Termostatik Vakum Sensörü Nedir? Arýza Belirtileri Nelerdir?

Termostatik vakum sensörü, motor sýcaklýðýna baðlý olarak vakum devresinin çalýþmasýný kontrol eden bir parçadýr. Özellikle eski nesil araçlarda motor yönetimi ve emisyon sistemlerinde kullanýlan bu parça, belirli bir sýcaklýða ulaþýlana kadar vakumun ilgili sisteme gitmesini engelleyebilir veya sýcaklýða baðlý olarak vakumun yönünü deðiþtirebilir.

Araçlarda bu parça farklý üreticiler tarafýndan Termostatik Vakum Anahtarý (TVS), Termal Vakum Valfi (TVV) veya benzer isimlerle de adlandýrýlabilir.

Termostatik vakum sensörünün hangi sistemi kontrol ettiði araca göre deðiþir. EGR valfi, distribütör vakum avansý, hava enjeksiyon sistemi ve çeþitli vakumla çalýþan aktüatörler bu sistemlerden bazýlarýdýr.

Termostatik Vakum Sensörü Ne Ýþe Yarar?

Bu parçanýn temel görevi, vakumla çalýþan sistemlerin motor sýcaklýðýna uygun zamanda devreye girmesini saðlamaktýr.

Örneðin bazý emisyon sistemlerinin motor soðukken çalýþmasý istenmez. Termostatik vakum sensörü, motor belirli bir sýcaklýða ulaþana kadar vakum geçiþini kapalý tutabilir.

Motor ýsýndýðýnda ise içerisindeki termal mekanizma hareket eder ve vakum geçiþine izin verir.

Basit þekilde çalýþma mantýðý:

Motor sýcaklýðý → Termal mekanizma → Vakum kontrolü → Vakumla çalýþan parça

Bu sayede vakum sistemi yalnýzca motorun yüküne veya gaz kelebeði konumuna deðil, motor sýcaklýðýna da baðlý olarak çalýþabilir.

Termostatik Vakum Sensörü Nasýl Çalýþýr?

Termostatik vakum sensörünün içerisinde sýcaklýða duyarlý bir mekanizma ve bir veya daha fazla vakum kanalý bulunabilir.

Motor soðukken termal mekanizma belirli bir konumda bulunur ve vakum geçiþini kapatabilir veya baþka bir vakum kanalýna yönlendirebilir.

Motor soðutma sývýsý ýsýndýkça termal eleman sýcaklýða tepki verir ve içerisindeki valfin konumu deðiþir.

Sensörün tasarýmýna göre:

• Vakum geçiþine izin verebilir.

• Vakum geçiþini engelleyebilir.

• Vakumu baþka bir porta yönlendirebilir.

• Belirli bir sýcaklýkta vakum sinyalini deðiþtirebilir.

Bazý sistemlerde tek bir sýcaklýk eþiði bulunurken, bazý termostatik vakum valflerinde birden fazla vakum baðlantýsý ve farklý sýcaklýk çalýþma noktalarý bulunabilir.

Termostatik Vakum Sensörü Nerede Bulunur?

Sensörün konumu araçtan araca deðiþir.

Genellikle þu bölgelerde bulunabilir:

• Motor soðutma suyu kanalý

• Emme manifoldu

• Termostat gövdesi

• Soðutma suyu çýkýþý

• Silindir kapaðý

• Vakum hortumu sistemi

• Emisyon kontrol sistemleri

Soðutma sývýsýyla çalýþan bazý modeller doðrudan motor soðutma suyuyla temas edecek þekilde monte edilir. Böylece motor sýcaklýðýný doðru þekilde algýlayabilir.

Termostatik Vakum Sensörü Hangi Sistemleri Kontrol Eder?

Kullanýldýðý araca göre farklý görevler üstlenebilir.

Örneðin:

• EGR sistemi

• Eski tip distribütör vakum avans sistemi

• Hava enjeksiyon sistemi

• Emisyon kontrol sistemleri

• Karbüratör vakum sistemleri

• Emme havasý kontrol sistemleri

• Vakum aktüatörleri

• Motor sýcaklýðýna baðlý diðer vakum sistemleri

Bu nedenle arýza teþhisinde sensörün hangi sisteme baðlý olduðunun belirlenmesi oldukça önemlidir.

Termostatik Vakum Sensörü Arýzasý Belirtileri Nelerdir?

