Arabanýn Hangi Parçasý Ne Zaman Deðiþtirilir?

Bir otomobildeki her parçanýn belirli bir kullaným ömrü vardýr. Ancak bu ömür, bütün araçlarda ayný deðildir. Ayný marka ve model iki araçta bile parçalarýn deðiþtirilme zamaný birbirinden farklý olabilir.

Aracýn model yýlý, motor tipi, marka ve modeli, yýllýk kilometresi, kullaným þekli, þehir içi veya uzun yol kullanýmý, yol þartlarý ve iklim koþullarý parça ömrünü doðrudan etkiler.

Örneðin sürekli yoðun þehir trafiðinde kullanýlan bir aracýn fren balatalarý, uzun yol aðýrlýklý kullanýlan ayný otomobile göre çok daha erken aþýnabilir. Benzer þekilde bozuk ve stabilize yollarda kullanýlan bir aracýn amortisörleri, rot ve süspansiyon parçalarý daha fazla zorlanýr.

Bu nedenle aþaðýdaki süre ve kilometreleri kesin deðiþtirme aralýklarý olarak deðil, bakým ve kontrol için genel bir rehber olarak deðerlendirmek gerekir. En doðru deðer, aracýn üreticisinin bakým programýnda belirtilen kilometre ve zaman aralýklarýdýr.

Motor Yaðý ve Yað Filtresi

Motor yaðý, motorun hareketli parçalarýný yaðlar, sürtünmeyi azaltýr, ýsý transferine yardýmcý olur ve motor içerisinde oluþan kirleticilerin taþýnmasýný saðlar.

Yað deðiþim aralýðý motor tipine ve üreticinin kullandýðý yað spesifikasyonuna göre deðiþir.

Modern araçlarda bazý üreticiler 10.000–15.000 km, bazýlarý ise daha uzun bakým aralýklarý belirleyebilir. Aðýr kullaným koþullarýnda ise daha kýsa aralýklar uygulanabilir.

Kilometre dolmasa bile motor yaðý belirli bir süre sonunda deðiþtirilmelidir. Özellikle araç kýsa mesafelerde ve yoðun þehir trafiðinde kullanýlýyorsa yaðýn yaþlanmasý daha hýzlý olabilir.

Yað filtresinin de genellikle her yað deðiþiminde deðiþtirilmesi en doðru uygulamadýr.

Cam Silecek Lastikleri

Silecek lastikleri genellikle 1–2 yýl içerisinde performans kaybetmeye baþlayabilir. Ancak bu süre sýcaklýk, güneþ ýþýðý, kar, buz ve kullaným sýklýðýna göre deðiþir.

Silecek lastikleri þu belirtiler ortaya çýktýðýnda deðiþtirilmelidir:

• Camda iz býrakýyorsa

• Suyu düzgün þekilde temizlemiyorsa

• Çalýþýrken atlama yapýyorsa

• Ses çýkarýyorsa

• Lastik sertleþmiþ veya çatlamýþsa

Sýcak ve güneþli bölgelerde UV ýþýnlarý kauçuk yapýnýn daha hýzlý sertleþmesine neden olabilir.

Hava Filtresi

Motor hava filtresi, motora giren havadaki toz ve partikülleri tutar.

Hava filtresi birçok araçta yaklaþýk 15.000–30.000 km aralýðýnda kontrol edilir ve kullaným þartlarýna göre deðiþtirilir. Ancak tozlu, toprak veya stabilize yollarda kullanýlan araçlarda filtre çok daha kýsa sürede kirlenebilir.

Kirli hava filtresi yalnýzca yakýt tüketimini deðil, motorun hava akýþýný ve performansýný da etkileyebilir.

Bu nedenle hava filtresini sadece kilometreye göre deðil, çýkarýlýp fiziksel olarak kontrol ederek deðerlendirmek daha doðrudur.

Fren Balatalarý

Fren balatalarýnýn belirli bir kilometrede kesin olarak deðiþtirilmesi mümkün deðildir.

Balata ömrü; aracýn aðýrlýðýna, sürüþ tarzýna, þehir içi trafiðine, yol eðimine, balatanýn malzemesine ve fren sisteminin yapýsýna göre deðiþir.

Bazý araçlarda balatalar 30.000 km civarýnda, bazý araçlarda ise 60.000–80.000 km veya daha fazla dayanabilir.

Önemli olan balatanýn kalan sürtünme malzemesinin kalýnlýðýdýr.

