17-02-2022
19 dak
29129
2

Yak�t Bas�n� Sens�r� Nedir? Yak�t Ray� Bas�n� Sens�r� Ar�zas� ve Belirtileri

Yak�t bas�n� sens�r�, arac�n yak�t sistemindeki bas�nc� �l�en ve bu bilgiyi motor kontrol �nitesine (ECU) ileten elektronik bir sens�rd�r. ECU, sens�rden ald�� bas�n� bilgisini kullanarak yak�t sisteminin do�ru �ekilde �al��p �al��mad��n� kontrol eder.

Modern motorlarda yak�t bas�nc�n�n do�ru seviyede tutulmas�; motorun kolay çal��mas�, düzgün rölanti, h�zlanma, yak�t tüketimi, emisyonlar ve motor performans� aç�s�ndan oldukça önemlidir.

Yak�t bas�nç sensörü yanl�� bilgi gönderirse ECU gerçek yak�t bas�nc�n� do�ru �ekilde de�erlendiremeyebilir. Bunun sonucunda zor çal��ma, uzun mar�, tekleme, performans kayb�, düzensiz rölanti, yak�t tüketiminde art�� ve motor ar�za lambas�n�n yanmas� gibi sorunlar ortaya ç�kabilir.

Ancak yak�t bas�nç sensörü ile yak�t bas�nç regülatörü ayn� parça de�ildir. Sensör bas�nc� ölçer, regülatör veya elektronik bas�nç kontrol valfi ise bas�nc� kontrol eder.

Yak�t Bas�nç Sensörü Ne ��e Yarar?

Yak�t bas�nç sensörünün temel görevi, yak�t sisteminde mevcut olan bas�nc� ölçmektir.

Sensör taraf�ndan gönderilen bilgiler ECU taraf�ndan di�er motor verileriyle birlikte de�erlendirilir.

ECU yak�t bas�nc� bilgisini;

Motor devri
Motor yükü
Gaz kelebe�i konumu
Hava ak��
Emme manifoldu bas�nc�
Motor so�utma suyu s�cakl��
Oksijen sensörü verileri
Krank mili konumu
Eksantrik mili konumu

gibi bilgilerle birlikte kullanabilir.

Bu sayede ECU, yak�t sisteminin istenen bas�nçta çal��p çal��mad��n� kontrol edebilir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Nas�l Çal��r?

Yak�t bas�nç sensörü genellikle elektronik bir bas�nç dönü�türücüsüdür.

Yak�t bas�nc� sensörün içerisindeki hassas ölçüm eleman�na etki eder. Sensör de bu mekanik bas�nç de�i�imini elektriksel bir sinyale dönü�türür.

Bu sinyal ECU taraf�ndan de�erlendirilerek yak�t bas�nc� hesaplan�r.

Birçok sistemde sensör ba�lant�s�nda:

Referans voltaj�
�ase
Sinyal hatt�

bulunur.

Ancak bütün araçlardaki sensörlerin elektriksel yap�s� ayn� de�ildir. Üreticiye ve yak�t sisteminin tasar�m�na göre sensörün çal��ma prensibi ve sinyal karakteristi�i de�i�ebilir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Nerede Bulunur?

Sensörün konumu arac�n yak�t sistemine göre de�i�ir.

Yak�t bas�nç sensörü;

Yak�t ray� üzerinde
Enjektörlerin bulundu�u yak�t hatt�nda
Yak�t pompas� modülünde
Dü�ük bas�nç yak�t hatt�nda
Yüksek bas�nç yak�t ray�nda
Yüksek bas�nç yak�t pompas� çevresinde

bulunabilir.

Baz� modern araçlarda dü�ük bas�nç ve yüksek bas�nç taraflar�nda ayr� sensörler bulunabilir.

Bu nedenle yak�t bas�nç sensörünün yerini belirlemek için arac�n motor ve yak�t sistemi tasar�m�na bakmak gerekir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Ar�zas�n�n Belirtileri Nelerdir?

Yak�t bas�nç sensörü ar�zaland��nda araçta birçok farkl� belirti ortaya ç�kabilir.

