09-11-2015
7 dak
2673
0

Mekanik Yak�t Sistemi

Mekanik yak�t sistemi, motorun ihtiya� duydu�u yak�t�n elektronik bir ECU taraf�ndan hassas �ekilde hesaplan�p enjekt�rlerle kontrol edilmesi yerine, mekanik par�alar, bas�n�, vakum, yay, diyafram, ba�lant� mekanizmalar� ve hava ak�� gibi fiziksel prensiplerle kontrol edildi�i yak�t sistemidir.

Bu sistemler özellikle elektronik yak�t enjeksiyonunun yayg�nla�mas�ndan önce benzinli ve dizel motorlarda uzun y�llar kullan�lm��t�r. Ancak “mekanik yak�t sistemi” tek bir sistem anlam�na gelmez. Karbüratörlü yak�t sistemleri, mekanik sürekli enjeksiyon sistemleri ve klasik mekanik dizel enjeksiyon sistemleri bu ba�l�k alt�nda de�erlendirilebilir.

Mekanik Yak�t Sistemi Nas�l Çal��r?

Mekanik yak�t sistemlerinde temel amaç, motorun çal��ma ko�ullar�na uygun miktarda yak�t� motora ula�t�rmakt�r.

Motorun ihtiyac� olan yak�t miktar�;

Motor devrine
Hava ak��na
Motor yüküne
Gaz kelebe�i konumuna
Manifold vakumuna
Yak�t bas�nc�na
Motor s�cakl��na
Sistemin mekanik ayarlar�na

ba�l� olarak de�i�ebilir.

Elektronik sistemlerde bu bilgiler sensörler ve ECU taraf�ndan de�erlendirilirken, mekanik sistemlerde ayn� i�levlerin önemli bir bölümü mekanik düzenekler taraf�ndan gerçekle�tirilir.

Örne�in bir karbüratörde hava ak�� Venturi üzerinden geçerken olu�an bas�nç fark� yak�t�n hava ak�m�na çekilmesini sa�lar. Yak�t miktar� ise jetlerin çap�, �amand�ra seviyesi ve di�er mekanik devreler taraf�ndan belirlenir.

Karbüratörlü Yak�t Sistemi

Mekanik yak�t sistemlerinin en bilinen örne�i karbüratördür.

Karbüratör, yak�t ile havay� motorun emi� sistemine göndermeden önce mekanik olarak kar��t�r�r.

Temel parçalar� aras�nda:

�amand�ra
��ne valfi
�amand�ra haznesi
Venturi
Ana jet
Rölanti jeti
Kar��m devresi
Gaz kelebe�i
H�zland�rma pompas�
Jikle
Vakum diyaframlar�

bulunabilir.

Gaz pedal�na bas�ld��nda gaz kelebe�i aç�l�r ve motora daha fazla hava girmeye ba�lar. Hava ak�� de�i�tikçe karbüratörün farkl� yak�t devreleri devreye girer.

Karbüratörün elektronik enjeksiyondan temel fark�, yak�t miktar�n� do�rudan ECU üzerinden hesaplay�p enjektörlerle kontrol etmemesidir.

Mekanik Sürekli Benzin Enjeksiyonu

Mekanik yak�t sistemi yaln�zca karbüratör anlam�na gelmez.

Örne�in Bosch K-Jetronic, mekanik sürekli yak�t enjeksiyon sisteminin önemli örneklerinden biridir.

K-Jetronic'te yak�t, klasik bir karbüratörde oldu�u gibi hava ile karbüratör içerisinde kar��t�r�lmaz. Bunun yerine yak�t, mekanik yak�t da��t�m sistemi ve enjektörler üzerinden motora sürekli olarak gönderilir.

Hava ak�� ölçüm plakas�, motorun çekti�i hava miktar�na ba�l� olarak mekanik olarak hareket eder. Bu hareket yak�t da��t�c�s�n�n yak�t miktar�n� belirlemesine yard�mc� olur.

Bu nedenle K-Jetronic, karbüratörden farkl� olarak bir mekanik sürekli yak�t enjeksiyon sistemi olarak de�erlendirilir.