Termostatik vakum sensörü arýzalandýðýnda, doðrudan sensörün kendisinden ziyade kontrol ettiði sistemde belirtiler ortaya çýkar.

Yaygýn belirtiler þunlardýr:

• Motorun düzensiz çalýþmasý

• Rölantide dalgalanma

• Gaz tepkisinde gecikme

• Hýzlanma sýrasýnda tekleme veya tereddüt

• Motor performansýnda düþüþ

• Yakýt tüketiminde artýþ

• Emisyon deðerlerinin yükselmesi

• EGR sistemi arýzalarý

• Vakum aktüatörlerinin yanlýþ çalýþmasý

• Eski motorlarda ateþleme avansý sorunlarý

• Motor arýza lambasýnýn yanmasý

• Motorun stop etmesi

• Yanlýþ vakum sinyali

• Vakum kaçaðý

Her araçta bu belirtilerin tamamý görülmez.

Termostatik Vakum Sensörü Açýk Kalýrsa Ne Olur?

Sensör açýk konumda takýlý kalýrsa vakum, motor henüz gerekli çalýþma sýcaklýðýna ulaþmadan ilgili sisteme gidebilir.

Örneðin EGR sistemi motor soðukken devreye girebilir.

Bunun sonucunda:

• Soðuk çalýþmada düzensizlik

• Rölanti bozukluðu

• Gaz tepkisinde gecikme

• Motorun silkelemesi

• Performans düþüþü

• Emisyon artýþý

• EGR kaynaklý sorunlar

ortaya çýkabilir.

Eski benzinli motorlarda yanlýþ vakum avansý oluþmasý da motorun çalýþma karakterini etkileyebilir.

Termostatik Vakum Sensörü Kapalý Kalýrsa Ne Olur?

Sensör kapalý konumda takýlý kalýrsa, motor gerekli sýcaklýða ulaþtýðýnda dahi vakum ilgili parçaya ulaþmayabilir.

Örneðin vakumla kontrol edilen bir EGR valfi gerekli vakum sinyalini alamayabilir.

Bunun sonucunda:

• EGR sistemi düzgün çalýþmayabilir.

• Emisyon deðerleri yükselebilir.

• Motor performansý etkilenebilir.

• Yakýt tüketimi artabilir.

• Gaz tepkisi bozulabilir.

• Motor arýza lambasý yanabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sorunun her zaman termostatik vakum sensöründen kaynaklanmamasýdýr.

Termostatik Vakum Sensörü EGR Arýzasýna Neden Olur mu?

Evet, olabilir.

Vakumla çalýþan EGR sistemlerinde termostatik vakum sensörü, EGR valfine giden vakumun hangi sýcaklýkta devreye gireceðini belirleyebilir.

Sensör arýzalandýðýnda EGR valfi:

• Gereðinden erken açýlabilir.

• Gereðinden geç açýlabilir.

• Hiç açýlmayabilir.

• Yanlýþ zamanda çalýþabilir.

Ancak EGR arýzasýnýn baþka nedenleri de vardýr.

Örneðin:

• EGR valfinin karbonla týkanmasý

• Vakum hortumu kaçaðý

• Vakum solenoidi arýzasý

• EGR valfi arýzasý

• Elektrik tesisatý problemi

• EGR konum sensörü arýzasý

• Motor kontrol ünitesi problemi

Bu nedenle yalnýzca EGR arýzasýna bakarak termostatik vakum sensörünü deðiþtirmek doðru deðildir.

Termostatik Vakum Sensörü Yakýt Tüketimini Artýrýr mý?

Arýzalý bir termostatik vakum sensörü, kontrol ettiði sistemin yanlýþ çalýþmasýna neden olursa yakýt tüketimini artýrabilir.

Ancak yüksek yakýt tüketiminin tek nedeni bu parça deðildir.

Örneðin:

• Oksijen sensörü

• Motor su sýcaklýk sensörü

• Yakýt basýncý

• Enjektörler

• Hava kaçaklarý

• Ateþleme sistemi

• EGR sistemi

• Termostat

• Hava akýþ sensörü

gibi birçok farklý parça yakýt tüketimini etkileyebilir.

Termostatik Vakum Sensörü Vakum Kaçaðýna Neden Olur mu?

Evet.

Sensörün gövdesinde, iç mekanizmasýnda veya baðlantý noktalarýnda meydana gelen hasarlar vakum kaçaðý oluþturabilir.

Ayrýca sensöre baðlý vakum hortumlarý da zamanla sertleþip çatlayabilir.

