TR
EN
Yedek Lastikler Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Günümüzde birçok otomobil, bagaj alanından tasarruf etmek ve aracın ağırlığını azaltmak amacıyla tam boy yedek lastik yerine farklı türlerde geçici yedek lastiklerle satışa sunuluyor. Bazı modellerde ise yedek lastik hiç bulunmuyor; bunun yerine lastik tamir kiti, kompresör veya benzeri çözümler kullanılıyor.
Bu nedenle aracınızda hangi tip yedek lastiğin bulunduğunu ve bu lastiğin nasıl kullanılması gerektiğini bilmek önemlidir. Çünkü yedek lastikler normal lastikler gibi uzun süreli ve yüksek hızlı kullanım için tasarlanmayabilir. Ayrıca kullanılmadıkları için bakıma ihtiyaç duymadıkları düşüncesi de doğru değildir.
Yedek lastiğin hava basıncı, fiziksel durumu ve üretim tarihi düzenli olarak kontrol edilmelidir. Bunun yanında kriko, bijon anahtarı ve gerekli diğer ekipmanların araçta bulunduğundan emin olmak gerekir.
Kompakt Geçici Yedek Lastik
Halk arasında “donut” olarak da bilinen kompakt geçici yedek lastikler, özellikle yeni nesil otomobillerde en sık karşılaşılan yedek lastik türlerinden biridir.
Normal lastiklerden daha dar ve küçük olan bu lastikler genellikle bagaj tabanının altında saklanır. Daha az yer kaplamaları ve daha hafif olmaları üreticiler açısından önemli avantajlardır.
Ancak bu lastikler normal lastiğin yerine kalıcı olarak kullanılmak için tasarlanmaz. Daha kısa sırt yapısına, farklı yol tutuş özelliklerine ve genellikle daha yüksek hava basıncına sahiptirler.
Kullanım süresi ve hız konusunda en önemli kural, lastiğin üzerindeki ve aracın kullanım kılavuzundaki talimatlara uymaktır. Birçok kompakt yedek lastikte maksimum hız 80 km/s civarındadır ve kullanım mesafesi de sınırlıdır. Ancak bu değerler her araçta aynı değildir.
Bu nedenle “her donut 80 km/s ve 80 km kullanılabilir” şeklinde genel bir kural yerine, doğrudan kendi aracınızın üretici talimatlarına bakmanız gerekir.
Kompakt Yedek Lastikle Araç Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Kompakt yedek lastik takıldığında aracın sürüş karakteri değişebilir. Lastiğin normal lastikten daha dar olması özellikle yol tutuşu, frenleme ve viraj davranışını etkileyebilir.
Bu nedenle:
-
Üreticinin belirttiği maksimum hızı aşmayın.
-
Gereğinden uzun süre yedek lastikle kullanmayın.
-
Ani hızlanmalardan kaçının.
-
Sert frenlemelerden mümkün olduğunca kaçının.
-
Ani direksiyon hareketleri yapmayın.
-
Islak veya kaygan zeminde daha dikkatli olun.
-
Römork çekmeyin; araç üreticisi özellikle izin vermiyorsa geçici yedekle çekme işlemi yapmayın.
-
İlk fırsatta normal lastiği onartın veya değiştirin.
Kompakt yedek lastiğin farklı çap veya çevre ölçüsüne sahip olması, özellikle tahrik sistemi ve elektronik sürüş sistemleri açısından önem taşıyabilir. ABS, çekiş kontrolü ve ESP/ESC gibi sistemler tekerlek hızlarını karşılaştırarak çalıştığı için farklı bir lastik çapı sistemlerin çalışma biçimini etkileyebilir.
Bu nedenle kompakt yedek lastik kullanılırken bazı elektronik sistemlerin farklı davranması mümkündür. Bu durum araçtan araca değiştiği için üreticinin kullanım talimatları esas alınmalıdır.
Dört tekerlekten çekişli araçlarda konu daha da önemlidir. Bazı AWD/4WD sistemlerinde tekerleklerin çevre ölçülerindeki farklılıklar aktarma organları üzerinde ilave yük oluşturabilir. Böyle bir araçta geçici yedek lastik kullanmadan önce kullanım kılavuzundaki özel talimatlar mutlaka kontrol edilmelidir.
Kompakt Yedek Lastiğin Hava Basıncı
Kompakt yedek lastiklerin hava basıncı, normal lastiklerden oldukça farklı olabilir. Bazı donut tipi lastiklerde 4 barın üzerinde, hatta yaklaşık 4,1 bar seviyelerinde basınç görülebilir.