Mekanik Dizel Yak�t Sistemleri

Mekanik yak�t sistemleri dizel motorlarda da uzun süre kullan�lm��t�r.

Klasik dizel motorlarda yüksek bas�nçl� enjeksiyon pompas�, yak�t�n enjeksiyon zaman�n� ve miktar�n� mekanik olarak belirleyebilir.

Sistem genel olarak:

Yak�t deposu → yak�t filtresi → enjeksiyon pompas� → yüksek bas�nçl� yak�t hatlar� → enjektörler → silindir

�eklinde çal��r.

Özellikle eski dizel motorlarda elektronik common rail sistemlerinden farkl� olarak yak�t miktar� ve enjeksiyon zamanlamas� büyük ölçüde pompan�n mekanik yap�s� taraf�ndan belirlenirdi.

Mekanik Yak�t Pompas�

Eski araçlarda mekanik yak�t pompalar� da oldukça yayg�nd�.

Özellikle karbüratörlü motorlarda motorun eksantrik mili taraf�ndan hareket ettirilen mekanik yak�t pompalar� kullan�labiliyordu.

Bu pompalar elektrik motoru kullanmak yerine motorun mekanik hareketinden yararlanarak yak�t� depodan karbüratöre ta��rd�.

Diyaframl� mekanik yak�t pompalar� bunun en bilinen örneklerindendir.

Pompan�n diyafram� hareket ettikçe yak�t emilir ve karbüratöre do�ru gönderilir.

Mekanik Yak�t Sistemi ile Elektronik Enjeksiyon Aras�ndaki Fark

Mekanik yak�t sisteminde yak�t miktar�n�n belirlenmesinde fiziksel ve mekanik de�i�kenler ön plandad�r.

Elektronik yak�t enjeksiyonunda ise ECU; MAF veya MAP, gaz kelebe�i konumu, motor s�cakl��, krank ve eksantrik konumu, oksijen sensörü ve di�er bilgilerden yararlanarak enjektörlerin aç�lma süresini kontrol eder.

Bu nedenle elektronik enjeksiyon sistemleri çok daha hassas bir yak�t kontrolü sa�layabilir.

Ancak mekanik sistemlerin de önemli avantajlar� vard�.

Mekanik sistemlerin avantajlar�:

Elektronik kontrol ünitesine ihtiyaç duyulmamas�
Yap�s�n�n baz� uygulamalarda daha basit olmas�
Eski motorlarda kolay servis edilebilmesi
Elektronik sensör say�s�n�n az olmas�
Baz� mekanik sistemlerin dayan�kl� ve uzun ömürlü olmas�

Buna kar��l�k;

Yak�t kontrol hassasiyeti daha s�n�rl�d�r.
Rak�m de�i�imlerine uyum daha zay�f olabilir.
So�uk çal��t�rma daha problemli olabilir.
Emisyon kontrolü daha s�n�rl�d�r.
Yak�t tüketimi modern enjeksiyon sistemlerine göre daha yüksek olabilir.
Mekanik ayarlar�n do�ru yap�lmas� gerekir.

Mekanik Sistemlerde Yak�t Ayar� Nas�l Yap�l�r?

Mekanik yak�t sistemlerinde ayar sistemin türüne göre de�i�ir.

Karbüratörde örne�in:

Jet seçimi
�amand�ra seviyesi
Rölanti ayar�
Kar��m ayar�
Jikle ayar�
H�zland�rma pompas� ayar�

önemli olabilir.

K-Jetronic gibi sistemlerde ise yak�t bas�nc�, kontrol bas�nc�, hava ak�� plakas� ve yak�t da��t�c�s�n�n çal��ma özellikleri önem ta��r.

Mekanik dizel enjeksiyon sistemlerinde ise pompa ayarlar�, enjeksiyon zamanlamas�, enjektör açma bas�nc� ve yak�t miktar� gibi de�erler önem kazan�r.

Bu nedenle mekanik yak�t sistemlerinde “yak�t� biraz art�rmak” veya “kar��m vidas�n� çevirmek” gibi rastgele müdahaleler do�ru bir te�his yöntemi de�ildir.