Balatalar düzenli olarak kontrol edilmeli ve üreticinin belirlediði minimum kalýnlýða ulaþtýðýnda deðiþtirilmelidir.

Frenlerden taþlama sesi gelmesi, fren performansýnýn azalmasý, uyarý lambasýnýn yanmasý veya balatanýn çok incelmesi deðiþim zamanýnýn geldiðini gösterebilir.

Fren Diskleri

Fren disklerinin de sabit bir deðiþtirme kilometresi yoktur.

Diskin minimum kalýnlýðý, yüzey durumu ve aþýnma miktarý kontrol edilmelidir.

Derin çizikler, çatlaklar, aþýrý korozyon, düzensiz aþýnma veya minimum kalýnlýðýn altýna düþme durumunda disklerin deðiþtirilmesi gerekir.

Fren balatalarý deðiþtirilirken disklerin de kontrol edilmesi iyi bir uygulamadýr.

Akü

Otomobil akülerinin kullaným ömrü genellikle 3–5 yýl civarýndadýr.

Ancak iklim koþullarý akü ömrünü ciddi þekilde etkileyebilir. Çok sýcak veya çok soðuk bölgelerde akü daha fazla zorlanabilir.

Kýsa mesafeli kullaným, uzun süre park halinde kalma, þarj sistemi problemleri ve araçtaki yüksek elektrik tüketimi de akünün ömrünü azaltabilir.

Akü tamamen bitene kadar beklemek yerine özellikle birkaç yýllýk akülerde marþ gücü ve þarj durumu periyodik olarak kontrol edilmelidir.

Far ve Stop Lambasý Ampulleri

Halojen ampullerin ömrü kullaným süresine ve çalýþma koþullarýna baðlýdýr.

Gece çok fazla araç kullanan kiþilerde ampuller daha kýsa sürede kullanýlabilir. Titreþimli ve bozuk yollarda kullaným da özellikle klasik filamentli ampulleri etkileyebilir.

Xenon ve LED sistemlerde ise durum farklýdýr. Bu sistemlerin kullaným ömrü klasik halojen ampuller gibi deðerlendirilmemelidir.

LED aydýnlatmalar genellikle tek tek ampul deðiþtirme mantýðýyla çalýþmaz ve arýza durumunda ilgili modül veya elektronik bileþen incelenebilir.

Lastikler

Lastiklerin deðiþim zamaný yalnýzca diþ derinliðine veya kilometreye göre belirlenmemelidir.

Lastiklerde þu durumlar kontrol edilmelidir:

• Diþ derinliði

• Yaþ

• Yanak çatlaklarý

• Düzensiz aþýnma

• Balon veya deformasyon

• Kesikler

• Sertleþme

• Darbe hasarlarý

Lastikler zaman içerisinde kullanýlmasa bile yaþlanýr.

Genel olarak 5–7 yýl ve üzerindeki lastikler özellikle dikkatli þekilde incelenmelidir. Daha ileri yaþtaki lastiklerde üretim tarihi ve fiziksel durum çok daha önemli hale gelir.

Lastiðin üzerindeki DOT kodundan üretim tarihi kontrol edilebilir.

Agresif sürüþ, sert frenleme, yüksek hýz, bozuk yollar ve yanlýþ lastik basýncý lastiklerin daha hýzlý aþýnmasýna neden olabilir.

Bujiler

Buji deðiþim aralýðý kullanýlan bujinin tipine ve motorun tasarýmýna göre büyük farklýlýk gösterebilir.

Standart nikel alaþýmlý bujiler bazý motorlarda yaklaþýk 20.000–40.000 km aralýðýnda kontrol veya deðiþim gerektirebilir.

Platin ve iridyum bujiler ise motor ve üretici tavsiyesine baðlý olarak 60.000–120.000 km veya daha uzun süre kullanýlabilir.

Bu nedenle “iridyum buji 150.000 km kesin gider” gibi genel bir kural kullanmak doðru deðildir.

Buji tipi kadar motorun çalýþma koþullarý, ateþleme sistemi ve üreticinin belirlediði bakým programý da önemlidir.

Triger Kayýþý

Triger kayýþý, motor içerisindeki krank mili ile eksantrik mili arasýndaki zamanlamayý saðlar.

Kayýþýn kopmasý bazý motorlarda ciddi motor hasarýna neden olabilir.

Deðiþim aralýðý motorlara göre büyük ölçüde farklýdýr. Bazý motorlarda süre ve kilometre birlikte belirtilirken, bazý motorlarda daha uzun servis aralýklarý bulunabilir.