Ancak 60 psi veya 4,1 bar her araç için geçerli değildir. Doğru basınç, lastiğin üzerindeki bilgilerden ve araç üreticisinin talimatlarından kontrol edilmelidir.
Yedek lastik bagajda aylarca veya yıllarca kullanılmadan durduğu için zamanla basınç kaybedebilir. Bu nedenle periyodik bakım sırasında yedek lastiğin basıncı da kontrol edilmelidir.
Bagajda küçük bir lastik kompresörü bulundurmak da özellikle yedek lastiğin havasının düşük olduğu durumlarda faydalı olabilir.
Yedek Lastiğin Yaşı da Önemlidir
Yedek lastiğin kullanılmamış olması onun sonsuza kadar güvenli olduğu anlamına gelmez.
Kauçuk zaman içerisinde yaşlanır ve depolama koşulları, sıcaklık, nem ve güneş ışığı gibi faktörler lastiğin özelliklerini etkileyebilir. Ayrıca yedek lastik yıllarca bagajın altında durduğu için sahibi tarafından hiç kontrol edilmeyebilir.
Bu nedenle lastiğin üretim tarihi, çatlakları, deformasyonları ve genel durumu kontrol edilmelidir.
“Her lastik mutlaka 6 yıl sonunda kesinlikle değiştirilmelidir” şeklinde evrensel bir kural bulunmaz. Lastiğin yaşı konusunda üreticinin tavsiyesi, lastiğin fiziksel durumu ve profesyonel inceleme birlikte değerlendirilmelidir.
Tam Ebat Uyumlu Yedek Lastik
Tam ebat uyumlu yedek lastik, aracın üzerinde kullanılan lastiklerle aynı ebat ve özelliklere sahip olacak şekilde tasarlanır.
Bu tür bir yedek lastiğin en büyük avantajı, geçici lastiklerde olduğu gibi ciddi hız ve kullanım mesafesi kısıtlamalarının genellikle bulunmamasıdır. Ancak yine de aracın üretici tarafından belirtilen lastik ebatları, yük endeksi ve hız sınıfı dikkate alınmalıdır.
Tam ebat yedek lastiğiniz varsa onu da ihmal etmemelisiniz. Lastik bagajda yıllarca beklediği için basıncı düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Eğer tam ebat yedek lastik, aracın diğer lastikleriyle aynı özelliklere sahipse bazı üreticiler bunu normal lastik rotasyonuna dahil etmeye izin verir. Böylece yedek lastik de düzenli olarak kullanılmış olur.
Ancak her tam ebat yedek lastik rotasyona dahil edilemez. Lastiğin araçtaki diğer lastiklerle aynı ebat, tip, yük kapasitesi ve hız sınıfına sahip olması gerekir.
Tam Ebat Olmayan Yedek Lastik
Bazı araçlarda fiziksel olarak tam boyutlu görünmesine rağmen aracın üzerinde kullanılan lastiklerden farklı ölçülere sahip bir yedek lastik bulunabilir.
Bu lastikler kompakt donut tipi yedeklerden daha dayanıklı görünebilir, ancak farklı ölçüde oldukları için normal lastiklerle aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Bu tip yedek lastiklerin normal lastik rotasyonuna dahil edilmesi genellikle doğru değildir. Üretici özel olarak izin vermiyorsa yalnızca acil durumlarda kullanılmalı ve uygun lastik mümkün olan en kısa sürede takılmalıdır.
Tam Ebat Geçici Yedek Lastik
Tam ebat geçici yedek lastikler görünüş olarak normal lastiklere benzeyebilir ancak kullanım amaçları farklıdır.
Bu lastikler genellikle daha hafif ve daha düşük sırt derinliğine sahiptir. Amaç, patlayan veya hasarlanan normal lastiğin yerine geçici olarak kullanılmasını sağlamaktır.
Bazı modellerde normal lastiğe yakın boyutlara sahip oldukları için elektronik sistemler üzerindeki etkileri kompakt donut lastiklere göre daha sınırlı olabilir. Ancak bu, onların normal lastik gibi sürekli kullanılabileceği anlamına gelmez.
Aracın üreticisi tarafından belirlenen hız ve kullanım sınırlamalarına uyulmalıdır.
Katlanır Geçici Yedek Lastik
Katlanır yedek lastikler, depolama sırasında daha az yer kaplamaları amacıyla havası indirilmiş şekilde saklanabilen özel lastiklerdir.
Bagaj alanı açısından önemli bir avantaj sağlarlar. Ancak kullanılmaları gerektiğinde uygun basınca kadar şişirilmeleri gerekir.
