Amortisör Takozu Nedir? Arýzasý Nasýl Anlaþýlýr?

Amortisör takozu, amortisör veya amortisör strut grubunun aracýn gövdesine baðlandýðý üst noktada bulunan önemli bir süspansiyon parçasýdýr. Süspansiyon ile araç gövdesi arasýndaki baðlantýyý saðlayan takoz, ayný zamanda yol darbelerinden oluþan titreþimlerin ve seslerin kabine daha az iletilmesine yardýmcý olur.

Özellikle MacPherson tipi ön süspansiyona sahip araçlarda amortisör takozu, çoðu zaman amortisör rulmaný ile birlikte çalýþýr. Bu rulman, direksiyon çevrildiðinde amortisör grubunun kendi ekseni etrafýnda dönebilmesini saðlar.

Amortisör takozunda meydana gelen aþýnma; kasislerden geçerken vuruntu, direksiyon çevirirken gýcýrtý veya takýlma, titreþim, düzensiz lastik aþýnmasý ve direksiyon hissinde deðiþiklik gibi çeþitli belirtilere yol açabilir.

Amortisör Takozunun Görevi Nedir?

Amortisör takozunun temel görevi amortisör grubunu aracýn gövdesine baðlamaktýr.

Bunun yanýnda:

• Süspansiyon yüklerinin gövdeye aktarýlmasýna yardýmcý olur.

• Yol darbelerinden kaynaklanan titreþimleri azaltýr.

• Süspansiyon seslerini sönümlemeye yardýmcý olur.

• Amortisörün gövdeye saðlam þekilde baðlanmasýný saðlar.

• MacPherson sistemlerinde direksiyon hareketine baðlý dönüþe izin verir.

• Süspansiyon geometrisinin doðru þekilde korunmasýna katkýda bulunur.

Takozun içerisinde genellikle kauçuk veya elastomer bir bölüm bulunur. Bazý tasarýmlarda rulman da takozun içerisinde veya hemen yanýnda yer alýr.

Kauçuk bölüm titreþimleri sönümlerken rulman, direksiyon hareketi sýrasýnda gerekli dönüþ hareketini saðlar.

Amortisör Takozu Nerede Bulunur?

MacPherson tipi süspansiyonda amortisör takozu, ön amortisör grubunun üst kýsmýnda ve aracýn gövdesine baðlantý noktasýnda bulunur.

Kaput açýldýðýnda bazý araçlarda amortisör takozunun üst kýsmý motor bölmesinden görülebilir.

Araç tasarýmýna göre takozun yapýsý deðiþebilir. Bir amortisör üst baðlantý grubunda:

• Amortisör takozu

• Amortisör rulmaný

• Yay üst tablasý

• Kauçuk izolatör

• Üst baðlantý plakasý

• Amortisör mil somunu

gibi parçalar bulunabilir.

Her araçta bu parçalarýn tamamý ayný þekilde kullanýlmaz.

Amortisör Rulmaný Nedir?

Amortisör rulmaný, özellikle MacPherson tipi ön süspansiyonlarda amortisör takozuyla birlikte çalýþan bir parçadýr.

Direksiyon çevrildiðinde amortisör, yay ve baðlantýlý parçalarýn dönmesini kolaylaþtýrýr.

Rulman aþýndýðýnda, kuruduðunda veya sýkýþtýðýnda direksiyon hareketi sýrasýnda gýcýrtý, takýlma veya yaydan gelen ani sesler meydana gelebilir.

Bu nedenle bazen amortisör rulmaný arýzasý doðrudan direksiyon sistemi arýzasý gibi algýlanabilir.

Amortisör Takozu Arýzasýnýn Belirtileri Nelerdir?

Aþýnmýþ veya hasarlý bir amortisör takozu farklý belirtiler oluþturabilir.