En yayg�n belirtiler �unlard�r:

Motorun zor çal��mas�
Uzun süre mar� bas�lmas�
So�ukta zor çal��ma
S�cakken zor çal��ma
Motorun çal��p stop etmesi
Rölantide düzensizlik
Ani h�zlanmada tekleme
Gaz tepkisinin zay�flamas�
Motor performans�nda dü�ü�
Yüksek devirde güç kayb�
Yak�t tüketiminde art��
Motor ar�za lambas�n�n yanmas�
Yak�t bas�nc�yla ilgili ar�za kodlar�
Baz� araçlarda limp mode
Düzensiz motor çal��mas�

Belirtilerin �iddeti sensörün nas�l ar�zaland��na ve ECU'nun bu ar�zaya nas�l tepki verdi�ine ba�l�d�r.

Motor Zor Çal��yor veya Uzun Mar� Yap�yor

Yak�t bas�nç sensörü ar�zas�n�n en dikkat çekici belirtilerinden biri motorun zor çal��mas� olabilir.

ECU yak�t bas�nc� hakk�nda yanl�� bilgi al�rsa yak�t pompas�n� veya yak�t bas�nç kontrol sistemini do�ru �ekilde yönetemeyebilir.

Bunun sonucunda motorun çal��mas� için gerekli yak�t ko�ullar� olu�mayabilir.

Araçta:

Uzun mar�
Geç çal��ma
�lk çal��t�rmada birkaç deneme
So�ukta zor çal��ma
S�cakken yeniden çal��mada zorlanma

görülebilir.

Fakat bu belirtiler do�rudan sensör ar�zas� anlam�na gelmez.

Yak�t pompas�, enjektörler, yak�t filtresi, akü voltaj� ve yak�t bas�nç regülatörü de kontrol edilmelidir.

Motor Çal��p Stop Edebilir

Yak�t bas�nç sensörü ECU'ya gerçek bas�nç hakk�nda yanl�� bilgi gönderirse yak�t sistemi do�ru �ekilde kontrol edilemeyebilir.

Bunun sonucunda motor çal��t�ktan k�sa süre sonra stop edebilir.

Özellikle sensör sinyali tamamen kayboldu�unda veya ECU taraf�ndan mant�ks�z bir de�er olarak alg�land��nda motor yönetim sistemi koruma stratejisine geçebilir.

Ancak motorun çal��p stop etmesinin çok say�da ba�ka nedeni de vard�r.

Krank mili sensörü, eksantrik mili sensörü, yak�t pompas�, ate�leme sistemi ve immobilizer sistemi de de�erlendirilmelidir.

Rölanti Düzensizle�ir

Yak�t bas�nç sensörünün hatal� bilgi göndermesi motorun yak�t kontrolünü etkileyebilir.

ECU yak�t bas�nc�n� oldu�undan farkl� alg�larsa enjektör ve yak�t bas�nc� kontrol komutlar� motorun gerçek ihtiyac�yla uyu�mayabilir.

Bu durumda:

Rölanti dalgalanmas�
Motor titre�imi
Düzensiz çal��ma
Tekleme
Stop etme e�ilimi

görülebilir.

Rölanti problemi ya�ayan bir araçta sensörü do�rudan de�i�tirmek yerine yak�t bas�nc� ve di�er motor verileri birlikte kontrol edilmelidir.

H�zlanmada Tekleme

Yak�t bas�nç sensörü ar�zas� bazen özellikle h�zlanma s�ras�nda kendini belli eder.

Motor yükü artt��nda yak�t ihtiyac� da artar.

ECU, yak�t sisteminin gereken bas�nc� olu�turup olu�turmad��n� de�erlendirmek için bas�nç sensöründen gelen bilgiyi kullanabilir.

Sensör yanl�� bilgi gönderirse yak�t bas�nc� kontrolü bozulabilir.

Bunun sonucunda:

Ani h�zlanmada tekleme
Gaz yememe
Silkeleme
Geç h�zlanma
Güç kayb�
Yük alt�nda misfire

olu�abilir.