Mekanik Yak�t Sistemi Ar�zalar�

Mekanik yak�t sistemlerinde ar�za meydana geldi�inde belirtiler kullan�lan sisteme göre de�i�ebilir.

Yayg�n belirtiler aras�nda:

Zor çal��ma
So�ukta geç çal��ma
Rölanti düzensizli�i
Gaz yememe
H�zlanmada tekleme
Motorun stop etmesi
Fazla yak�t tüketimi
Siyah egzoz duman�
Fakir çal��ma
Yüksek devirde güç kayb�
Yak�t s�z�nt�s�
Benzin veya mazot kokusu

bulunabilir.

Ancak bu belirtiler yaln�zca yak�t sisteminin ar�zal� oldu�unu göstermez. Ate�leme sistemi, hava kaça��, kompresyon, egzoz sistemi ve motorun mekanik durumu da benzer belirtiler olu�turabilir.

Mekanik Yak�t Sistemi Neden Elektronik Sistemlere B�rakt�?

Elektronik yak�t enjeksiyonunun yayg�nla�mas�n�n en önemli nedenlerinden biri daha hassas kontrol ihtiyac�d�r.

Modern motorlarda yak�t miktar�n�n çok küçük de�i�ikliklerle bile kontrol edilmesi gerekir. Bunun yan�nda emisyon standartlar�, yak�t ekonomisi, so�uk çal��t�rma, katalitik konvertörün çal��ma ko�ullar� ve farkl� motor yüklerine h�zl� tepki gibi gereksinimler mekanik sistemlerin s�n�rlar�n� ortaya ç�kard�.

Elektronik enjeksiyon sistemi, sensörlerden ald�� bilgileri sürekli de�erlendirerek yak�t miktar�n� ve enjeksiyon zamanlamas�n� çal��ma ko�ullar�na göre de�i�tirebilir.

Bu nedenle günümüzde binek araçlarda elektronik yak�t enjeksiyonu standart hale gelmi�tir.

Mekanik Yak�t Sistemi ile Elektronik Yak�t Sistemi Ayn� �ey De�ildir

Burada önemli bir ayr�m yapmak gerekir.

Bir yak�t sisteminde mekanik parçalar�n bulunmas�, sistemin tamamen mekanik oldu�u anlam�na gelmez.

Örne�in modern bir yak�t sisteminde elektrikli yak�t pompas�, mekanik yak�t bas�nç regülatörü, elektronik enjektörler ve ECU birlikte bulunabilir.

Ayn� �ekilde baz� eski enjeksiyon sistemleri tamamen mekanik temelli olsa da sonradan elektronik kontrol eklenen KE-Jetronic gibi hibrit sistemler de geli�tirilmi�tir.

Bu nedenle bir arac�n yak�t sistemini de�erlendirirken yaln�zca “mekanik” veya “elektronik” �eklinde s�n�fland�rmak yerine sistemin yak�t� nas�l ölçtü�üne, nas�l bas�nçland�rd��na ve enjeksiyon miktar�n� nas�l kontrol etti�ine bakmak gerekir.

Mekanik Yak�t Sistemlerinin Otomotiv Tarihindeki Yeri

Mekanik yak�t sistemleri, modern elektronik enjeksiyon teknolojisinin geli�mesinde önemli bir yere sahiptir.

Karbüratörler hava ak�� ve bas�nç farklar�n� kullanarak yak�t-hava kar��m� olu�tururken, K-Jetronic gibi sistemler mekanik yak�t enjeksiyonunu daha hassas hale getirdi. Mekanik dizel enjeksiyon pompalar� ise yüksek bas�nçl� dizel enjeksiyon teknolojisinin temel a�amalar�ndan birini olu�turdu.

Günümüzde bu sistemlerin ço�u modern araçlarda kullan�lmasa da klasik otomobillerde, motosikletlerde, eski dizel motorlarda ve baz� özel uygulamalarda hâlâ kar��m�za ç�kabilir. Mekanik yak�t sistemlerini anlamak, özellikle klasik araçlar�n bak�m ve ar�za te�hisinde oldukça önemlidir.