En sýk görülen belirtiler þunlardýr:

• Kasislerde vuruntu veya takýrtý

• Direksiyon çevrilirken gýcýrtý

• Direksiyon hareketinde takýlma veya sertlik

• Süspansiyondan gelen anormal sesler

• Artan titreþim

• Direksiyonun dönüþ sonrasýnda düzgün þekilde toparlamamasý

• Lastiklerde düzensiz aþýnma

• Direksiyon hissinde deðiþiklik

• Amortisörün üst kýsmýnda anormal hareket

Belirtiler, sorunun takozun kauçuk kýsmýnda mý yoksa amortisör rulmanýnda mý olduðuna göre deðiþebilir.

Kasislerde Vuruntu ve Takýrtý

Amortisör takozu arýzasýnýn en yaygýn belirtilerinden biri ön süspansiyondan gelen vuruntu sesidir.

Özellikle:

• Kasislerden geçerken

• Çukurlarda

• Bozuk yollarda

• Yol birleþim noktalarýnda

• Asfalt üzerindeki darbelerde

takýrtý veya tok bir vuruntu duyulabilir.

Takozun kauçuk kýsmý aþýndýðýnda amortisör ile araç gövdesi arasýndaki hareket artabilir.

Süspansiyon çalýþýrken oluþan bu boþluk, gövdeye vuruntu þeklinde yansýyabilir.

Ancak ayný ses viraj denge çubuðu baðlantý kolu, salýncak burçlarý, rotil, rot mili veya diðer süspansiyon parçalarýndan da gelebilir.

Bu nedenle yalnýzca sesin varlýðý amortisör takozunun kesin olarak arýzalý olduðunu göstermez.

Direksiyon Çevirirken Gýcýrtý veya Týkýrtý

Amortisör üst rulmaný aþýnmýþ veya sýkýþmýþsa direksiyon çevrilirken gýcýrtý, týkýrtý, sürtünme veya yaydan gelen ani bir ses duyulabilir.

Araç özellikle park manevrasý sýrasýnda bu belirtiyi daha belirgin gösterebilir.

Direksiyon çevrildiðinde amortisör grubu dönmek zorundadýr. Rulman düzgün hareket etmiyorsa yay ve amortisör grubunda gerilim oluþabilir.

Bu gerilim daha sonra aniden boþaldýðýnda "tak" veya "çat" benzeri bir ses meydana gelebilir.

Direksiyon Takýlýyor veya Kademeli Dönüyor

Arýzalý bir amortisör rulmaný direksiyonun düzgün ve kesintisiz hareket etmesini engelleyebilir.

Direksiyon çevrilirken bazý noktalarda normalden daha fazla direnç hissedilebilir.

Özellikle düþük hýzlarda veya park sýrasýnda bu durum daha kolay fark edilir.

Ancak direksiyonun takýlmasý veya sertleþmesi her zaman amortisör takozundan kaynaklanmaz.

Direksiyon kutusu, rot milleri, rot baþlarý, rotil, direksiyon sistemi ve diðer parçalar da kontrol edilmelidir.

Direksiyonun Kendiliðinden Toparlamamasý

Saðlýklý bir direksiyon ve süspansiyon sistemi, virajdan çýktýktan sonra direksiyonun merkeze doðru geri dönmesine yardýmcý olur.

Amortisör üst rulmaný sýkýþmýþsa amortisör grubunun dönüþü zorlaþabilir.

Bu durum direksiyonun dönüþ sonrasýnda yeterince düzgün toparlanmamasýna katkýda bulunabilir.

Ancak rot ayarý, lastikler, süspansiyon geometrisi ve diðer direksiyon parçalarý da direksiyonun kendiliðinden toparlanmasýný etkiler.

Süspansiyondan Gelen Seslerin Artmasý

Amortisör takozu ayný zamanda yol titreþimlerinin gövdeye aktarýlmasýný azaltmaya yardýmcý olur.

Kauçuk bölüm zamanla sertleþtiðinde veya parçalandýðýnda süspansiyon darbeleri kabine daha fazla ses ve titreþim olarak aktarýlabilir.

Araç bozuk yollarda eskisine göre daha sert veya gürültülü hissedilebilir.