Motor Performans� Dü�ebilir

Yak�t bas�nc�yla ilgili yanl�� bilgi, ECU'nun motoru korumak amac�yla güç s�n�rlamas�na gitmesine neden olabilir.

Baz� araçlarda ciddi yak�t sistemi problemleri alg�land��nda limp mode veya benzeri koruma stratejileri devreye girebilir.

Sürücü bu durumda arac�n:

Daha yava� h�zland��n�
Yoku�larda zorland��n�
Yüksek devirlere ç�kamad��n�
Gaz pedal�na daha geç tepki verdi�ini
Normal gücünü vermedi�ini

fark edebilir.

Yak�t Tüketimi Artabilir

Ar�zal� bir yak�t bas�nç sensörü ECU'nun yak�t sistemini yanl�� yönetmesine neden olursa yak�t tüketimi artabilir.

Ancak yüksek yak�t tüketimi yaln�zca yak�t bas�nç sensöründen kaynaklanmaz.

A�a��daki parçalar da kontrol edilmelidir:

Yak�t enjektörleri
Yak�t bas�nç regülatörü
MAF sensörü
MAP sensörü
Oksijen sensörü
Motor s�cakl�k sensörü
Termostat
Ate�leme sistemi

Bu nedenle yaln�zca yak�t tüketiminin artmas�na bakarak sensör ar�zas� te�hisi konulmamal�d�r.

Motor Ar�za Lambas� Yanar

Modern araçlar yak�t bas�nc�n� elektronik olarak takip eder.

ECU, sensörden gelen sinyalin elektriksel veya mant�ksal aç�dan beklenen de�erlerle uyu�mad��n� tespit ederse motor ar�za lambas�n� yakabilir.

Ar�za kodu;

Yak�t bas�nç sensörü devresi
Yak�t bas�nç sensörü aral�k/performans
Yak�t bas�nc� dü�ük
Yak�t bas�nc� yüksek
Yak�t bas�nc� kontrolü
Yak�t bas�nc� sinyali

gibi konularla ili�kili olabilir.

Kodun aç�klamas� araç üreticisine ve kullan�lan sisteme göre de�i�ebilir.

Bu nedenle ar�za kodunun yaln�zca ad�na bakarak sensör de�i�tirmek do�ru de�ildir.

Sensör Dü�ük Yak�t Bas�nc� Gösteriyorsa

Sensör ECU'ya dü�ük yak�t bas�nc� bildiriyorsa ECU yak�t sisteminde yeterli bas�nç olu�mad��n� dü�ünebilir.

Fakat burada önemli bir ayr�m vard�r:

Sensör gerçekten dü�ük bas�nç m� ölçüyor, yoksa yanl�� m� gösteriyor?

Örne�in yak�t sistemi gerçekte normal bas�nç üretiyor olabilir ancak sensör ECU'ya dü�ük bas�nç sinyali gönderebilir.

Bu durumda sensör veya sensör devresi �üpheli hale gelir.

Gerçek bas�nc�n uygun test ekipman�yla kontrol edilmesi bu iki durumu birbirinden ay�rmaya yard�mc� olur.

Sensör Yüksek Yak�t Bas�nc� Gösteriyorsa

Sensörün oldu�undan yüksek bas�nç bildirmesi de benzer �ekilde sorun olu�turabilir.

ECU yak�t bas�nc�n�n gere�inden yüksek oldu�unu dü�ünürse yak�t pompas� veya bas�nç kontrol sistemiyle ilgili komutlar� de�i�tirebilir.

Bunun sonucunda:

Motor performans�nda dü�ü�
H�zlanma sorunlar�
Çal��t�rma problemi
Yak�t bas�nc� kontrol hatalar�
Motor ar�za lambas�
Güç s�n�rlamas�

görülebilir.

Burada da gerçek yak�t bas�nc� ile sensörün bildirdi�i de�er kar��la�t�r�lmal�d�r.

Yak�t Bas�nç Sensörü ile Yak�t Bas�nç Regülatörü Ayn� m�?

Hay�r.

Bu iki parça farkl� görevler üstlenir.

Yak�t bas�nç sensörü, yak�t sistemindeki bas�nc� ölçer ve ECU'ya bilgi gönderir.