Vakum kaçaðý olduðunda:

• Rölanti yükselmesi

• Rölanti dalgalanmasý

• Motorun düzensiz çalýþmasý

• Gaz tepkisinde bozulma

• Hýzlanma sorunlarý

• Fakir karýþým

• Motor performansýnda düþüþ

gibi belirtiler görülebilir.

Bu nedenle sensör arýzasý düþünülüyorsa vakum hortumlarý da mutlaka kontrol edilmelidir.

Termostatik Vakum Sensörü Nasýl Test Edilir?

Test yöntemi sensörün tasarýmýna göre deðiþir.

Öncelikle sensörün:

• Vakum baðlantýlarý

• Çalýþma sýcaklýðý

• Vakum geçiþ þekli

• Hangi sistemi kontrol ettiði

• Üretici tarafýndan belirtilen vakum deðerleri

belirlenmelidir.

Daha sonra motor farklý sýcaklýklardayken vakum devresi kontrol edilir.

Örneðin teknisyen:

• Soðuk motorda vakumun geçip geçmediðini,

• Motor ýsýndýðýnda vakumun geçip geçmediðini,

• Vakumun doðru porta yönlendirilip yönlendirilmediðini,

• Sensörün vakumu kapalý konumda tutup tutamadýðýný,

• Sistemde kaçak olup olmadýðýný

kontrol edebilir.

Test sýrasýnda genel bir sýcaklýk deðeri kullanýlmamalýdýr. Sensörün üretici teknik verilerindeki çalýþma sýcaklýðý esas alýnmalýdýr.

Vakum Pompasý ile Test Edilebilir mi?

Evet.

Manuel vakum pompasý, termostatik vakum sensörlerinin test edilmesinde kullanýlabilir.

Sensörün uygun portuna vakum uygulanarak vakumu tutup tutmadýðý kontrol edilebilir.

Soðutma sývýsý sýcaklýðýna baðlý çalýþan modellerde sensör farklý sýcaklýklarda test edilebilir.

Böylece belirli sýcaklýkta vakum yolunun açýlýp açýlmadýðý veya kapanýp kapanmadýðý gözlemlenir.

Burada da sensörün üretici tarafýndan belirtilen çalýþma sýcaklýklarý dikkate alýnmalýdýr.

Multimetre ile Test Edilir mi?

Bu durum sensörün yapýsýna baðlýdýr.

Birçok eski tip termostatik vakum sensörü tamamen mekaniktir ve herhangi bir elektrik baðlantýsý bulunmaz.

Bu tür bir parça multimetreyle doðrudan test edilemez. Çünkü asýl kontrol edilmesi gereken þey elektrik sinyali deðil, vakum geçiþidir.

Elektrik baðlantýsýna sahip farklý tasarýmlarda ise voltaj, direnç veya süreklilik kontrolleri yapýlabilir.

Ancak bunun için aracýn elektrik þemasý ve üretici test prosedürü kullanýlmalýdýr.

Termostatik Vakum Sensörü ile Motor Suyu Sýcaklýk Sensörü Ayný mýdýr?

Hayýr, ayný parçalar deðildir.

Motor suyu sýcaklýk sensörü veya ECT sensörü, motor soðutma sývýsýnýn sýcaklýðýný ölçer ve genellikle bu bilgiyi ECU'ya elektriksel sinyal olarak gönderir.

Termostatik vakum sensörü ise sýcaklýða baðlý olarak vakum geçiþini kontrol eder.

Örneðin ECT sensörü arýzalandýðýnda:

• Yakýt enjeksiyonu

• Ateþleme

• Soðutma faný

• Soðuk çalýþtýrma

• Motor yönetimi

gibi birçok ECU kontrollü sistem etkilenebilir.

Termostatik vakum sensörü ise esas olarak baðlý olduðu vakum sistemini etkiler.

Termostatik Vakum Sensörü OBD Arýza Kodu Oluþturur mu?

Bu, aracýn elektronik sistemine baðlýdýr.

Eski araçlarda termostatik vakum sensörü tamamen mekanik olduðundan herhangi bir elektronik izleme sistemi bulunmayabilir.

Bu durumda sensör arýzasý için doðrudan bir OBD arýza kodu oluþmayabilir.

Modern araçlarda ise sensörün kontrol ettiði sistem elektronik olarak izleniyorsa ECU ortaya çýkan problemi tespit edebilir.