Ön Taraftan Gelen Titreþim

Amortisör takozu bazý durumlarda titreþime katkýda bulunabilir. Ancak her titreþim doðrudan amortisör takozuna baðlanmamalýdýr.

Örneðin:

• Jant balansý

• Eðilmiþ jant

• Lastik deformasyonu

• Porya rulmaný

• Fren sistemi

• Süspansiyon parçalarý

• Aks ve CV mafsallarý

titreþime neden olabilir.

Titreþimin hangi hýzda ve hangi koþulda ortaya çýktýðý teþhis açýsýndan önemlidir.

Lastiklerde Düzensiz Aþýnma

Ciddi þekilde hasar görmüþ bir amortisör takozu süspansiyon geometrisini etkileyebilir.

Bu durum lastiðin yol ile temas þeklini deðiþtirebilir ve düzensiz aþýnmaya katkýda bulunabilir.

Örneðin:

• Lastiðin tek tarafýnda aþýnma

• Ön lastikler arasýnda farklý aþýnma

• Düzensiz sýrt aþýnmasý

• Süspansiyon iþleminden sonra ortaya çýkan anormal aþýnma

görülebilir.

Bununla birlikte düzensiz lastik aþýnmasýnýn en yaygýn nedenlerinden biri yanlýþ rot ayarýdýr.

Bu nedenle lastik aþýnmasý görüldüðünde doðrudan amortisör takozu deðiþtirmek yerine rot ayarý ve diðer süspansiyon parçalarý da kontrol edilmelidir.

Amortisör Takozu Neden Bozulur?

Amortisör takozu araç kullaným süresince sürekli olarak yük altýnda çalýþýr.

Baþlýca arýza nedenleri:

• Normal aþýnma

• Kauçuðun yaþlanmasý

• Yüksek kilometre

• Bozuk yollar

• Çukur ve kasis darbeleri

• Su ve nem

• Korozyon

• Aþýrý süspansiyon hareketi

• Amortisör arýzasý

• Hatalý montaj

• Kalitesiz yedek parça

Kauçuk zamanla sertleþir ve esnekliðini kaybeder.

Bu durum takozun titreþimleri ve darbeleri sönümleme kapasitesini azaltýr.

Arýzalý Amortisör Takozu Amortisöre Zarar Verir mi?

Arýzalý bir amortisör takozu süspansiyon grubunda normalden fazla hareket oluþmasýna neden olabilir.

Ayný þekilde görevini düzgün yapmayan bir amortisör de diðer süspansiyon parçalarýna daha fazla yük aktarabilir.

Bu nedenle amortisör deðiþimi sýrasýnda amortisör takozunun ve üst rulmanýnýn durumu da kontrol edilmelidir.

Amortisör Takozu Arýzasý Nasýl Anlaþýlýr?

Amortisör takozunun arýzasý yalnýzca bir ses dinlenerek kesin olarak belirlenemez.

Kontrol sýrasýnda özellikle þu noktalar incelenebilir:

• Takozun kauçuk kýsmý

• Çatlaklar

• Kauçukta ayrýlma

• Aþýrý boþluk

• Korozyon

• Rulmanýn durumu

• Amortisörün üst kýsmýndaki hareket

• Baðlantý elemanlarýnýn durumu

• Direksiyon çevrildiðinde oluþan sesler

Direksiyon yavaþ þekilde saða ve sola çevrilirken üst amortisör bölgesi de gözlemlenebilir.

Bazý arýzalarda anormal hareket veya titreþim bu þekilde tespit edilebilir.

Araç Dururken Amortisör Takozu Kontrol Edilir mi?

Bazý amortisör takozu ve rulman problemleri araç sabitken ortaya çýkarýlabilir.

Direksiyon yavaþça saða ve sola çevrildiðinde:

• Gýcýrtý

• Takýrtý

• Yaydan gelen ani ses

• Sýkýþma

• Anormal hareket

görülebilir veya duyulabilir.

Bir kiþi direksiyonu çevirirken diðer kiþi amortisör üst baðlantý bölgesindeki anormal hareketleri kontrol edebilir.