Yak�t bas�nç regülatörü, yak�t bas�nc�n�n kontrol edilmesini sa�lar.

Elektronik sistemlerde bu görevler bir bas�nç kontrol valfi ve ECU taraf�ndan birlikte gerçekle�tirilebilir.

Basit �ekilde anlatmak gerekirse:

Sensör bas�nc�n ne oldu�unu bildirir.

Regülatör veya kontrol valfi bas�nc�n istenen seviyede tutulmas�na yard�mc� olur.

Bu nedenle sensör ar�zal�yken regülatörü de�i�tirmek sorunu çözmeyebilir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Gerçekten Yak�t Bas�nc�n� Dü�ürür mü?

Normalde sensörün görevi bas�nc� dü�ürmek veya yükseltmek de�ildir.

Sensör yaln�zca ölçüm yapar.

Ancak modern elektronik yak�t sistemlerinde sensörden gelen bilgi ECU'nun kontrol kararlar�nda kullan�ld�� için sensör yanl�� bilgi gönderdi�inde dolayl� olarak yak�t bas�nc� kontrolünün bozulmas�na neden olabilir.

Örne�in:

Gerçek yak�t bas�nc� normaldir.

Sensör yanl��l�kla çok dü�ük bas�nç bildirir.

ECU bu bilgiyi gerçek kabul eder ve yak�t bas�nc�n� yükseltmeye çal��abilir.

Bu nedenle ba�lang�çta sadece bir sensör sinyal hatas� varken sistemin çal��ma ko�ullar� da de�i�ebilir.

GDI Motorlarda Yak�t Bas�nç Sensörü

GDI (Gasoline Direct Injection) motorlarda yak�t bas�nc� sensörü çok önemli bir role sahiptir.

GDI sistemlerinde yak�t do�rudan yanma odas�na püskürtülür ve geleneksel port enjeksiyonlu sistemlerden farkl� olarak yüksek bas�nçl� yak�t sistemi kullan�l�r.

Tipik bir GDI sisteminde:

Yak�t deposu
Dü�ük bas�nç yak�t pompas�
Yüksek bas�nç yak�t pompas�
Yak�t bas�nç kontrol valfi
Yüksek bas�nç yak�t ray�
Yak�t bas�nç sensörü
Direkt enjeksiyon enjektörleri
ECU

birlikte çal��abilir.

Yak�t bas�nç sensörü, özellikle yüksek bas�nç taraf�ndaki gerçek bas�nc�n ECU taraf�ndan izlenmesini sa�lar.

Bu nedenle GDI araçlarda sensör ar�zas� daha ciddi performans sorunlar�na yol açabilir.

Dizel Common-Rail Motorlarda Yak�t Bas�nç Sensörü

Common-rail dizel motorlarda yak�t bas�nç sensörüne genellikle rail pressure sensor veya common-rail pressure sensor ad� verilir.

Sensör, common rail içerisindeki yak�t bas�nc�n� ölçer.

ECU bu bilgiyi kullanarak istenen ve gerçek rail bas�nc�n� kar��la�t�rabilir.

Bu sistem özellikle:

�lk çal��t�rma
Rölanti
H�zlanma
Yüksek motor yükü
Yüksek devir

gibi ko�ullarda hassas �ekilde kontrol edilir.

Sensör do�ru çal��mazsa motorun yak�t enjeksiyon stratejisi bozulabilir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Nas�l Test Edilir?

Yak�t bas�nç sensörünün te�hisinde ilk ad�mlardan biri ar�za kodlar�n� okumakt�r.

Daha sonra canl� veriler incelenebilir.

Kontrol s�ras�nda:

Yak�t bas�nç sensörü de�eri
�stenen yak�t bas�nc�
Gerçek yak�t bas�nc�
Sensör sinyal voltaj�
Referans voltaj�
Sensör �asesi
Yak�t pompas� komutu
Yak�t bas�nç kontrol valfi
Motor devri
Akü voltaj�

de�erlendirilebilir.

Uygun sistemlerde gerçek yak�t bas�nc� ayr�ca üreticinin prosedürüne uygun ölçüm ekipman�yla kontrol edilebilir.

