kirlenmesi durumunda motor:
-
Düzensiz rölanti yapabilir
-
Stop edebilir
-
Devir dalgalanması yaşayabilir
-
Zor çalışabilir
Soğuk Motorda Jikle Neden Kullanılır?
Soğuk motorun çalıştırılması, normal çalışma sıcaklığına ulaşmış bir motora göre daha zordur.
Benzinin buharlaşma davranışı sıcaklığa bağlı olduğundan soğuk koşullarda karışımın ateşlenebilir hale gelmesi daha zor olabilir.
Karbüratörlü motorlarda bunu kolaylaştırmak için jikle (choke) sistemi kullanılır.
Jikle, karbüratörün tasarımına bağlı olarak hava miktarını azaltarak veya yakıt miktarını artıracak bir devreyi etkinleştirerek daha zengin bir karışım oluşmasına yardımcı olur.
Motor ısındıkça jiklenin devreden çıkarılması gerekir.
Jikle uzun süre açık bırakılırsa gereğinden zengin karışım oluşabilir ve bunun sonucunda yakıt tüketimi artabilir, motor düzgün çalışmayabilir ve bujiler kurum bağlayabilir.
Zengin ve Fakir Karışım Nedir?
Karbüratörün motor performansı açısından en önemli görevlerinden biri hava-yakıt oranını uygun seviyede tutmaktır.
Zengin karışım, hava miktarına göre fazla yakıt içeren karışımdır.
Belirtileri arasında:
-
Yakıt tüketiminin artması
-
Siyah egzoz dumanı
-
Benzin kokusu
-
Buji uçlarında kurum
-
Düzensiz çalışma
bulunabilir.
Fakir karışım ise hava miktarına göre yakıtın yetersiz olduğu karışımdır.
Fakir karışım durumunda:
-
Hızlanmada isteksizlik
-
Gaz tepkisinde gecikme
-
Motorun ısınma eğiliminin artması
-
Gaz bırakınca veya açınca tekleme
-
Rölanti problemleri
görülebilir.
Ancak bu belirtiler yalnızca karışım ayarından kaynaklanmaz. Ateşleme, vakum kaçakları, yakıt beslemesi ve motorun mekanik durumu da benzer belirtilere neden olabilir.
Karbüratör Neden Ayar İster?
Karbüratör tamamen mekanik bir sistem olduğu için zaman içerisinde ayarları ve çalışma koşulları değişebilir.
Örneğin:
-
Jetlerin kirlenmesi
-
Hava filtresinin değişmesi
-
Motorun aşınması
-
Yakıt seviyesinin değişmesi
-
Şamandıra ayarının bozulması
-
Vakum kaçağı
-
Rakım değişikliği
-
Hava sıcaklığı
-
Yakıt özellikleri
karışımın davranışını etkileyebilir.
Özellikle eski karbüratörlü motorlarda doğru ayar, motorun performansı ve yakıt tüketimi açısından oldukça önemlidir.
Karbüratör Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Karbüratör veya karbüratöre bağlı yakıt sistemi sorunlarında farklı belirtiler ortaya çıkabilir.
En yaygın belirtiler şunlardır:
Zor çalışma
Motor özellikle sabahları veya uzun süre bekledikten sonra zor çalışabilir.
Rölanti düzensizliği
Motor devri sürekli yükselip düşebilir veya motor rölantide stop edebilir.
Gaz yememe
Gaz pedalına basıldığında motor beklenen şekilde hızlanmayabilir.
Ani gazda tekleme
Hızlandırma pompası veya yakıt devresindeki problem nedeniyle ani gaz açıldığında motor kısa süreli tekleyebilir.
Aşırı yakıt tüketimi
Zengin karışım, yüksek yakıt seviyesi veya iğne valfi problemi yakıt tüketimini artırabilir.
Benzin taşırma
Şamandıra veya iğne valfi düzgün çalışmadığında karbüratör taşırabilir ve fazla yakıt emme sistemine ulaşabilir.
Siyah duman
Aşırı zengin karışım durumunda egzozdan siyah duman çıkabilir.
Karbüratör Neden Kirlenir?
Karbüratörün içerisinde çok küçük yakıt kanalları ve jetler bulunduğu için kirlenmeye karşı hassastır.
Yakıt içerisindeki tortular, uzun süre bekleyen benzinin oluşturduğu kalıntılar ve yakıt sisteminden gelen kirleticiler jetleri ve kanalları tıkayabilir.
Özellikle araç veya motosiklet uzun süre kullanılmadan bekletildiğinde eski yakıtın oluşturduğu tortular sorun yaratabilir.
Kirli bir karbüratör şu sorunlara yol açabilir:
-
Zor çalışma
-
Düzensiz rölanti
-
Gaz yememe
-
Tekleme
-
Stop etme
-
Yakıt tüketiminin artması
Karbüratör Temizlenir mi?