Ancak hareketli süspansiyon ve direksiyon parçalarýnýn bulunduðu bölgelerde çalýþýrken dikkatli olunmalýdýr.

Amortisör Takozu Rot Ayarýný Bozar mý?

Bazý araçlarda amortisör üst takozunun konumu süspansiyon geometrisinin bir parçasýdýr.

Takozda aþýrý boþluk veya deformasyon oluþmasý:

• Kamber

• Kaster

• Direksiyon geometrisi

üzerinde etkili olabilir.

Bunun ne kadar etkili olduðu aracýn süspansiyon tasarýmýna baðlýdýr.

Amortisör veya amortisör takozu deðiþtirildikten sonra özellikle süspansiyon geometrisinin etkilendiði araçlarda rot ayarýnýn kontrol edilmesi faydalýdýr.

Amortisör Takozu ile Amortisör Ayný Þey midir?

Hayýr.

Amortisör, süspansiyon hareketlerini kontrol eden ve aracýn aþýrý zýplamasýný engellemeye yardýmcý olan parçadýr.

Amortisör takozu ise amortisör grubunun üst kýsmýný araç gövdesine baðlar ve titreþimlerin azaltýlmasýna yardýmcý olur.

MacPherson tipi sistemlerde üst rulman da direksiyon hareketi sýrasýnda amortisör grubunun dönmesini saðlar.

Dolayýsýyla amortisör ile amortisör takozu farklý parçalar olsa da birlikte çalýþýrlar.

Amortisör Takozu ile Amortisör Rulmaný Arasýndaki Fark

Bu iki parça çoðu zaman birlikte anýlýr ancak görevleri farklýdýr.

Amortisör takozu, amortisör grubunun gövdeye baðlantýsýný saðlar ve kauçuk yapýsýyla titreþimleri sönümlemeye yardýmcý olur.

Amortisör rulmaný ise özellikle ön MacPherson sistemlerinde direksiyon çevrildiðinde amortisör grubunun dönmesine yardýmcý olur.

Bazý araçlarda bu iki parça tek bir komple parça halinde satýlabilir.

Amortisör Takozu Arýzasý Tehlikeli midir?

Aþýnmýþ bir amortisör takozu baþlangýçta yalnýzca ses veya konfor kaybýna neden olabilir.

Ancak aþýnma ilerledikçe süspansiyon ve direksiyon davranýþýný etkileyebilir.

Özellikle:

• Aþýrý boþluk

• Kopmuþ kauçuk

• Ciddi korozyon

• Amortisörün anormal hareketi

• Hasarlý baðlantý parçalarý

varsa araç mümkün olan en kýsa sürede kontrol edilmelidir.

Direksiyon davranýþýnda belirgin deðiþiklik veya þiddetli süspansiyon sesi varsa sorun ertelenmemelidir.

Amortisör Takozlarý Çift Olarak mý Deðiþtirilir?

Bir amortisör takozu arýzalandýðýnda her iki tarafýn da otomatik olarak deðiþtirilmesi zorunlu deðildir.

Ancak araç yüksek kilometredeyse ve iki takoz da ayný yaþta ise diðer tarafýn durumu mutlaka kontrol edilmelidir.

Her iki tarafta da belirgin aþýnma varsa çift olarak deðiþtirmek daha mantýklý olabilir.

Özellikle amortisörler de deðiþtiriliyorsa, amortisör grubuna eriþim için gereken iþçilik zaten yapýlacaðýndan takoz ve rulmanlarýn ayný iþlem sýrasýnda yenilenmesi tercih edilebilir.

Amortisör Deðiþirken Takoz da Deðiþtirilmeli mi?

Birçok durumda kontrol edilmesi ve gerekirse deðiþtirilmesi mantýklýdýr.

Çünkü amortisör grubunun sökülmesi gerektiðinde üst takoz ve rulmana eriþim de saðlanmýþ olur.

Eski takozlar yeni amortisörlerle birlikte kullanýlmaya devam ederse kýsa süre sonra takoz arýzasý ortaya çýkabilir ve ayný iþçiliðin tekrar yapýlmasý gerekebilir.