Sensörün bildirdi�i de�er ile ba��ms�z olarak ölçülen gerçek bas�nç aras�nda ciddi fark varsa sensör veya sensör devresi daha güçlü bir �üpheli haline gelir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Kablolar� Kontrol Edilmeli mi?

Kesinlikle.

Sensör ar�zal� görünmesine ra�men as�l problem kablo veya soket olabilir.

Örne�in:

Kopmu� kablo
Oksitlenmi� soket
Gev�ek terminal
�ase problemi
Referans voltaj� problemi
Sinyal hatt�nda k�sa devre
Sinyal hatt�nda kopukluk
Su giri�i

sensörün ECU'ya yanl�� bilgi göndermesine neden olabilir.

Bu nedenle sensör de�i�tirilmeden önce elektrik devresinin kontrol edilmesi önemlidir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Ar�zas� Ara S�ra Olabilir mi?

Evet.

Sensör ar�zas� her zaman sürekli olmak zorunda de�ildir.

Baz� sensörler yaln�zca belirli s�cakl�k veya titre�im ko�ullar�nda sorun ç�karabilir.

Örne�in:

Motor �s�nd��nda
Yüksek devirde
Ani h�zlanmada
Kablo hareket etti�inde
Soket titre�ti�inde
Nem olu�tu�unda

sensör sinyali bozulabilir.

Bu tür ar�zalarda araç normal çal��rken belirli bir anda yak�t bas�nc� hatas� olu�turabilir.

Bu nedenle ar�za s�ras�nda kaydedilen freeze-frame verileri ve canl� sensör de�erleri te�his aç�s�ndan oldukça faydal�d�r.

Yak�t Bas�nç Sensörü Misfire Yapabilir mi?

Dolayl� olarak evet.

Yak�t bas�nç sensörünün kendisi mekanik olarak ate�leme sisteminde misfire olu�turmaz.

Ancak sensör yanl�� bilgi gönderir ve ECU yak�t sistemini buna göre kontrol ederse motorun hava-yak�t kar��m� bozulabilir.

Bunun sonucunda:

Yanl�� yak�t miktar�
Fakir çal��ma
Zengin çal��ma
Yanma düzensizli�i
Tekleme

ortaya ç�kabilir.

Bununla birlikte ate�leme bobinleri, bujiler, enjektörler, motor kompresyonu ve hava kaçaklar� da mutlaka de�erlendirilmelidir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Neden Ar�zalan�r?

Yak�t bas�nç sensörleri çe�itli nedenlerle ar�zalanabilir.

Elektronik parçalar�n ya�lanmas�

Sensörün içerisindeki elektronik devreler zamanla bozulabilir.

A��r� s�cakl�k

Motor bölmesindeki yüksek s�cakl�k sensörün elektronik parçalar�n� etkileyebilir.

Titre�im

Sürekli motor titre�imi sensörün iç yap�s�na veya ba�lant�lar�na zarar verebilir.

Soket oksitlenmesi

Nem ve yak�t sistemi çevresindeki kirlenme elektrik ba�lant�lar�nda sorun olu�turabilir.

Kablo hasar�

Sensör sa�lam olsa bile kablo tesisat� hasarl�ysa ECU yanl�� bilgi alabilir.

Yak�t sistemi bas�nç problemleri

Normal çal��ma aral��n�n d��ndaki bas�nç ko�ullar� sensör üzerinde ek stres olu�turabilir.

Yak�t Bas�nç Sensörü Hemen De�i�tirilmeli mi?

Her yak�t bas�nc� ar�zas�nda sensörü do�rudan de�i�tirmek do�ru de�ildir.

Öncelikle ar�zan�n kayna�� belirlenmelidir.

�unlar kar��la�t�r�lmal�d�r:

ECU'nun istedi�i yak�t bas�nc�
Sensörün bildirdi�i yak�t bas�nc�
Gerçek yak�t bas�nc�
Sensör referans voltaj�
Sensör �asesi
Sensör sinyal voltaj�
Kablo tesisat�
Yak�t pompas� çal��mas�
Yak�t bas�nç kontrol valfi

Bu kontroller yap�lmadan sensör de�i�tirmek gereksiz parça de�i�imine neden olabilir.