Örneðin EGR sisteminin beklenen þekilde çalýþmadýðý tespit edilirse ECU bir EGR arýza kodu kaydedebilir.

Dolayýsýyla kaydedilen arýza kodu doðrudan termostatik vakum sensörünü deðil, sensörün kontrol ettiði sistemi gösterebilir.

Termostatik Vakum Sensörü Neden Arýzalanýr?

Bu parçanýn arýzalanmasýna çeþitli faktörler neden olabilir.

Yaþlanma ve Isý Döngüleri

Parça sürekli olarak soðuma ve ýsýnma döngülerine maruz kaldýðýndan zaman içerisinde mekanik yapýsý bozulabilir.

Soðutma Sývýsý Problemleri

Soðutma sývýsýyla temas eden modellerde kirlenmiþ veya uzun süre deðiþtirilmemiþ soðutma sývýsý tortu ve korozyona neden olabilir.

Vakum Hortumlarýnýn Eskimesi

Sensör saðlam olsa bile baðlantýlý hortumlarýn çatlamasý vakum sisteminde arýza oluþturabilir.

Ýç Mekanizmanýn Sýkýþmasý

Termal eleman veya iç valf mekanizmasý zamanla sýkýþabilir ve açýk veya kapalý konumda kalabilir.

Conta Problemleri

Sensörün contasýnýn bozulmasý vakum veya soðutma sývýsý kaçaðýna neden olabilir.

Termostatik Vakum Sensörü Hemen Deðiþtirilmeli mi?

Hayýr.

Sensör deðiþtirilmeden önce vakum sisteminin tamamý kontrol edilmelidir.

Özellikle:

1. Vakum hortumlarý kontrol edilmelidir.

2. Vakum kaynaðýnýn yeterli olup olmadýðý ölçülmelidir.

3. Sensörün çalýþma sýcaklýðý belirlenmelidir.

4. Sensörün sýcaklýða baðlý olarak vakum geçiþini deðiþtirip deðiþtirmediði test edilmelidir.

5. Sensörün kontrol ettiði aktüatör veya valfin çalýþmasý kontrol edilmelidir.

Böylece saðlam bir termostatik vakum sensörünün gereksiz yere deðiþtirilmesi önlenebilir.

Arýzalý Termostatik Vakum Sensörü ile Araç Kullanýlýr mý?

Bu sorunun cevabý sensörün hangi sistemi kontrol ettiðine baðlýdýr.

Yalnýzca emisyon sistemini etkileyen bir arýza söz konusuysa araç çalýþmaya devam edebilir. Ancak motor performansý, yakýt tüketimi veya emisyon deðerleri olumsuz etkilenebilir.

Sensör önemli bir motor kontrol sistemini etkiliyorsa:

• Motor performansý düþebilir.

• Motor düzensiz çalýþabilir.

• Araç stop edebilir.

• Yakýt tüketimi artabilir.

• Motor arýza lambasý yanabilir.

Bu nedenle ciddi çalýþma problemi varsa araç kullanýlmaya devam edilmeden arýza teþhis edilmelidir.

Sonuç

Termostatik vakum sensörü, motor sýcaklýðýna göre vakum devresini kontrol eden ve özellikle eski nesil motorlarda emisyon ve motor kontrol sistemlerinde kullanýlan önemli bir parçadýr.

Sensör; EGR, vakum avans mekanizmasý, hava enjeksiyon sistemi ve çeþitli vakumla çalýþan aktüatörlerin doðru zamanda çalýþmasýna yardýmcý olabilir.

Arýzalandýðýnda rölanti bozukluðu, motorun düzensiz çalýþmasý, gaz tepkisinde gecikme, performans düþüþü, yakýt tüketiminde artýþ, EGR problemleri ve vakum kaçaklarý gibi belirtiler ortaya çýkabilir.

Ancak bu belirtiler yalnýzca termostatik vakum sensörüne özgü deðildir. Özellikle vakum hortumlarý, vakum solenoidleri, EGR valfi, aktüatörler ve diðer vakum baðlantýlarý da mutlaka kontrol edilmelidir.

En doðru teþhis yöntemi, parçanýn üretici tarafýndan belirtilen çalýþma sýcaklýðý ve vakum deðerleri dikkate alýnarak test edilmesidir. Böylece sensörün gerçekten arýzalý olup olmadýðý veya problemin vakum sisteminin baþka bir noktasýndan kaynaklanýp kaynaklanmadýðý net þekilde belirlenebilir.