Amortisör deðiþimi sýrasýnda þu parçalar da kontrol edilebilir:

• Amortisör takozu

• Amortisör rulmaný

• Yay tablasý

• Toz körüðü

• Darbe takozu

• Yay

Her aracýn gereksinimi farklý olduðundan bütün parçalarýn otomatik olarak deðiþtirilmesi gerekmez.

Amortisör Takozu Arýzasý Araçta Saða veya Sola Çekme Yapar mý?

Arýzalý bir amortisör takozu bazý durumlarda süspansiyon geometrisini etkileyebilir ve aracýn yön davranýþýna katkýda bulunabilir.

Ancak aracýn sürekli saða veya sola çekmesinin birçok farklý nedeni vardýr.

Bunlar arasýnda:

• Yanlýþ rot ayarý

• Lastik hava basýncý farký

• Lastik yapýsal problemi

• Düzensiz lastik aþýnmasý

• Fren kaliperinin sýkýþmasý

• Süspansiyon hasarý

• Salýncak parçalarý

• Direksiyon sistemi problemleri

bulunabilir.

Bu nedenle araç çekme yapýyorsa önce lastikler ve rot ayarý kontrol edilmelidir.

Amortisör Takozu Kaç Kilometre Dayanýr?

Amortisör takozlarý için belirlenmiþ tek bir deðiþim kilometresi yoktur.

Kullaným ömrü:

• Araç modeline

• Yol kalitesine

• Kullaným koþullarýna

• Kilometreye

• Ýklime

• Amortisörlerin durumuna

• Sürüþ tarzýna

• Yedek parçanýn kalitesine

göre deðiþebilir.

Bozuk yollarda yoðun kullanýlan araçlarda amortisör takozlarý daha erken yýpranabilir.

Bu nedenle belirli bir kilometreye ulaþmayý beklemek yerine belirtiler ortaya çýktýðýnda kontrol etmek daha doðru yaklaþýmdýr.

Amortisör Takozu Arýzasý Göz Ardý Edilirse Ne Olur?

Küçük bir takoz problemi baþlangýçta yalnýzca ses yapabilir.

Ancak zaman içerisinde:

• Süspansiyon sesleri artabilir.

• Titreþimler çoðalabilir.

• Direksiyon hissi deðiþebilir.

• Süspansiyon parçalarý daha fazla yük altýnda kalabilir.

• Lastik aþýnmasý hýzlanabilir.

• Amortisör grubunda anormal hareket oluþabilir.

Bu nedenle özellikle vuruntu ve direksiyonla ilgili belirtiler sürekli hale gelmiþse sorun ertelenmemelidir.

Sonuç

Amortisör takozu, süspansiyon sisteminin küçük görünmesine raðmen önemli görevler üstlenen parçalarýndan biridir. Amortisör grubunu araç gövdesine baðlarken ayný zamanda yol darbelerinden kaynaklanan titreþim ve seslerin azaltýlmasýna yardýmcý olur.

Özellikle MacPherson tipi ön süspansiyonlarda amortisör takozu ve üst rulman, direksiyon hareketinin düzgün þekilde gerçekleþmesi açýsýndan da önemlidir.

Kasislerde vuruntu, direksiyon çevirirken gýcýrtý veya takýrtý, direksiyonun takýlmasý, dönüþ sonrasýnda düzgün toparlamamasý ve amortisör üst bölümünde anormal hareket amortisör takozu veya rulmanýnda sorun olduðuna iþaret edebilir.

Bununla birlikte benzer belirtiler viraj denge çubuðu baðlantýlarý, salýncak burçlarý, rotil, rot mili, porya rulmaný ve amortisör gibi baþka parçalar tarafýndan da oluþturulabilir.

Bu nedenle parça deðiþtirmeden önce sesin ve hareketin kaynaðý doðru þekilde belirlenmelidir. Özellikle amortisör deðiþimi sýrasýnda takoz ve rulmanýn da kontrol edilmesi, ileride ayný iþçiliðin tekrar yapýlmasýný önleyebilir.