Bu nedenle triger kayýþý için genel bir “4 yýlda kesin deðiþir” veya “80.000 km'de deðiþir” kuralý kullanýlmamalýdýr.

Aracýn üreticisinin belirlediði triger deðiþim aralýðý esas alýnmalýdýr.

Ayrýca kayýþýn üzerinde görünür bir çatlak bulunmamasý, mutlaka saðlam olduðu anlamýna gelmez.

V Kayýþý ve Yardýmcý Kayýþlar

V kayýþý veya serpantin kayýþý; alternatör, klima kompresörü, su pompasý gibi yardýmcý ekipmanlarý motor tasarýmýna baðlý olarak çalýþtýrabilir.

Kayýþýn durumu düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Çatlama, liflenme, aþýrý parlama, kenarlarda bozulma veya kayýþtan gelen anormal sesler deðiþim ihtiyacýna iþaret edebilir.

Deðiþim zamaný motorun tasarýmýna ve üreticinin bakým programýna göre belirlenmelidir.

Alternatör

Alternatör için sabit bir deðiþtirme kilometresi bulunmaz.

Alternatör düzgün çalýþýyorsa yalnýzca yaþý nedeniyle deðiþtirilmesi gerekmez.

Alternatör arýzasýnýn belirtileri arasýnda:

• Akü þarj uyarý lambasý

• Akünün sürekli boþalmasý

• Düþük veya düzensiz þarj voltajý

• Farlarýn parlaklýðýnda deðiþiklik

• Elektrikli sistemlerde anormallikler

• Alternatörden gelen sesler

bulunabilir.

Ancak alternatörü deðiþtirmeden önce akü, þase baðlantýlarý, akü kablolarý, alternatör kablosu, sigortalar ve þarj sistemi mutlaka kontrol edilmelidir.

Bazen alternatör arýzasý sanýlan sorun basit bir kablo veya baðlantý probleminden kaynaklanabilir.

Yakýt Pompasý

Yakýt pompasýnýn belirli bir deðiþtirme kilometresi yoktur.

Kaliteli bir yakýt pompasý uzun yýllar ve yüksek kilometreler boyunca çalýþabilir.

Yakýt pompasý arýzalanmaya baþladýðýnda:

• Geç çalýþma

• Marþta uzun süre bekleme

• Yüksek devirde güç kaybý

• Ani stop etme

• Yakýt basýncý düþüklüðü

• Motorun çalýþmamasý

gibi sorunlar görülebilir.

Ancak yakýt pompasýný deðiþtirmeden önce yakýt basýncý, elektrik beslemesi, yakýt filtresi, basýnç regülatörü ve ilgili kablolar kontrol edilmelidir.

Depoyu sürekli çok düþük seviyede kullanmak da yakýt pompasýnýn çalýþma koþullarýný olumsuz etkileyebilir.

Devirdaim Pompasý

Su pompasý olarak da adlandýrýlan devirdaim pompasý, motor soðutma sývýsýnýn sistem içerisinde dolaþmasýný saðlar.

Pompa arýzalandýðýnda:

• Soðutma sývýsý kaçaðý

• Motorun aþýrý ýsýnmasý

• Pompadan ses gelmesi

• Soðutma sývýsý seviyesinin düþmesi

• Motor sýcaklýðýnýn yükselmesi

gibi sorunlar ortaya çýkabilir.

Devirdaim pompasýnýn ömrü motor tasarýmýna göre deðiþir.

Pompa triger sistemi tarafýndan çalýþtýrýlýyorsa, triger seti deðiþimi sýrasýnda su pompasýnýn da deðiþtirilmesi birçok motor için mantýklý bir bakým uygulamasýdýr.

Ancak her motorda su pompasýnýn triger ile birlikte deðiþtirilmesi zorunlu deðildir.

Sigortalar

Sigortalar normal bakým parçasý deðildir.

Bir sigorta yandýðýnda asýl önemli olan sigortanýn neden attýðýný bulmaktýr.

Yeni sigorta mutlaka ayný amper deðerinde olmalýdýr.

Daha yüksek amperli sigorta kullanmak, koruma sistemini devre dýþý býrakabilir ve kablo tesisatýnda aþýrý ýsýnmaya hatta yangýna neden olabilir.

Daha düþük amperli sigorta kullanmak da devrenin normal þekilde çalýþmasýný engelleyebilir.