Yak�t Bas�nç Sensörü De�i�imi

Sensörün de�i�tirilme yöntemi arac�n tasar�m�na göre de�i�ir.

Baz� araçlarda sensör yak�t ray� üzerinde kolayca eri�ilebilecek konumda bulunabilir.

Baz� araçlarda ise yak�t pompas� modülünün bir parças� olabilir.

GDI ve common-rail dizel sistemlerinde sensör yüksek bas�nçl� yak�t sistemiyle ba�lant�l� olabilir.

Bu sistemlerde yak�t bas�nc� çok yüksek olabilece�inden sensörün sökülmesi öncesinde üreticinin belirledi�i bas�nç dü�ürme ve güvenlik prosedürleri uygulanmal�d�r.

Yak�t Bas�nç Sensörü Ar�zal�yken Araç Kullan�l�r m�?

Bu durum ar�zan�n seviyesine ba�l�d�r.

Baz� araçlar sensör ar�zas� durumunda yedek bir çal��ma stratejisi kullanarak motoru çal��t�rmaya devam edebilir.

Ancak araçta:

Ciddi güç kayb�
Motorun stop etmesi
�iddetli tekleme
Ani gaz kesme
Çal��t�rma problemi
Yak�t kaça��
Yüksek bas�nç yak�t sistemi ar�zas�

varsa araç kullan�lmaya devam edilmemelidir.

Özellikle yak�t kaça�� söz konusuysa yang�n riski nedeniyle araç mümkün olan en k�sa sürede güvenli �ekilde kontrol edilmelidir.

Yak�t Sistemi Üzerinde Çal��rken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yak�t sistemi üzerinde çal��mak tehlikeli olabilir.

Benzin yan�c�d�r ve GDI veya common-rail dizel sistemlerde yak�t bas�nc� çok yüksek seviyelere ç�kabilir.

Bu nedenle:

�yi havaland�r�lan bir ortamda çal��lmal�d�r.
Sigara ve aç�k alevden uzak durulmal�d�r.
K�v�lc�m olu�turabilecek i�lemlerden kaç�n�lmal�d�r.
Yak�t sistemi üreticinin prosedürüne göre bas�nçs�z hale getirilmelidir.
Koruyucu gözlük kullan�lmal�d�r.
Yak�t dökülürse hemen temizlenmelidir.
Yüksek bas�nçl� yak�t hatt� bas�nç kontrolü amac�yla gev�etilmemelidir.

Özellikle common-rail ve GDI sistemlerinde yüksek bas�nçl� yak�t cilde nüfuz ederek ciddi yaralanmalara neden olabilir.

Sonuç

Yak�t bas�nç sensörü, yak�t sistemindeki bas�nc� ölçerek bu bilgiyi ECU'ya ileten önemli bir elektronik bile�endir.

Ar�zaland��nda zor çal��ma, uzun mar�, rölanti düzensizli�i, h�zlanmada tekleme, güç kayb�, yak�t tüketiminde art��, misfire ve motor ar�za lambas� gibi belirtiler ortaya ç�kabilir.

Ancak bu belirtiler tek ba��na yak�t bas�nç sensörünün kesin olarak ar�zal� oldu�unu göstermez.

Yak�t pompas�, yak�t bas�nç regülatörü, bas�nç kontrol valfi, enjektörler, kablo tesisat� ve soketler de benzer problemlere neden olabilir.

Bu nedenle do�ru te�his için yaln�zca ar�za koduna bakmak yerine istenen yak�t bas�nc�, sensörün bildirdi�i bas�nç ve mümkün oldu�unda ba��ms�z olarak ölçülen gerçek yak�t bas�nc� kar��la�t�r�lmal�d�r.

Özellikle GDI benzinli ve common-rail dizel motorlarda yak�t bas�nc� sistemin temel parametrelerinden biri oldu�u için, sensör ar�zas� �üphesinde yak�t sisteminin tamam�n�n sistematik �ekilde kontrol edilmesi en do�ru yakla��md�r.