Bu nedenle böyle bir sisteme sahip araçlarda yalnızca lastiğin kendisinin bulunması yeterli değildir. Uygun bir kompresör veya şişirme ekipmanının da araçta bulunması gerekir.
Katlanır geçici lastiklerin de hız ve kullanım mesafesi sınırlamaları vardır. Birçok sistemde 80 km/s civarında bir hız sınırı görülebilir, ancak kesin değer mutlaka lastik ve araç üzerindeki talimatlardan kontrol edilmelidir.
Yedek Lastik Neden Uzun Süre Kullanılmamalı?
Geçici yedek lastiklerin amacı sizi lastik servisine ulaştırmaktır. Normal lastiğin yerine haftalarca veya binlerce kilometre kullanılmak için tasarlanmamışlardır.
Farklı çap, genişlik, sırt yapısı ve yük kapasitesi aracın yol tutuşunu değiştirebilir. Özellikle virajlarda, ıslak zeminde ve sert frenlemelerde normal lastik ile geçici yedek arasındaki fark daha belirgin hale gelebilir.
Ayrıca bazı araçlarda aktarma organlarının çalışma şartları da tekerlekler arasındaki ölçü farklılıklarından etkilenebilir. Bu nedenle geçici yedek takıldığında amaç mümkün olan en kısa sürede normal lastiğe dönmektir.
Yedek Lastiğin Yanında Hangi Ekipmanlar Bulunmalı?
Bir lastik patladığında yalnızca yedek lastiğin araçta bulunması yeterli değildir.
Aracınızda mümkünse şu ekipmanların bulunduğundan emin olun:
-
Kriko
-
Bijon anahtarı
-
Yedek lastik
-
Kriko için gerekli adaptör veya özel aparat
-
Bijon güvenlik anahtarı
-
Lastik basınç ölçer veya kompresör
-
Reflektör veya uyarı ekipmanı
-
Kullanım kılavuzu
Bazı yeni araçlarda kriko ve bijon anahtarı standart ekipman olmayabilir. Bu nedenle özellikle ikinci el araç satın alırken bagajdaki ekipmanların eksiksiz olup olmadığını kontrol etmek önemlidir.
Yeni Bir Araçta Yedek Lastik Olmayabilir
Aracın sıfır olması, mutlaka yedek lastik, kriko ve bijon anahtarı bulunduğu anlamına gelmez.
Üreticiler bazı modellerde bagaj alanını artırmak, ağırlığı azaltmak veya yakıt tüketimini düşürmek amacıyla yedek lastik yerine lastik tamir kiti ve kompresör sunabiliyor.
Bu nedenle yeni bir araç satın aldığınızda şu soruların cevaplarını kontrol etmek faydalıdır:
Araçta yedek lastik var mı?
Yedek lastik varsa hangi tip?
Kriko ve bijon anahtarı bulunuyor mu?
Lastik tamir kiti veya kompresör mevcut mu?
Yedek lastiğin hız ve mesafe sınırı nedir?
Bu bilgileri önceden bilmek, gece veya uzun bir yolculuk sırasında lastik patladığında büyük bir zaman kaybını önleyebilir.
Yedek Lastiği Ne Zaman Kontrol Etmelisiniz?
Yedek lastik çoğu zaman bagajda unutulan ekipmanlardan biridir. Ancak düzenli araç bakımında kontrol edilmesi gerekir.
Motor yağı, frenler ve diğer bakım noktaları kontrol edilirken yedek lastiğin hava basıncına ve genel durumuna da bakılmalıdır. Özellikle uzun yola çıkmadan önce yedek lastiğin durumu kontrol edilmesi iyi bir alışkanlıktır.
Lastiğin üzerinde çatlaklar, kesikler, balonlaşmalar veya belirgin deformasyonlar varsa yalnızca havasını tamamlamak yeterli değildir. Lastiğin değiştirilmesi gerekebilir.
Yola Çıkmadan Önce Yedek Lastiğinizi Kontrol Edin
Yedek lastik yalnızca bagajda bulunan bir aksesuar değildir; lastik arızası yaşandığında sizi güvenli bir şekilde yola devam ettirecek önemli bir acil durum ekipmanıdır.
Aracınızda hangi tip yedek lastik bulunduğunu, maksimum hızını, kullanım mesafesini ve doğru hava basıncını önceden öğrenin. Yedek lastiğin yanı sıra kriko ve bijon anahtarının da araçta olduğundan emin olun.
Özellikle uzun yolculuklardan önce birkaç dakikalık bir kontrol, lastik patladığında yaşanabilecek büyük bir sorunu çok daha kolay yönetmenizi sağlayabilir.