Bu nedenle yanmýþ sigortayý daha yüksek amperli bir sigortayla deðiþtirmek kesinlikle doðru deðildir.

Sensörler

Sensörlerin çoðu belirli bir kilometrede rutin olarak deðiþtirilmez.

Bir sensör düzgün çalýþtýðý sürece yalnýzca kilometresi yükseldi diye deðiþtirilmesi gerekmez.

Bununla birlikte sýcaklýk, titreþim, yað, kir, nem ve elektriksel problemler sensörlerin zaman içerisinde arýzalanmasýna neden olabilir.

Örneðin:

• Oksijen sensörü

• Krank mili konum sensörü

• Eksantrik mili sensörü

• Motor soðutma suyu sýcaklýk sensörü

• Gaz kelebeði konum sensörü

• MAF sensörü

• MAP sensörü

arýzalandýðýnda motor arýza lambasý yanabilir ve OBD sistemi hata kodu oluþturabilir.

Ancak hata kodunun çýkmasý, sensörün kesin olarak deðiþtirilmesi gerektiði anlamýna gelmez.

Kablo, soket, besleme voltajý, þase, referans voltajý veya baþka bir sistemdeki problem de ayný hata koduna yol açabilir.

Egzoz Susturucusu

Egzoz sisteminin ömrü aracýn bulunduðu iklime ve kullaným þartlarýna göre deðiþir.

Nem, yol tuzu ve kýsa mesafeli kullaným egzoz sisteminde korozyonu hýzlandýrabilir.

Paslanmaz çelik egzoz parçalarý daha uzun süre dayanabilirken, standart çelik sistemlerde korozyon daha erken ortaya çýkabilir.

Susturucu yalnýzca belirli bir kilometreye ulaþtýðý için deðil, delinme, paslanma, ses deðiþimi veya egzoz kaçaðý olduðunda deðiþtirilmelidir.

Amortisörler

Amortisörlerin belirli bir deðiþtirme kilometresi yoktur.

Yaklaþýk 75.000–100.000 km sonrasýnda kontrol edilmesi faydalý olabilir, ancak bazý amortisörler çok daha uzun süre kullanýlabilir.

Bozuk yollar, çukurlar, aðýr yük ve sürekli kötü yol koþullarý amortisörlerin ömrünü kýsaltabilir.

Amortisörlerin aþýndýðýný gösteren belirtiler arasýnda:

• Aracýn kasislerden sonra fazla sallanmasý

• Fren sýrasýnda aracýn öne fazla dalmasý

• Virajlarda gövde hareketlerinin artmasý

• Yað kaçaðý

• Yol tutuþunun azalmasý

• Lastiklerde düzensiz aþýnma

bulunabilir.

Amortisörler yalnýzca konfor deðil, frenleme ve yol tutuþu açýsýndan da güvenlik açýsýndan önemli parçalardýr.

Yaylar

Süspansiyon yaylarý amortisörler kadar sýk deðiþtirilen parçalar deðildir.

Yaylar genellikle belirli bir kilometrede rutin olarak deðiþtirilmez.

Kýrýlma, aþýrý çökme, deformasyon veya aracýn bir tarafýnýn diðerinden daha alçakta olmasý gibi durumlarda kontrol edilmelidir.

Özellikle aðýr yük taþýyan araçlarda yaylar daha fazla zorlanabilir.

Baský, Balata ve Debriyaj Bilyasý

Debriyaj setinin ömrü tamamen kullaným koþullarýna baðlý olarak ciddi þekilde deðiþebilir.

Bazý sürücüler debriyaj setini 100.000 km'nin üzerinde kullanabilirken, yoðun þehir trafiðinde veya hatalý kullanýmda çok daha erken aþýnma meydana gelebilir.

Debriyajýn ömrünü kýsaltan davranýþlardan bazýlarý þunlardýr:

• Ayaðý sürekli debriyaj pedalýnda tutmak

• Yarým debriyajla uzun süre ilerlemek

• Debriyajý yüksek devirde kaçýrmak

• Yokuþta debriyajla aracý tutmak

• Sert kalkýþlar yapmak

• Aracý gereksiz þekilde yüksek yük altýnda kullanmak

Debriyaj balatasýnýn aþýndýðýný gösteren en önemli belirtilerden biri, motor devri yükseldiði halde aracýn hýzýnýn ayný oranda artmamasýdýr.

Bu duruma debriyaj kaçýrmasý denir.