Evet. Karbüratör uygun yöntemlerle temizlenebilir.
Ancak yalnızca dış yüzeye veya görünen bölgelere temizleyici sıkmak her zaman yeterli değildir. Asıl önemli olan yakıt kanallarının, jetlerin, iğne valfinin ve diğer hassas parçaların kontrol edilmesidir.
Karbüratör söküldüğünde parçaların doğru şekilde temizlenmesi ve yeniden monte edilmesi gerekir.
Özellikle küçük jet deliklerinin yanlış aletlerle genişletilmesi gibi hatalar karbüratörün yakıt dozajını değiştirebilir.
Bu nedenle temizlik sırasında parçaların orijinal ölçülerinin korunması önemlidir.
Karbüratör ile Enjeksiyon Sistemi Arasındaki Fark
Karbüratör ile elektronik yakıt enjeksiyon sistemi arasındaki en önemli fark, yakıt dozajının nasıl kontrol edildiğidir.
Karbüratör, hava akışı, basınç farkları, mekanik bağlantılar ve çeşitli mekanik devreler kullanarak yakıtı dozajlar.
Elektronik yakıt enjeksiyonunda ise yakıt miktarı elektronik kontrol ünitesi tarafından hesaplanır ve enjektörler aracılığıyla kontrollü şekilde püskürtülür.
Modern enjeksiyon sistemleri motor devri, motor yükü, hava miktarı veya basıncı, motor sıcaklığı, gaz kelebeği konumu ve oksijen sensörü gibi birçok veriyi kullanabilir.
Bu nedenle enjeksiyon sistemleri farklı çalışma koşullarına karbüratöre göre daha hassas şekilde uyum sağlayabilir.
Karbüratör Neden Günümüzde Daha Az Kullanılıyor?
Karbüratörler uzun yıllar boyunca benzinli motorlarda standart yakıt sistemlerinden biri olmuştur. Ancak emisyon standartlarının sıkılaşması ve motorların daha hassas yakıt kontrolüne ihtiyaç duyması elektronik enjeksiyon sistemlerinin yaygınlaşmasına yol açmıştır.
Elektronik enjeksiyon sistemleri:
-
Yakıt miktarını daha hassas kontrol edebilir
-
Emisyonları daha iyi yönetebilir
-
Farklı motor çalışma koşullarına daha hızlı uyum sağlayabilir
-
Soğuk çalıştırmayı daha iyi kontrol edebilir
-
Modern motor yönetim sistemleriyle birlikte çalışabilir
Bu nedenle günümüzde binek otomobillerde karbüratör yerine elektronik yakıt enjeksiyonu kullanılmaktadır.
Karbüratör Hâlâ Nerelerde Kullanılıyor?
Karbüratör teknolojisi otomobillerde büyük ölçüde eski kalmış olsa da tamamen ortadan kalkmış değildir.
Karbüratörler hâlâ bazı:
-
Motosikletlerde
-
Klasik otomobillerde
-
Küçük benzinli motorlarda
-
Jeneratörlerde
-
Çim biçme makinelerinde
-
Tarım makinelerinde
-
Bazı deniz motorlarında
-
Küçük iş makinelerinde
kullanılabilir.
Özellikle basitlik, düşük elektronik karmaşıklık ve kolay mekanik müdahale gibi avantajlar bazı uygulamalarda karbüratörün tercih edilmesini sağlayabilir.
Karbüratörün Motor İçin Önemi
Karbüratörün temel görevi basit görünse de motorun çalışma karakteri üzerinde doğrudan etkisi vardır. Motorun farklı devir ve yük koşullarında ihtiyaç duyduğu hava-yakıt karışımının uygun şekilde hazırlanması; çalıştırma, rölanti, hızlanma, yakıt tüketimi ve genel motor performansı açısından önemlidir.
Karbüratörün çalışma prensibi temel olarak hava akışı ile basınç farkından yararlanarak yakıtın hava içerisine karıştırılmasına dayanır. Şamandıra sistemi yakıt seviyesini kontrol ederken, jetler ve farklı yakıt devreleri motorun değişen ihtiyaçlarına cevap verir.
Elektronik enjeksiyon sistemleri günümüzde çok daha yaygın olsa da karbüratör, içten yanmalı motor teknolojisinin gelişiminde önemli bir yere sahiptir ve çalışma prensibi, motorlarda hava-yakıt karışımının nasıl oluşturulduğunu anlamak açısından hâlâ oldukça değerlidir.
Ayhan
07-11-2021 | Bursa / İiznikBenim Tipo 1.4 var benzinle giderken devri düşüyor ve stop ediyor ve bir daha çalışmıyor neden?