Debriyaj seti deðiþtirilirken baský plakasý, debriyaj balatasý ve debriyaj bilyasý birlikte deðerlendirilmelidir.

Fren Hidroliði

Fren hidroliði, fren sisteminin en önemli sývýlarýndan biridir.

Zaman içerisinde nem çekebilir ve özelliklerini kaybedebilir.

Bu nedenle birçok üretici fren hidroliðinin yaklaþýk 2 yýlda bir kontrol edilmesini veya deðiþtirilmesini önerir. Ancak doðru süre aracýn üreticisinin bakým programýna göre belirlenmelidir.

Fren hidroliði deðiþimi sýrasýnda sistemde kaçak olup olmadýðý da kontrol edilmelidir.

Antifriz ve Soðutma Sývýsý

Motor soðutma sývýsý yalnýzca donmayý önlemek için kullanýlmaz.

Ayný zamanda korozyona karþý koruma saðlar ve soðutma sisteminin düzgün çalýþmasýna yardýmcý olur.

Soðutma sývýsýnýn deðiþtirme süresi kullanýlan antifrizin teknolojisine ve üretici tavsiyesine göre deðiþir.

Bu nedenle yalnýzca sývýnýn rengine bakýlarak deðiþtirme kararý verilmemelidir.

Doðru ürünün araç üreticisinin istediði soðutma sývýsý spesifikasyonunu karþýlamasý gerekir.

Direksiyon ve Süspansiyon Parçalarý

Rot baþý, rot mili, rotil, salýncak burçlarý, z rot ve benzeri parçalar genellikle belirli bir kilometrede rutin olarak deðiþtirilmez.

Bu parçalarýn ömrü büyük ölçüde yol þartlarýna baðlýdýr.

Çukur, kasis ve bozuk yollarýn yoðun olduðu bölgelerde süspansiyon parçalarý daha hýzlý aþýnabilir.

Þu belirtiler varsa kontrol edilmelidir:

• Direksiyonda boþluk

• Kasislerde vuruntu sesi

• Aracýn bir tarafa çekmesi

• Lastiklerde düzensiz aþýnma

• Direksiyon hakimiyetinde deðiþiklik

• Virajlarda anormal sesler

Triger, Yað, Fren ve Lastiklerde Neden Tek Bir Deðiþim Süresi Yoktur?

Otomobil parçalarýnýn deðiþtirme süreleri birbirinden farklýdýr çünkü her parça farklý þartlarda çalýþýr.

Örneðin motor yaðý zaman ve kilometre ile yaþlanýrken, fren balatasý esas olarak kullanýlan sürtünme malzemesinin miktarýna baðlý olarak aþýnýr.

Lastik ise hem kilometre hem de yaþ nedeniyle özelliklerini kaybedebilir.

Sensör ise çoðu zaman belirli bir kilometrede deðiþtirilmez; arýza yaptýðýnda teþhis edilerek deðiþtirilir.

Bu nedenle araç bakýmýnda “her parça þu kilometrede deðiþir” þeklinde tek bir listeyi kesin kural olarak kabul etmek doðru deðildir.

Araç Bakýmýnda En Doðru Yaklaþým

Aracýnýzdaki parçalarýn ne zaman deðiþtirileceðini belirlerken üç farklý kriteri birlikte deðerlendirmek gerekir:

Üreticinin bakým programý

Aracýn kullaným kýlavuzu ve üreticinin servis programý temel referanstýr.

Parçanýn gerçek durumu

Aþýnma, çatlak, kaçak, deformasyon, performans kaybý veya arýza varsa kilometreyi beklemek doðru deðildir.

Kullaným þartlarý

Yoðun þehir trafiði, kýsa mesafe, aðýr yük, yüksek sýcaklýk, soðuk iklim, tozlu yollar, bozuk asfalt ve agresif sürüþ birçok parçanýn ömrünü kýsaltabilir.

Bu nedenle 100.000 km'deki iki aracýn bakým ihtiyaçlarý bile ayný olmayabilir.

En saðlýklý bakým anlayýþý, parçalarý gereksiz yere erken deðiþtirmemek ancak aþýnmýþ veya güvenliði etkileyen parçalarý da sonuna kadar kullanmamak üzerine kurulmalýdýr. Özellikle fren, lastik, direksiyon ve süspansiyon gibi doðrudan sürüþ güvenliðini etkileyen parçalar için kilometreden çok mevcut durum dikkate alýnmalýdýr.